Η «μαγεία» του προσωπικού αγώνα

Το Θέατρο Μπέλλος στην Πλάκα επαναλειτουργεί υπό τη διεύθυνση νέων ανθρώπων και με σχέδια για ένα νέο ξεκίνημα. Ηδη το πρόγραμμα για αυτή τη σεζόν μοιάζει να έχει συνταχθεί με καλό γούστο και πολυσυλλεκτική λογική, κυρίως όμως λαμβάνοντας υπόψη την ιδιομορφία του ίδιου του θεατρικού χώρου, την ιστορία και τη θέση του.

Πρόκειται για τυπικό κυκλικό θέατρο, με «εξωθούμενη» σκηνή, ανοικτό σε μεικτά θεάματα και με διαστάσεις που το καθιστούν πολύ φιλόξενο για τους θεατές. Από την άλλη η θέση του θεάτρου στην Πλάκα, την πιο τουριστική περιοχή της πρωτεύουσας, ζητάει ή επιβάλλει και μια ιδιαίτερη ανάπτυξη του ρεπερτορίου του, γύρω από έργα της ιθαγένειας, μουσικά θεάματα και λαϊκές μορφές του ελληνικού θεάτρου.

Αυτά φαίνεται πως έχουν ληφθεί σοβαρά υπόψη στον σχεδιασμό του ρεπερτορίου από την ομάδα The Young Quill που ανέλαβε τη διεύθυνση του ιστορικού χώρου, ώστε το εγχείρημα επανέναρξης του θεατρικού χώρου να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο επιτυχημένο. Καλή αρχή λοιπόν.

Τύχη αγαθή, η πρώτη παράσταση που είδα στο θέατρο της Πλάκας αφορά μαζί και ένα σημαντικό απόκτημα της δραματουργίας μας, τη «Νύχτα των μυστικών» του Ακη Δήμου. Ο Δήμου είναι πια ένας από τους πλέον δόκιμους συγγραφείς μας και έτσι κάθε έργο του αποτελεί μια νέα εστία ενδιαφέροντος. Ειδικά όταν, όπως εδώ, ο ποιητικός πυρήνας της εργασίας του, πάντα παρών, εγκολπώνεται την τρέχουσα επικαιρότητα της βίας κατά των γυναικών και την κρίση του πατριαρχικού παραδείγματος.

Είναι ανάγκη να δούμε ανάλογες προτάσεις που φανερώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι λογοτέχνες μας προσλαμβάνουν και αποδίδουν ζητήματα της ρέουσας πραγματικότητας – γιατί μόνο έτσι μπορεί η δραματουργία μας να αποκτήσει επαφή με το σήμερα, αλλά και το σήμερα να αποκτήσει το απαραίτητο αναστοχαστικό βάθος.

Στη «Νύχτα των μυστικών», χώρος είναι ένα «τσίρκο» (στην πραγματικότητα «βαριετέ») και ο μικρός θίασος των μελών του, που διανύοντας εμφανώς μια φάση παρακμής ετοιμάζονται να ταξιδέψουν για κάποια άλλη πιάτσα. Την προηγούμενη νύχτα του ταξιδιού ωστόσο τον χώρο θα παραβιάσει, μάλλον κατά λάθος, ένα ζευγάρι, η Μιράντα και ο Κωνσταντίνος.

Η γυναίκα φαίνεται να είναι ένα καταπιεσμένο πειθήνιο όργανο της ανδρικής επιβολής, αν όχι και του ανδρικού ναρκισσισμού. Εργαλεία της καταπίεσής της είναι η ψυχολογική αλλά και σωματική βία, κυρίως όμως το ίδιο το περιβάλλον του γάμου της, που εξαρχής έχει υποτάξει τη γυναίκα στην εξουσία του άνδρα-δυνάστη.

Ο χώρος όμως του τσίρκου δεν είναι παρά μια ετεροτοπία, ένας άλλος χώρος μέσα στον χώρο, σταθμός ελευθερίας ή απελευθέρωσης από τα δεσμά τής έξω από αυτό πραγματικότητας. Σε αυτό ζουν ο Μάγος, ένας ώριμος ταχυδακτυλουργός και κονφερασιέ, με τα δικά του μυστικά και ενοχές, ο βοηθός του τσαρλατάνος Νικόλας, μια γυναίκα-γοργόνα, το θηλυκό στοιχείο στην αρχετυπική μορφή του, και μια drag queen, φερμένη από την Αμερική, μια μορφή βαθιά πληγωμένη και ανέστια.

Αυτός ο ετερόκλητος θίασος μοιάζει στο ημίφως περισσότερο με κύκλο μυστικών θεοτήτων και ο χώρος του ανακαλεί τον ναό μιας σκοτεινής και φωτεινής θρησκείας. Την είσοδο του ζευγαριού σε αυτόν τον κύκλο θα ακολουθήσει μια πυκνή τελετή καθαγιασμού της προηγούμενης ταυτότητάς του και μετά η βύθιση στα ανομολόγητα ερωτικά ένστικτα, στα απωθημένα πάθη, στις ανολοκλήρωτες επιθυμίες, στα καταπιεσμένα μυστικά του.

Σε αυτόν τον κόσμο η Μιράντα θα ανακαλύψει τις κρυμμένες διαστάσεις και τη δύναμή της. Η μαγεία θα δράσει γι’ αυτήν ιαματικά και θα κάνει τον χώρο του τσίρκου γι’ αυτήν χώρο αληθινής ζωής. Αντίθετα, για τον άνδρα του ζεύγους, τον Κωνσταντίνο, ο ίδιος εγκλωβισμός θα σημαίνει την κατάρριψη της δύναμής του και την υποβολή του σε μια σκληρή διαδικασία αυτογνωσίας.

Ομως είναι αυτό το τσίρκο η αληθινή έξοδος προς το όνειρο, όπως δείχνει να πιστεύει η Μαρίνα; Ή υπάρχουν και εδώ τα ίδια βάρη, παρόμοια ψέματα, συμβιβασμοί και διαψεύσεις, μεταφερμένα είτε από έξω είτε δημιουργημένα στα σωθικά του μικρού αυτού κόσμου; Είναι η ανθρώπινη ολοκλήρωση ζήτημα μόνο μιας έξωθεν επιβεβλημένης μαγείας, σαν ένα είδος ναρκωτικού; Ή απαιτεί την πρότερη κατανόηση πως δεν είναι ο «χώρος» αλλά η τόλμη και ο αγώνας που ελευθερώνουν;…

Το θέμα και η διαπραγμάτευσή του μας πηγαίνουν πίσω, στον Μεσοπόλεμο, πολύ κοντά στον θεατρικαλισμό του Εβρέινοφ και τον ονειρικό κόσμο του Σνίντσλερ. Ομως το ποιητικό μέταλλο του Δήμου συναντά εδώ τη διαλεκτική ανάλυση του ζητήματος της έμφυλης καταπίεσης.

Αυτό το ξεχωριστό έργο ευτύχησε να γνωρίσει μια εξαιρετική απόδοση με τη νέα εργασία της Αικατερίνης Παπαγεωργίου, στον πολύ ταιριαστό χώρο της Πλάκας. Οπως είπαμε, πρόκειται στην ουσία για χώρο προορισμένο για κυκλικά θεάματα και η διευθέτησή του τώρα από τη σκηνοθέτιδα δίνει την αίσθηση του καμπαρέ. Εντός αυτού η κίνηση των ηθοποιών, η ενέργεια και η ρυθμική διδασκαλία τους φανερώνει πως η Παπαγεωργίου κατέχει καλά τον τρόπο να ξεδιπλώνει ένα τέτοιο θέαμα απαιτήσεων.

Ο άλλος βασικός συντελεστής της επιτυχίας ανήκει στη μουσική του Γιάννη Χριστοδουλόπουλου. Τα τραγούδια του είναι απολύτως ξεχωριστά, ακούσματα που κουβαλάμε για ώρα μετά την παράσταση. Το ίδιο προσεγμένα είναι τα κοστούμια της Ελλης Εμπεδοκλή και οι σκηνικές κατασκευές της Μάγδας Καλορίτη, που ανάγουν το τρισδιάστατο των ηθοποιών και της σκηνής στο ύψος της συμβολικής πραγματικότητας. Οι χορογραφίες της Χρυσηίδας Λιατζιβίρη ξεδιπλώνουν στον μάλλον περιορισμένο χώρο του θεάτρου τη ρευστότητα των σωμάτων.

Ομως το μεγάλο κέρδος από την παράσταση είναι, πιστεύω, οι ηθοποιοί της. Ενα άριστα διδαγμένο ανσάμπλ που αποκτούν φωνή και σώμα με την ερμηνεία τους. Ο Ορέστης Τζιόβας αποδίδει τον ρόλο ενός κουρασμένου από την ενοχή και τη μοναξιά Μάγου. Ο βοηθός του και κλόουν Νικόλας, από τον Τάσσο Λέκκα, γίνεται σκεύος που γεμίζει από ένταση, θυμό και ανικανοποίητα αισθήματα.

Ο Αλέξανδρος Βάρθης εμπλουτίζει τον ρόλο του άνδρα, που θα μπορούσε να χαθεί στη συμβατικότητα, με νέες προοπτικές. Η Ελίζα Σκολίδη παίζει το κορίτσι του ζευγαριού στην εξέλιξή του, από την αρχική επιβεβλημένη και θυματοποιημένη «αθωότητα» μέχρι την άνθηση της γυναικείας της αυτοπεποίθησης. Αγρια και εύθραυστη η γυναίκα-φίδι, που δεν έχει ούτε σχήμα ούτε συγκεκριμένο όνομα, της Εριφύλης Κιτζόγλου. H «Μις Κολοράντο» του Γιώργου Μαρτίνου δίνει στον χώρο της Πλάκας τη λάμψη και την ξέφρενη θεατρικότητα ενός drag show που κρύβει την πληγή στα στρας του φορέματός του.

Μια νύχτα ξεχνάει τα παλιά μυστικά και αποκτά νέα. Ενα θέατρο στρέφεται στον εαυτό του και ανακαλύπτει για λογαριασμό μας τη μαγεία και τη φενάκη του.