Σήμερα συμπληρώνονται 77 χρόνια από την ίδρυση του ΟΗE, του οποίου ο Χάρτης αρχίζει με τη φράση «Εμείς οι λαοί των Ηνωμένων Εθνών», συνοδευόμενη από όρκους πίστης των ιδρυτριών χωρών «στα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, στην αξιοπρέπεια και την αξία του ανθρώπου, στα δικαιώματα ανδρών και γυναικών και μεγάλων και μικρών εθνών» (Προοίμιο του Χάρτη).
Πολλοί ασκούν δικαιολογημένη κριτική στον παγκόσμιο οργανισμό, εστιάζοντας στην αναποτελεσματικότητά του και τη χειραγώγησή του από τις μεγάλες δυνάμεις. Κριτική που τείνει να γίνει μηδενιστική την περίοδο του πολέμου της Ουκρανίας.
Ομως, δεν είναι αλήθεια ότι ο ΟΗΕ έχει αποτύχει πλήρως ή ότι έχει μετατραπεί σε «ιμπεριαλιστικό οργανισμό», όπως διατείνονται ορισμένοι. Ξεχνούν, φαίνεται, τον καθοριστικό ρόλο του παγκόσμιου οργανισμού στην κατάργηση της αποικιοκρατίας και την εχθρότητα των περισσότερων ηγεσιών των ΗΠΑ, όπως του Τραμπ.
Ξεχνούν επίσης ότι τα Ηνωμένα Εθνη δεν είναι μόνο το Συμβούλιο Ασφαλείας ούτε η μη δυνάμενη να λάβει δεσμευτικές αποφάσεις Γενική Συνέλευση. Είναι και πολλοί ειδικευμένοι οργανισμοί, όπως η UNESCO, η UNICEF, η Υπατη Αρμοστεία για τους Πρόσφυγες, η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το Πρόγραμμα για το Περιβάλλον (μέρος του αποτελεί το Μεσογειακό Σχέδιο Δράσης με έδρα την Αθήνα).
Τι θα έκανε ο κόσμος με την πανδημία, αν δεν υπήρχε ο ΠΟΥ; Θα έπαιρναν εμβόλια οι φτωχότερες χώρες, των οποίων οι πολίτες εμβολιάστηκαν, έστω και σε ποσοστό 23%, ενώ των πλούσιων χωρών σε 77%; Κραυγαλέα απόδειξη ότι το έργο του ΟΗΕ προωθείται σε ένα πολύ άνισο και άδικο κόσμο.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, επικαλούμαστε τον Χάρτη του ΟΗΕ και διεθνείς συμβάσεις στο πλαίσιό του για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, για τα εθνικά μας θέματα. Μπορούμε όμως να διανοηθούμε το Κυπριακό χωρίς τον παγκόσμιο οργανισμό;
Στην Κύπρο ο ΟΗΕ βρίσκεται από το 1964 και η παρουσία του ανανεώνεται ανά εξάμηνο, οι δε διακοινοτικές συνομιλίες για την επίλυση του Κυπριακού πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα του, κάτι που παλαιότερα δεν ήθελε η Αγκυρα. Αν δεν υπήρχε ο ΟΗΕ, θα έπρεπε να τον εφεύρουμε, διότι ο κόσμος γίνεται όλο και πιο αλληλοεξαρτώμενος και η ισότιμη παγκόσμια συνεργασία αδήριτη αναγκαιότητα.
Ακόμα και τις δύσκολες τούτες μέρες, ο Γ.Γ. του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες χρειάστηκε να πάει στην Κωνσταντινούπολη για να θέσει υπό την αιγίδα του τις συνομιλίες Ρωσίας, Ουκρανίας και Τουρκίας για να ανοίξει ο δρόμος μεταφοράς των σιτηρών από την Οδησσό, προκειμένου να αποφευχθεί μεγάλη επισιτιστική κρίση.
Το 2017, στο πλαίσιο του ΟΗΕ, με τη βοήθεια της Αυστρίας και άλλων -ουδέτερων και μη- πυρηνικών χωρών, εκπονήθηκε και υιοθετήθηκε διεθνής σύμβαση για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων, ύστερα από την κινητοποίηση εκατοντάδων κοινωνικών οργανώσεων σε παγκόσμια κλίμακα. Σύμβαση που τέθηκε σε ισχύ στις 20/1/2021. Δύσκολη η εφαρμογή της, αλλά συνιστά βήμα στο μέλλον.
* Πρόεδρος του Παρατηρητηρίου Διεθνών Οργανισμών και Παγκοσμιοποίησης
