Ο προεκλογικός διάλογος φουντώνει στην Κύπρο και τα πιεστικά ερωτήματα για το μέλλον του νησιού βγαίνουν αναγκαστικά στο φως: Τι θα γίνει με το Κυπριακό που βρίσκεται μια ανάσα από τη διχοτόμηση; Στο Βαρώσι, δύο χρόνια μετά το άνοιγμα της πόλης-φάντασμα, ο εθνικιστής Τουρκοκύπριος ηγέτης Ερσίν Τατάρ στήνει… συναυλία για να το γιορτάσει. Ο κίνδυνος ενσωμάτωσης των κατεχομένων είναι περισσότερο από ορατός. Το φυσικό αέριο θα μείνει τελικά στον βυθό; Η Κύπρος είναι έξω από κάθε ενεργειακό σχεδιασμό. H χώρα βρίσκεται στον πάτο της διαφθοράς και στο στόχαστρο διεθνών επικρίσεων. Ποιος θα σηκώσει το βάρος για να βρει η Κύπρος τον βηματισμό της και να λύσει το κορυφαίο πρόβλημά της;
Οσο ανεβαίνουν οι τόνοι, οι προεδρικοί υποψήφιοι αντιλαμβάνονται ότι η κοινή γνώμη γίνεται απαιτητική. Η Κύπρος ακολουθεί εδώ και καιρό τον στραβό δρόμο. Το 68% των πολιτών την βλέπουν να κινείται στη λάθος κατεύθυνση – δημοσκόπηση ΟΜΕΓΑ (6/10). Ανάμεσα στους πολίτες κυριαρχούν η απογοήτευση (25%) και η αγανάκτηση (22%) –δημοσκόπηση ΣΙΓΜΑ (3/10)– και ένα συντριπτικό ποσοστό (72%) αμφισβητεί την ειλικρίνεια των υποψηφίων.
Η λέξη «αξιοπιστία» κυνηγά τον κάθε υποψήφιο. Αυτό σημαίνει ότι οι θέσεις που αναπτύσσουν σε κάθε προεκλογική συζήτηση θα πρέπει να αντιδιαστέλλονται με τις πράξεις τους. Μια πρώτη καλή ευκαιρία ήταν η τηλεμαχία που οργάνωσε το ΡΙΚ (5/10) με τους «τρεις» βασικούς προεδρικούς υποψηφίους, Αβέρωφ Νεοφύτου (ΔΗΣΥ), Ανδρέα Μαυρογιάννη (ΑΚΕΛ) και Νίκο Χριστοδουλίδη (ΔΗΚΟ – ΕΔΕΚ). Ο Α. Μαυρογιάννης έθεσε πρώτος το έλλειμμα αξιοπιστίας στο Κυπριακό: «πρέπει να πιστεύουμε πραγματικά στη Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία (ΔΔΟ), με πλήρη σεβασμό στις συγκλίσεις και του τι είπε ο [γ.γ. του ΟΗΕ] Γκουτέρες στο Κραν Μοντανά…» Ο Α. Νεοφύτου συμφώνησε σχετικά με το έλλειμμα αξιοπιστίας, λέγοντας ότι «όσο μικρότερη είναι μια χώρα τόσο πιο αξιόπιστη θα πρέπει να είναι», για να προσθέσει: «Εκείνο που φοβάμαι περισσότερο είναι την ενσωμάτωση» των κατεχομένων στην Τουρκία. Ο Ν. Χριστοδουλίδης αντέδρασε: «Θέλετε να πείτε ότι δεν έχει αξιοπιστία ο πρόεδρος Νίκος Αναστασιάδης;»
Ο μεγάλος «απών»
Στις δυόμισι ώρες της τηλεμαχίας, το όνομα του, επί δέκα έτη, προέδρου Νίκου Αναστασιάδη ακούστηκε περιστασιακά για άλλες δύο φορές… Ο Ν. Αναστασιάδης αποχωρεί και οι «τρεις» προσπερνούν το ερώτημα τι έκανε για 10 χρόνια στο Κυπριακό και πώς έφτασε η Κύπρος στο χειρότερο σημείο από το 1974. Η σκοπιμότητα είναι προφανής. Ο καθένας τους γνωρίζει πολύ καλά τι συνέβη τόσα χρόνια. Ηταν οι πιο στενοί του συνεργάτες και συμμετείχαν στις πιο κρίσιμες επιλογές του Ν. Αναστασιάδη στις διαπραγματεύσεις. Λειτούργησαν επίσης ως οι κομιστές των θέσεών του στην κοινή γνώμη. Πόσο πειστικοί είναι όταν αναπτύσσουν προτάσεις για το τι θα κάνουν από τον Φεβρουάριο και μετά;
Η τηλεμαχία του ΡΙΚ δείχνει ότι η προεκλογική εκστρατεία μπορεί να γίνει διαφορετική και με ουσιώδες περιεχόμενο, αν ανοίξει ο διάλογος στη βάση των πεπραγμένων μιας 10ετούς διακυβέρνησης. Μεσολάβησαν δραματικά για την Κύπρο γεγονότα και σήμερα υπάρχει συνεχής και σοβαρή επιδείνωση. Η ιδέα ότι οι «τρεις» μπορούν να μηδενίζουν το… κοντέρ εξυπηρετεί μόνο όσους θέλουν να σκεπαστούν τα προβλήματα που είναι συγκεκριμένα και πιεστικά.
Ο «κίνδυνος ενσωμάτωσης», όπως τον περιέγραψε ο υποψήφιος Α. Νεοφύτου, προέρχεται από μια αλληλουχία γεγονότων ήδη από τον Ιούλιο του 2017 μετά την κατάρρευση των συνομιλιών στο Κραν Μοντανά. Ως πρόεδρος του ΔΗΣΥ, ο Νεοφύτου βίωσε όλο το φάσμα των αντιφατικών χειρισμών Αναστασιάδη στις διασκέψεις για την Κύπρο και όσα ακολούθησαν. Διαμαρτυρήθηκε, σιώπησε και στο τέλος υποτάχθηκε.
Τα γεγονότα είναι αρκετά νωπά για να ξεχαστούν και οι συνέπειές τους ολοφάνερες. Η ελληνοκυπριακή κοινότητα έχει κατ’ αρχάς απέναντί της την Τουρκία που μετακινήθηκε από τη συμφωνημένη βάση της ΔΔΟ. Συνομιλητής της δεν είναι ο μετριοπαθής Μ. Ακιντζί, αλλά ο Ερσίν Τατάρ. Η θέση που πρόβαλε στην τηλεμαχία ο Α. Μαυρογιάννης για να προσεγγιστεί η τουρκοκυπριακή κοινότητα έρχεται με καθυστέρηση έξι ετών από κάποιον που διετέλεσε και διαπραγματευτής. Κάνει λάθος υπολογισμό, αν νομίζει ότι θα αναστρέψει το κλίμα και τη ζημιά που έγινε, προσφέροντας… φτηνό φυσικό αέριο στους Τουρκοκύπριους. Ο δε Ν. Χριστοδουλίδης δεν φαίνεται να αισθάνεται την ανάγκη να κάνει κάποιο απολογισμό. Είναι, άλλωστε, ο πιο αυθεντικός και συνεπής εκφραστής της αντιφατικής πολιτικής Αναστασιάδη και έτσι εξασφάλισε την ανέλιξή του. Θα ήταν χρήσιμο στις επόμενες συζητήσεις να πληροφορηθούν οι πολίτες τι γνωρίζουν οι «τρεις» από όσα συνέβησαν στο παρασκήνιο με τις ιδεοθύελλες Αναστασιάδη για δύο κράτη.
Η κατάρα του φυσικού αερίου
Το 2012 είχε ανακαλυφθεί το πρώτο κυπριακό κοίτασμα «Αφροδίτη». Οι τότε προεδρικοί υποψήφιοι (2013) αντιδικούσαν για το ποιος θα βγάλει φυσικό αέριο από τον βυθό της ανατολικής Μεσογείου. Η τωρινή αντιδικία των υποψηφίων στην τηλεμαχία του ΡΙΚ μοιάζει με επανάληψη της ίδιας παράστασης. Οι «τρεις» απέκρυψαν την πικρή αλήθεια των χειρισμών Αναστασιάδη για το φυσικό αέριο. Αντί να γίνει καταλύτης για λύση του Κυπριακού, μετατράπηκε σε «κατάρα» για την Κύπρο. Κανένας σχεδιασμός δεν προχωρά, γιατί προσκρούει στην αντίδραση της Τουρκίας που έχει ντε φάκτο ελέγξει τις θάλασσες. Χωρίς την επίλυση του Κυπριακού και τη δημιουργία συνεργειών που να περιλαμβάνουν την Τουρκία, το φυσικό αέριο πιθανότατα θα μείνει στον βυθό. Το «βατερλό» του East Med δεν τέθηκε στη συζήτηση. Οσα ακούστηκαν για πλωτή μονάδα υγροποίησης και πρόσκληση προς επενδυτές βρίσκονται στη σφαίρα της φαντασίας.
Η κλιμακούμενη ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις απασχόλησε επιφανειακά τους «τρεις», με αναφορές για την ανάγκη αποτρεπτικής ισχύος της Εθνικής Φρουράς. Οι προεκτάσεις των εντάσεων στην Κύπρο, πόσο μάλλον ο κίνδυνος ενός θερμού επεισοδίου, ξεπερνούν κατά πολύ τα λεγόμενά τους. Ο Ν. Χριστοδουλίδης θέλει να αναβιώσει «αμυντικά δόγματα», τα πρότεινε στον αέρα στον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη και δεν φαίνεται να τον ενοχλεί η περαιτέρω στρατιωτικοποίηση των κατεχομένων που μετά χαράς θα επιδιώξει η Τουρκία.
Ευρωπαϊκός ρόλος
Οι «τρεις» φάνηκε να αντιδικούν γύρω από το τι προσμένουν και τι θα επιδιώξουν να κάνει η Ευρωπαϊκή Ενωση για το Κυπριακό. Η συζήτηση αυτή θα ήταν ενδιαφέρουσα, αν οι «τρεις» εξηγούσαν πώς ακριβώς χειρίστηκαν το θέμα τα τελευταία έξι χρόνια. Ως γνωστόν, η Ε.Ε. έριξε όλο το βάρος της για την επίλυση του Κυπριακού με την εκλογή του Μ. Ακιντζί (2015) και μέχρι τη Διάσκεψη του Κραν Μοντανά.
Η Ε.Ε. ήταν παρούσα στο πιο υψηλό επίπεδο στις διασκέψεις για την Κύπρο (Γιούνκερ – Μογκερίνι – Τίμερμανς). Καθ’ όλη τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, αξιωματούχος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής εντάχθηκε στην ομάδα του ΟΗΕ για έλεγχο της συμβατότητας των προνοιών της λύσης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο. Ο πρόεδρος Γιούνκερ κατέθεσε στη Διάσκεψη της Γενεύης (Ιανουάριος 2017) πακέτο οικονομικής στήριξης της επανένωσης της Κύπρου ύψους 3,2 δισ. ευρώ. Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι στήριξαν τις προτάσεις του ΟΗΕ για ένα νέο σύστημα ασφάλειας με κατάργηση του συστήματος εγγυήσεων του 1960 και των επεμβατικών δικαιωμάτων της Τουρκίας.
Εκτοτε, ο Ν. Χριστοδουλίδης, ο οποίος ανέλαβε ως ΥΠΕΞ, ακολούθησε μια γραμμή στο Συμβούλιο Υπουργών που έφερε την Κύπρο σε διαρκή τριβή με τους Ευρωπαίους εταίρους, χωρίς ποτέ να θέσει την ουσία του Κυπριακού στο τραπέζι. Ο δε Ν. Αναστασιάδης, αφού διέλυσε την προσπάθεια του ΟΗΕ, εμφανίστηκε στις αρχές του 2021 να… προσκαλεί την Ε.Ε. να αναλάβει πρωτοβουλία για το Κυπριακό. Δεν έλαβε καμία απάντηση.
*Το άρθρο αναδημοσιεύεται στην εφημερίδα «Πολίτης» της Κύπρου
