Αυτό που κάνουμε ενέχει την ιερότητα του καθήκοντος

Οταν παρακολουθείς τη Μ. Πρωτόπαππα, στη σκηνή ή στον «Σασμό», ανάβει μέσα σου σπινθήρας, αστράφτει σαν τις αστραπές πριν την καταιγίδα. Νιώθεις μια ανυψωτική δύναμη, ίσως γιατί κάθε φορά επανεξετάζει και αναμετριέται με τον εαυτό της.

Η Αγορίτσα Οικονόμου με εντυπωσίασε όταν είδα πόσο πειστικά έπαιξε τον ρόλο της Μάσα στον «Αυτόχειρα» του Ερντμαν, με την ευρηματική σκηνοθεσία του Γ. Παπαγεωργίου, όπου ανέδειξε τόσο απλά μια σύνθετη πραγματικότητα. Σε κερδίζει η καλοσύνη και η σεμνότητα της Α. Οικονόμου. Τα βήματά της είναι αργά, σταθερά και ανοδικά.

Πλημμυρισμένη όχι μόνο από ανοιξιάτικο φως η φιλόξενη Πινακοθήκη Χατζηκυράκου-Γκίκα, αλλά κι από τα φωτεινά τους ταλέντα.

● Από πότε ξεκινά η γνωριμία σας;

Αγορίτσα Οικονόμου: Πρωτοείδα τη Μαρία στο Υπόγειο Τέχνης με τον Ακη Σεκαλλαρίου, την Πιττακή και τη Λαζαρίδου, στο «Ταξίδι μακριά». Μου άρεσε πάρα πολύ στον ρόλο της. Θυμάμαι είπα σ’ έναν φίλο μου: «Αυτήν την κοπέλα πρέπει να την παρακολουθώ».

Μαρία Πρωτόπαππα: Ετσι είπες;

Α.Ο.: Εννοώ θεατρικά (γέλια). Επειδή, όμως, τίποτα δεν είναι τυχαίο, συναντηθήκαμε αργότερα στη σκηνή του Εθνικού στο «Ρομπέρτο Τσούκο». Κατάλαβα αμέσως για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό το ασυνείδητο δέσιμο. Δεν είναι μόνο μία καλή συνάδελφος και φίλη. Είναι συγγενής μου, που αγαπώ πολύ κι εκτιμώ βαθιά.

Μ.Π.: Πρώτη φορά, νομίζω, που ξεχώρισα την Αγορίτσα ήταν στην «Ηλέκτρα», της Εφης Θεοδώρου, στο Χώρα. Είδα τότε ένα πλάσμα με μακριά μαύρα μαλλιά, πολύ θεωρητική, έντονη παρουσία, και όταν άνοιξε το στόμα της, λέω: «Α, τι είναι αυτό»! Περίμενα μερικά χρόνια. Βρεθήκαμε επειδή είχαμε μια κοινή φίλη και κάναμε παρέα. Πρώτα, βέβαια, έφαγα πάστα φλόρα απ’ τα χέρια της. Τη φτιάχνει φοβερή. Μιλήσαμε για τα μυθικά πρόσωπα του αρχαιοελληνικού δράματος και το πώς αντιμετωπίζονται. Η συγγένεια που λέει θεωρώ ότι μας ενώνει ένα λαϊκό αίσθημα. Μια λαϊκή καταγωγή, η οποία έχει μια καταπιεσμένη φωτιά μέσα της. Σκέφτηκα τότε ένα άλυτο για μένα έργο, την «Ιφιγένεια εν Αυλίδι», και πρότεινα να κάνει την Κλυταιμνήστρα η Αγορίτσα. Πολλοί μου είπαν ότι ήταν η καλύτερη που έχουν δει.

● Εχετε μια ουσιαστική σχέση. Τι ρόλο παίζει η φιλία στη ζωή μας;

Μ.Π.: Η φιλία γράφεται με φι κεφαλαίο. Εμπεριέχει μια ηθική αξία. Είναι μια θεότητα. Δεν σημαίνει καθημερινή επαφή. Μπορούμε ν’ αγαπάμε κι από μακριά. Ακόμα και από ανθρώπους που έχω απομακρυνθεί, εξακολουθώ να τους πονάω και να τους αγαπάω. Είναι μια πίστη.

Α.Ο.: Συμφωνώ, Μαρία. Φίλοι είναι οι συγγενείς που επιλέγουμε. Δεν ξέρουμε το γιατί, αλλά μας συνδέει κάτι βαθύ. Μου αρέσει η πίστη και η αφοσίωση σ’ αυτή τη σχέση. Ακόμα κι αν έχω πάρα πολύ καιρό να συναντήσω ένα πρόσωπο, όταν ξαναβρίσκομαι είναι σαν να μην έχει περάσει μια μέρα.

● Τι είναι αυτό που σας εμπνέει;

Μ.Π.: Η έμπνευση των ανθρώπων. Η φύση, με την έννοια που την ανακαλύπτουμε. Μπορεί να διαβάσω ένα άρθρο για τη Φυσική και να μην το πολυκαταλαβαίνω, όμως, με συγκινεί μέχρι δακρύων, επειδή το μυαλό μου και η ψυχή μου γεμίζει μ’ έναν λόγο, μια αναλογία της δημιουργίας. Αυτό μπορεί να με συνταράξει και ν’ αρχίσει μια ροή μέσα μου ψυχοσυναισθηματική. Μ’ εμπνέει επίσης, όταν νιώθω ένα νήμα συνέργειας με τον συνάνθρωπο. Μερικές φορές, διαβάζοντας ένα βιβλίο ή μιλώντας μ’ έναν άνθρωπο, ανακαλύπτω τον τρόπο που αναπνέει, που σκέφτεται και βλέπει τα πράγματα. Αυτά με πυροδοτούν και τα κουβαλάω μέσα μου καιρό. Η έμπνευση είναι αφύπνιση στην πραγματικότητα. Πνέεται μέσα σου μια ανάσα. Γίνεσαι κατά κάποιον τρόπο ένθεος. Με ενέπνευσε για παράδειγμα, σε μια παράσταση που έπαιζε η Ν. Τσαλίκη, όταν είδα έναν καλλιτέχνη χορευτή που μιλούσε τη νοηματική. Εκεί ταράχτηκα από τη δυναμική αυτής της γλώσσας, της σωματικής έκφρασης. Παρότι δεν καταλάβαινα τι έλεγε ακριβώς, συνέθεσα δυο πράγματα και από αυτή τη σύνθεση, γεννήθηκε μια καινούργια έμπνευση.

Α.Ο.: Εγώ εμπνέομαι από μουσικές. Δεν υπάρχει μέτρο. Αλλά κάτι που να με κλονίζει και που μπορεί να είναι από Αριστοφάνη μέχρι Ευριπίδη ή Καμπανέλλη. Τα τελευταία χρόνια, μεγάλο κομμάτι της έμπνευσής μου είναι η μάνα μου. Τεράστιο κεφάλαιο.

● Πόσο μας επηρεάζουν τα παιδικά μας χρόνια;

Α.Ο.: Είναι η πιο σημαντική σχέση μας. Ορίζει το πώς θα ορίσουμε εμείς τον εαυτό μας στην κοινωνία.

Μ.Π: Είναι το καλούπι μας. Μένει μέσα μας πάντα ο απόηχος της μνήμης και το διαπιστώνω αυτό κάνοντας ένα πείραμα, αφαιρώντας πολλές πληροφορίες που αποτελούσαν αυτό που νόμιζα εγώ ως εαυτό. Φτάνει, λοιπόν, ένα σημείο που το υπάρχειν δεν έχει όψη. Είναι ψυχιατρικός όρος, αποπροσωποποίηση. Οπως η αποπραγματοποίηση όπου δεν νιώθεις σύνδεση με το περιβάλλον, το οποίο είναι τρομακτικό. Δεν ξέρω κατά πόσο συνεχίζοντας αυτή την αφαίρεση μπορεί κανείς να ξαναγεννηθεί. Αλλά η μάνα είναι η ρίζα. Είναι μεσάζοντας για την ίδια την ύπαρξη.

● Με την άνοιξη που όλα ανθίζουν, θα ξανανθίσει και το θέατρο;

Α.Ο.: Τον κορονοϊό εννοείτε; Πάντα ανθίζει το θέατρο.

Μ.Π: Γι’ αυτό είμαστε συγγενείς.

Α.Ο.: Μήπως δεν πέρασε το θέατρο χούντα, Κατοχή και άλλα χειρότερα; Ομως, συνεχίζει να υπάρχει.

Μ.Π.: Γιατί είναι κοινωνική κι αισθητική ανάγκη.

● Ποια είναι τα σημαντικότερα στοιχεία που πήρατε από το θέατρο;

Μ.Π.: Δεν έχουν να κάνουν με την τέχνη αλλά με τη συνεύρεση. Ξαφνικά, συναντάς ανθρώπους από τελείως διαφορετικούς κόσμους, με διαφορετικές καταβολές, ανατροφές και πρέπει να εξοικειωθείς και να δεθείς με αυτούς. Αυτό είναι τεράστιο μάθημα. Ενώ είναι μοναχική τέχνη, το αποτέλεσμα είναι προϊόν συνεννόησης στα τυφλά.

Α.Ο.: Μαθαίνω καλύτερα τον εαυτό μου μέσα από τη δουλειά. Οχι μόνο μέσα από τους ρόλους αλλά από τις συνεργασίες, τις συμπεριφορές, την επικοινωνία. Αυτό είναι ωραίο κέρδος. Μας ξεκλειδώνει. Συμφωνώ, Μαρία, με τη λέξη μοναχικότητα. Είναι ο δρόμος πολύ προσωπικός. Σχεδόν επιτακτικά και αβάσταχτα.

● Μαρία, τι σημαίνει για σένα Αντιγόνη;

Μ.Π.: Σημαίνει ό,τι είναι η ερμηνεία της κάθε φορά. Ανακάλυψα πρόσφατα ότι την είχε για ίνδαλμα το εθνικοσοσιαλιστικό κόμμα της Γερμανίας και η Αντίσταση στη Γαλλία. Και οποιοδήποτε έθνος καταπιέζεται κάποια στιγμή από έναν εξουσιαστή. Ο μύθος, όμως, είναι μια αλληλουχία γεγονότων χωρίς ήθος και πρόσημο. Τα άλλα τα δίνουμε εμείς αναλόγως την ιστορία που θέλουμε ν’ αφηγηθούμε. Θεωρώ, με έναν τρόπο, μιλάει για έναν εμφύλιο και για το πώς δυο άνθρωποι από την ίδια μεριά βρίσκονται αντιμέτωποι. Πώς ο καθένας έρχεται αντιμέτωπος με τον εαυτό του και με αυτό που θέλει να γίνει ή να μη γίνει. Αυτή την Αντιγόνη βλέπω τώρα.

● Πόσο μπορεί ένας άνθρωπος να αλλάξει τις συνθήκες χωρίς να φτάσει στον ιδεαλισμό;

Α.Ο.: Δεν υπάρχει το ιδανικό. Θα υπάρχει πάντα ένα αγκάθι. Αυτό ίσως βοηθάει και στην ισορροπία του πράγματος.

● Πώς αξιολογείτε το κοινό;

Μ.Π.: Ξεκίνησα στα 14 μου, σ’ ένα ερασιτεχνικό του Δήμου Κορυδαλλού. Παίζαμε σε πλατείες, με μπασκέτες, με φασαρία, σε πολιτιστικές αίθουσες. Οι άνθρωποι τρώγανε τα σουβλάκια τους, φωνάζανε, τα παιδάκια παίζανε. Αλλοι ήταν προσηλωμένοι, άλλοι όχι. Δεν θα το κρίνω. Το γεγονός ότι έρχεται κάποιος το θεωρώ ιερό. Γι’ αυτό κι αυτό που κάνουμε ενέχει την ιερότητα του καθήκοντος. Η λειτουργία τού να βρισκόμαστε όλοι μαζί, να ταϊζόμαστε ψυχοσωματικά με την ίδια τροφή και να έχουμε την ενσυναίσθηση ότι λειτουργούμε σαν ένα σώμα, σαν ένας νους, δεν συμβαίνει συχνά. Η ενωτική δύναμη είναι το παν.

Α.Ο.: Το κοινό δεν ξέρω αν είναι καλό ή κακό. Είναι όπως είμαι κι εγώ. Σημασία έχει η πρόθεση. Η στιγμή της κοινής ιστορίας είναι και η μαγική στιγμή της δουλειάς μας.

● Αλλαξε η καθημερινότητά σας με τον «Σασμό», πώς αντιδρά ο κόσμος;

Μ.Π.: Γιατί, νομίζετε ότι με βλέπει στον δρόμο; Προλαβαίνω να κυκλοφορήσω; Δεν έχουν καμία σημασία για μένα αυτά. Εμένα με νοιάζει ότι κάποιοι άνθρωποι που δεν έχουν πρόσβαση στο θέατρο μπορούν να δουν μια ιστορία και να παρηγορηθούν, να τους κρατήσει παρέα. Αλλωστε, δεν έχω τηλεόραση. Ο,τι παρακολουθώ γίνεται εξ αντανακλάσεως.

Η ποιότητα του έργου όπως και η ποιότητα στο φαγητό έχει σημασία για το πώς είσαι την επόμενη μέρα. Δυστυχώς είναι ζοφερό ότι το εμπόριο είναι πια παντού στη ζωή μας και τα κριτήριά του είναι αυτά που καθορίζουν την καλλιτεχνική κίνηση. Υπάρχουν κάποιοι τελευταίοι αμιγώς θεατρικοί παραγωγοί, αλλά πάμε να κάνουμε μια καλή παράσταση και οι περισσότεροι έρχονται για τα φράγκα κι ένα φαίνεσθαι που υποστηρίζεται πολύ και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

● Υπάρχει προοπτική συνεργασίας;

Μ.Π.: Δεν την προλαβαίνουμε την Αγορίτσα. Κλείνει συμφωνίες πολύ νωρίς. Εγώ είμαι πολύ αργή σ’ αυτά τα βήματα. Μη νομίζετε ότι είμαστε με το χάδι.

Α.Ο.: Διαφωνούμε πάρα πολύ.

Μ.Π: Διαφωνούμε όμως πολύ ωραία. Εκεί είναι η συνεργασία. Το πώς διαφωνείς. Υπάρχουν διαφωνίες που δεν λύνονται κι ο καθένας παίρνει τον δρόμο του. Με την Αγορίτσα, γινόταν η εκτόνωση και μετά προσπαθούσε η μία να καταλάβει την άλλη.

● Η γνώμη σας για το Me Too;

Α.Ο.: Θέλει κουράγιο.

Μ.Π.: Είναι ένα προχώρημα. Νομίζω ότι η βία έχει παλιές και βαθιές ρίζες που θα περάσουν πολλές εκατονταετίες για να εκλείψουν.

Α.Ο.: Εχεις τεράστια ευθύνη όταν διαχειρίζεσαι ανθρώπους και μάλιστα ως δάσκαλος.

Μ.Π.: Καλύτερα να απέχεις και να σέβεσαι. Εχεις ένα καθήκον μέσα στο καθηγητικό σου κομμάτι. Είναι μεγάλη ευθύνη.