Στις 25 Απριλίου 2022 ο Ελον Μασκ, ο πιο πλούσιος άνθρωπος στον πλανήτη, διευθύνων σύμβουλος των SpaceX και Tesla και ένθερμος υποστηρικτής της ελευθερίας έκφρασης, κατέθεσε πρόταση προς το Twitter για την εξαγορά της εταιρείας έναντι 44 δισ. δολαρίων, την οποία αποδέχτηκε το διοικητικό της συμβούλιο.
Είναι οξύμωρο ότι η επιθετική εξαγορά του Twitter από τον Μασκ αποτιμάται αρνητικά από αρκετούς σχολιαστές με φιλελεύθερες αφετηρίες. Και αυτό, γιατί θεωρούν πιθανό ότι λόγω του φιλελεύθερου προφίλ του ο νέος ιδιοκτήτης θα μειώσει τη λογοκρισία στο μέσο. Στη σφαίρα του κριτικού σχολιασμού, η εξαγορά του Twitter αποτιμάται επίσης αρνητικά ως ένδειξη για την υπερσυγκέντρωση οικονομικής ισχύος στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης καθώς και για την αύξηση της λογοκρισίας σε βάρος του ριζοσπαστικού λόγου.
Σε μια τρίτη, πιο ισορροπημένη προσέγγιση, η εξαγορά του Twitter από τον Μασκ ναι μεν ενισχύει τις αντικοινωνικές τάσεις του δικτυοκρατικού καπιταλισμού αλλά καθιστά λιγότερο ελεγχόμενη τη μελλοντική πορεία του μέσου.
Οντας μια κερδοσκοπική εταιρεία εισηγμένη στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης, και μετά την απόκτησή της από τον Μασκ η Twitter.Inc θα παρέχει την πλατφόρμα με σκοπό τη μεγιστοποίηση των κερδών του νέου μετόχου. Τυχόν προσπάθεια του Μασκ για χρήση του μέσου με κύριο σκοπό τη διεύρυνση της ελευθερίας έκφρασης θα είναι καταδικασμένη σε ταχεία εξάλειψη από τον ανταγωνισμό.
Επιπρόσθετα, η Twitter.Inc δραστηριοποιείται σε μια ήδη σφοδρά ολιγοπωλιακή αγορά σε παγκόσμια κλίμακα. Μετά την αλλαγή ιδιοκτησίας η ολιγοπωλιακή αυτή τάση ενισχύεται λόγω της ένταξης του μέσου στο σύμπλεγμα επιχειρήσεων των συμφερόντων του Μασκ.
Περαιτέρω, ως εδρεύουσα στις ΗΠΑ η Twitter.Inc υπόκειται στην αμερικανική νομοθεσία επιτήρησης, η οποία έχει κριθεί από το ίδιο το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ενωσης ως αντίθετη με τα ανθρώπινα δικαιώματα. Δεδομένης της εξάρτησής της από το κράτος των ΗΠΑ, η εταιρεία θα συνεχίσει να παρέχει εκτεταμένη πρόσβαση στις Αρχές των ΗΠΑ σε δεδομένα χρηστών της, ενώ τυχόν μαζική αμφισβήτηση των σχετικών διαταγών είναι καταδικασμένη να λυγίσει αργά ή γρήγορα στις ίδιες ποιότητες επιτήρησης.
Το πιο σημαντικό όμως ερώτημα είναι το αν και ποια μπορεί να είναι η επίδραση της απόκτησης του Twitter από τον Ελον Μασκ στην παγκόσμια τάση για τον έλεγχο του ριζοσπαστικού λόγου. Τα κράτη κινούνται σε παγκόσμιο επίπεδο σε μια ασφυκτική θεσμική πλαισίωση του κριτικού και ιδίως του ριζοσπαστικού λόγου. Το «κλείσιμο» της δημόσιας σφαίρας στις ριζοσπαστικές τάσεις έχει ως σκοπό, όχι την εξάλειψη (πράγμα άλλωστε αδύνατο), αλλά την απονομιμοποίηση, τον περιορισμό του βεληνεκούς και τη θέση στο περιθώριο των πιο ριζοσπαστικών εκφάνσεων της δημόσιας σφαίρας. Στο πλαίσιο αυτό, οι ψηφιακές πλατφόρμες λειτουργούν ως σύμπλεγμα με τα κράτη για την εφαρμογή εθνικών και διακρατικών νόμων λογοκρισίας. Κάτι που φοβίζει τους φιλελεύθερους σχολιαστές είναι η ισχυρή πιθανότητα ο Μασκ να καταστήσει το Twitter μια λιγότερο ελεγχόμενη σφαίρα λογοκρισίας του νεοσυντηρητικού λόγου εξαιτίας της θέσης ισχύος του αλλά και του ασταθούς του χαρακτήρα. Για τον ριζοσπαστικό λόγο δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι ο οικονομικά υπερ-κεφαλαιοκράτης και ιδεολογικά ακραία φιλελεύθερος Μασκ θα υπερθεματίσει σε καταστολή.
Η απόκτηση του Twitter από τον Μασκ ενδέχεται λοιπόν να φέρει μόνο κάποιες ποσοτικές αλλαγές στον χαρακτήρα, όχι όμως να μεταβάλει σημαντικά την εξέλιξη του μέσου. Κατά συνέπεια, από τη σκοπιά της κριτικής ανάλυσης, μεγαλύτερη σημασία έχει να ασχοληθούμε με πιο επιτακτικό τρόπο με το ερώτημα αν υπάρχει εναλλακτική και ποια μπορεί να είναι αυτή.
Η απάντηση είναι απλή και ήδη λειτουργεί μπροστά μας. Η εναλλακτική στον δικτυοκρατικό καπιταλισμό είναι η κοινοτικοποίηση της πλατφόρμας. Το μεγαλύτερο διανοητικό επίτευγμα της σύγχρονης διαδικτυακής σφαίρας είναι η Wikipedia, μια χωρίς ιστορικό προηγούμενο συσσώρευση κοινωνικής ευφυΐας που κατέστη εφικτή και διαρκώς αναπαράγεται επειδή οι χρήστες και οι εργαζόμενοί της συγκροτούνται μέσα από κοινοτικούς δεσμούς στον συλλογικό διανοητικό εργάτη τού σήμερα, που όμοιό του δεν έχουν δομήσει όλα τα πρωθύστερα κοινωνικο-οικονομικά σχήματα.
Στον σημερινό κόσμο, το σύνθημα να πάρουμε τα μέσα (κοινωνικής ανα)παραγωγής συνεχίζει να είναι επίκαιρο, αποκτά όμως νέα μορφή. Κόντρα στην αχαλίνωτη δύναμη του σύγχρονου κεφαλαίου οφείλουμε να αντιπαρατάξουμε την κοινοτικοποίηση, αντί της κρατικοποίησης, των δομών κοινωνικής αναπαραγωγής. Λόγω της καθοριστικής τους επίδρασης στη δημόσια σφαίρα, οι μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες πρέπει έτσι να υποχρεωθούν θεσμικά να υιοθετήσουν κοινοτικές δομές λήψης των βασικών αποφάσεων από τους ίδιους τους χρήστες και παραγωγούς του περιεχομένου τους.
* δικηγόρος και κοινωνικός ακτιβιστής
