Η διεθνής κοινότητα, το πολιτικό προσωπικό, κυβερνήσεις μητροπολιτικών και περιφερειακών κρατών έχουν κλυδωνιστεί από τις συνέπειες της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία και των αλυσιδωτών επιπτώσεών της. Επιπτώσεις που συσσωρεύτηκαν μόλις σε ένα… μήνα εμπόλεμης κατάστασης!
Η παγκοσμιοποίηση αποδεικνύει ότι είναι ένας «ζωντανός οργανισμός». Μπορεί, δε, να αλλάζει το «κέντρο βάρους του» και να δημιουργεί νέους συσχετισμούς, οικονομικούς, εμπορικούς και ενεργειακούς. Η μετάβασή της στα νέα δεδομένα γίνεται σταδιακά, κλειδώνοντας κάθε φορά την κάθε κατάκτησή της.
Το πρόβλημα σε αυτή τη «διαγενεακή» εξέλιξη της παγκοσμιοποίησης βρίσκεται στους θεσμούς, στους οργανισμούς, στην εθνική και διεθνή διακυβέρνηση. Διεθνείς θεσμοί καλούνται πλέον από τα γεγονότα να εξελιχθούν, να προσαρμοστούν ή να μετεξελιχθούν δομικά βάσει των νέων δεδομένων και απαιτήσεων της παγκοσμιοποίησης. Η μη προσαρμογή τους θα τους οδηγεί σταθερά στην απομόνωσή τους, την αποδυνάμωσή τους και πιθανά στην αυτοδιάλυσή τους διότι δεν θα είναι χρήσιμοι στη νέα παγκοσμιοποίηση. Αν όμως επιλέξουν την προσαρμογή τους, θα υποχρεωθούν να περάσουν μέσα από δομικές αλλαγές με κοινωνικούς και οικονομικούς κραδασμούς, που συνήθως συνοδεύονται και από αλλαγή πολιτικού «διαχειριστή».
Σε αυτό το σταυροδρόμι λήψης ουσιαστικών αποφάσεων βρίσκεται και η Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.) αλλά και τα μέλη της. Η σύγκρουση Ρωσίας και Ουκρανίας από τη γένεσή της και την εξέλιξη της, μεταξύ των άλλων, ανέδειξε τις ενδογενείς αδυναμίες της Ε.Ε. και τον διεθνή της ρόλο.
Η Ε.Ε. βρίσκεται μπροστά σε συστημικά διλήμματα και προκλήσεις. Δεν είναι η πρώτη φορά φυσικά εφόσον είχαν προηγηθεί η δημοσιονομική, η προσφυγική και η πανδημική κρίση. Οι προκλήσεις που συνδέονται και προκαλούνται όμως από τον ενεργειακό χάρτη, των ενεργειακών εθνικών και ευρωπαϊκών εξαρτήσεων, διαπερνούν οριζόντια την ανθεκτικότητα του συνόλου της ευρωπαϊκής οικονομίας και της διάρθρωσής της. Μιας ενεργειακής πολιτικής που μπορεί να θεωρείται ότι είναι ενιαίας στρατηγικής σημασίας αλλά στην εφαρμογή της επιμερίζεται σε διακρατικές, εθνικές πολιτικές και σε επιχειρηματικούς τρόπους διαχείρισής της.
Στο παρά πέντε σήμερα όλοι βρίσκονται σε εγρήγορση… Η Ε.Ε. προσπαθεί να βρει τον βηματισμό της και να καλύψει τις ενεργειακές και διατροφικές της ανάγκες.
Η ακρίβεια και ο πληθωρισμός πλήττουν πλέον όλες τις οικονομίες, το ίδιο το ευρώ και τον ρόλο του στον αναπτυξιακό συντονισμό των ευρωπαϊκών οικονομιών. Αρχίζει να κλυδωνίζεται η ουσία της νομισματικής ενοποίησης, τουλάχιστον όπως αυτή ορίζεται και από το Ευρωπαϊκό Σύνταγμα, η οικονομική και δημοσιονομική σταθερότητα, η λειτουργία και η ανταγωνιστικότητα της εσωτερικής αγοράς, η κοινωνική συνοχή.
Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν στη Ρωσία είχαν και θα έχουν αμφίπλευρες επιπτώσεις. Οι εμπορικές συναλλαγές με «ρούβλια»… επανέρχονται. Σταδιακά ή αυτόματα, δεν έχει τόση σημασία στον επαναπροσδιορισμό των εμπορικών συναλλαγών στο νέο σύστημα παγκοσμιοποίησης και προσπάθειας της Ρωσίας να ενισχύσει τον διεθνή της ρόλο και να διευρύνει την ομοσπονδοποίησή της.
Η διατροφική κρίση και η ανάγκη για διατροφική επάρκεια είχαν διατυπωθεί εδώ και καιρό. Η Ευρώπη έπρεπε ήδη να είχε αποκτήσει δομές και παραγωγικές συνέργειες ώστε να διασφαλίσει τρόφιμα για τους πολίτες της. Η πανδημία με τη μείωση της παραγωγής και των εμπορικών συναλλαγών, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων των αγροτικών προϊόντων, είχε δώσει το πρώτο ισχυρό μήνυμα. Η Κίνα το κατάλαβε και αύξησε τα αποθέματά της αλλά και τη διατροφική της επάρκεια. Στην Ε.Ε. έπρεπε να ακριβύνει και να γίνει δυσεύρετο το… ηλιέλαιο για να ενεργοποιηθεί ρήτρα διατροφικής και εμπορικής ασφάλειας.
Στο εξωτερικό εμπόριο στις αρχές του 20ού αιώνα ίσχυε η μέθοδος διακανονισμού «κλίρινγκ», που οι συναλλαγές δεν γίνονταν με συνάλλαγμα αλλά με διακρατικές συμφωνίες. Μέχρι, δε, τη νομισματική ενοποίηση με το ευρώ οι εμπορικές συναλλαγές στην Ε.Ε. γίνονταν διαμέσου του μηχανισμού των πράσινων ισοτιμιών που ισοσκέλιζαν τις εθνικές νομισματικές διαφορές. Κάθε οικονομικός κύκλος της παγκοσμιοποίησης μέχρι την ωρίμανσή του και την απόκτηση εσωτερικής δομής και λειτουργίας είχε «ειδικό» συναλλακτικό και νομισματικό μηχανισμό. Αυτό, για την… ιστορία!
Είναι τραγικό για τους πολίτες της Ε.Ε. να πληρώνουν με τον οβολό τους τις αδυναμίες και την ανυπαρξία ενιαίας επιλογής για ισχυροποίηση της Ε.Ε. Πώς είναι δυνατόν από τα διακυβερνητικά όργανα να μην είχαν γίνει «κατανοητές και αντιληπτές» οι διεργασίες για τη μετατόπιση του κέντρου βάρους της παγκοσμιοποίησης, με νέους πρωταγωνιστές να βρίσκονται στα ανατολικά;
Περιμέναμε την ακρίβεια… στο ηλιέλαιο, τις ανακοινώσεις της Ρωσίας για συναλλαγές με ρούβλια και την κόντρα Μακρόν – Μπάιντεν για το αν είναι «χασάπης» ο Πούτιν για να γίνουν κατανοητές οι επικείμενες παγκόσμιες αλλαγές;
* πρώην υπουργός και ευρωβουλευτής
