Η ευθύνη του ηθοποιού

Αφιερωμένο στους παλιούς ηθοποιούς. Οσους άντεξαν το βαρύ φορτίο του θεάτρου. Και στους νέους, για να το αντέξουν.

Μετά την «ευθύνη του συγγραφέα» νομίζω ότι πρέπει να ολοκληρώσουμε τις απόψεις μας με την «ευθύνη του ηθοποιού» και την «ευθύνη του θεατή».

Ενα τρίπτυχο, τρεις «κολόνες», που ακουμπάει το θέατρο, από τη γέννησή του. Συγγραφέας-ερμηνευτής-θεατής. Και χωρίς έστω και μία κολόνα, θέατρο δεν υπάρχει. Ιδιαίτερα, σήμερα, στην γκρίζα εποχή μας που η εξαφάνιση όλων των αξιών κυριαρχεί σε όλους τους τομείς της κοινωνίας μας.

Εμείς θα τολμήσουμε να τις εκφράσουμε, γνωρίζοντας ότι θα κριθούν από πολλούς ξεπερασμένες, αφού όλες έχουν αντικατασταθεί πια από το χρήμα, μοναδική αξία.

Η «ευθύνη του ηθοποιού», φυσικά, αφορά τον ηθοποιό της σκηνής και της πλατείας. Και όχι του κινηματογράφου, της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου που, τις περισσότερες φορές, είναι «ηθοποιός μιας χρήσης». Και το αποτέλεσμα οφείλεται περισσότερο στα τεχνικά μέσα που τον «πνίγουν» και λιγότερο στην προσωπική του ερμηνεία. Ενώ ο ηθοποιός της σκηνής είναι μόνος, με το ταλέντο του και τις αντοχές του. Ικανός να ερμηνεύσει όλα τα είδη των ρόλων και όχι μόνο τον «εαυτό» του. Και έχοντας απέναντί του τον ζωντανό κριτή-θεατή.

Η «ευθύνη του ηθοποιού». Πιστεύουμε ότι ο ηθοποιός δεν είναι το φρούτο μιας εποχής αλλά το απόσταγμά της. Ερμηνευτής της τέχνης του θεάτρου που είναι η συνισταμένη όλων των τεχνών. Ηθοποιός δεν θα πει «γοητεία της προσωπικότητας» αλλά υποδούλωση της προσωπικότητας στις επιταγές του ρόλου.

Η θέση του ηθοποιού στο λειτούργημα του θεάτρου δεν είναι η θέση ενός μεροκαματιάρη που σκοτώνεται για να ζήσει και, εξευτελιζόμενος, να κρατηθεί στην ποθητή «επιφάνεια», με οποιονδήποτε τρόπο. Είναι πρότυπο ζωής και όχι πρότυπο «μόδας».

Ενας εργάτης στο λειτούργημα της τέχνης του. Και όχι ένας ιδιόρρυθμος, μποέμ και «καλλιτέχνης» απρόσιτος. Παράδειγμα για μίμηση η καλή, καθαρή φωνή του και η «ζεστή» έκφρασή του. Διαφραγματική αναπνοή, διαμόρφωση ήχου, τέλεια άρθρωση.

Επιστήμονας στο είδος του, δηλαδή διαβασμένος, καλλιεργημένος, καταρτισμένος, όπως εννοούμε τον σωστό επιστήμονα με σύστημα, τάξη, μέθοδο.

Ποιητής, με όλη την εκρηκτικότητα και τον γνήσιο αυθορμητισμό του.

Δάσκαλος, με την ηρεμία, την αγάπη, την επιβλητικότητα και την επιμονή-υπομονή του ανθρώπου-δάσκαλου που διδάσκει ανθρώπους και όχι «νούμερα». Με την αίσθηση ευθύνης του δάσκαλου που ξέρει πως απ’ αυτόν εξαρτάται το μέλλον της γενιάς που έχει στα θρανία του…

Αθλητής, να ασκείται κάθε μέρα, να προπονείται ασταμάτητα, να καταστήσει το σώμα του έτοιμο για κάθε κόπωση, να ξεπερνά την κούραση, σώμα λυμένο, γερό, ανάλαφρο. Να μπορεί να επαναλαμβάνει αμέτρητες φορές την ίδια άσκηση. Να ζει με τον λογαριασμένο ύπνο, το λογαριασμένο φαγητό, τη λογαριασμένη ζωή…

Στρατιώτης, πειθαρχημένος, μονάδα μέσα στο σύνολο. Οργανο σε τέλεια ορχήστρα, δεμένος στο ομαδικό πνεύμα, υπακούοντας πιστά στη γραμμή της σκηνοθεσίας. Τέλειο όπλο και ικανός χειριστής του όπλου του.

Μόνος, με αλληλοσεβασμό, απέναντι στον θεατή που ξέρει ότι το μεγαλείο δεν είναι κάτι που μετριέται με εξώφυλλα και προκλητικό βίο, αλλά κατεβαίνει στην πλατεία και στη ζωή, λάμποντας μέσα από το ταλέντο του και το ήθος του.

Γνωρίζοντας ότι ο γνήσιος θαυμασμός του θεατή δεν αξίζει όταν περιορίζεται μόνο στον ηθοποιό και τον ρόλο της σκηνής αλλά και στον άνθρωπο και στο έργο της ζωής του.

Κλείνουμε, απαντώντας σε όλους αυτούς που μας αποκαλούν «αδιόρθωτους ρομαντικούς», ακούγοντας πάντα μέσα μας τη φωνή κάποιων σοφών δασκάλων μας:

Αλφρεντ Αντλερ

«Χρωστάμε στους μεγάλους ηθοποιούς πολλά. Ισως να είναι αυτοί που μας έμαθαν να βλέπουμε, να σκεφτόμαστε, να αισθανόμαστε».

Σωκράτης Καραντινός  

«Γεύση της ζωής, εμπειρία, ωριμότητα, πλατιά εγκυκλοπαίδεια, μαζί με τεχνική κατάρτιση, είναι οι στοιχειακές προϋποθέσεις, οι απαραίτητες, για έναν ηθοποιό».

Δημήτρης Ροντήρης

«Ο ηθοποιός έχει ένα αποκλειστικό πλεονέκτημα. Είναι όργανο και οργανοπαίχτης ταυτόχρονα».

Και με λίγους στίχους του Μπρεχτ, για την ευθύνη της αιώνιας τέχνης:

«…Μπορεί να παραδώσει τον άνθρωπο στις συγχύσεις, τις αυταπάτες και τα θαύματα».

…και μπορεί να παραδώσει τον Κόσμο στον άνθρωπο.

…Μπορεί να μεγαλώσει την αμάθεια και μπορεί να μεγαλώσει τη γνώση».