Πίσω από το βουνό, πίσω από… τη βιτρίνα

Η αρχιτεκτονική των χωριών, το τραχύ ανάγλυφο του εδάφους με τις εντυπωσιακές εξάρσεις, τις σκιερές χαράδρες, τα πυκνόφυτα δάση πλάθουν την εικόνα ενός τόπου γοητευτικά αυθεντικού. Σαράντα επτά χωριά απλώνουν τις πέτρινες γειτονιές τους σε αυτή τη συναρπαστική ανθρωπογεωγραφική ενότητα που ονομάζουμε Ζαγόρι.

Τα χωριά Κήποι, Τσεπέλοβο, Μονοδέντρι, Κουκούλι, Βίτσα, το φαράγγι του Βίκου, αλλά και το γεφύρι του Νούτσου και του Κόκκορη μονοπωλούν το ενδιαφέρον των επισκεπτών εδώ στο κεντρικό Ζαγόρι. Σίγουρα όμως ο ιστορικός αυτός τόπος, που προβάλλεται διαρκώς από τα τουριστικά έντυπα και χρησιμεύει σαν φυσικό σκηνικό για δεκάδες διαφημίσεις, δεν εξαντλείται εδώ.

«Πίσω από το βουνό», όπως σημαίνει στα σλαβικά η λέξη «Ζαγόρι», και πίσω από τη «βιτρίνα» του τουριστικού συνωστισμού, θ’ ανακαλύψετε έναν τόπο ανεξάντλητο και ανεπεξέργαστο που ακόμα μπορεί να κρύβεται από τα φώτα της υπέρμετρης προβολής.

Στο οδοιπορικό μας αυτό θα πάμε να γνωρίσουμε μερικά από τα πιο «ντροπαλά» αλλά εξίσου γοητευτικά χωριά του κεντρικού Ζαγοριού. Το οδικό δίκτυο που θα χρησιμοποιήσουμε είναι στο σύνολό του ασφάλτινο. Ομως κι εδώ, όπως συνήθως συμβαίνει στα ελληνικά βουνά, οι στροφές είναι πολλές και αυτή την εποχή με βροχή ή πάγο στο οδόστρωμα, η οδήγηση χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Πάμε λοιπόν μαζί να πάρουμε βήμα βήμα τον δρόμο που οδηγεί στα πιο απόμερα χωριά, όχι όμως λιγότερο ενδιαφέροντα, του κεντρικού Ζαγοριού.

Κήποι, περιβόλι και πρωτεύουσα του Ζαγοριού

Πίσω από το φαράγγι του Βικάκη ξεπροβάλλουν με το πέτρινο ανάστημά τους τα σπίτια των Κήπων. Σκαρφαλωμένα στην απότομη ράχη του βουνού «Τρία Κεφάλια», κοιτάζουν αμφιθεατρικά την κοίτη του Μπαγιώτικου ποταμού και τη μικρή κοιλάδα που απρόσμενα ξεπροβάλλει γύρω από τις όχθες του. Το χωριό Κήποι, που υπήρξε κεφαλοχώρι από τον 15ο αιώνα, διατηρεί ακόμα και σήμερα ζωντανές τις αγροτικές του καταβολές. Η καλλιέργεια της πατάτας και κυρίως των κηπευτικών έδωσε στον οικισμό το σημερινό όνομά του που παλιά ήταν Μπάγια και οφειλόταν στον ομώνυμο ορεινό ποταμό που καρπίζει την εύφορη γη του. Η παλιά πρωτεύουσα του Ζαγοριού απαριθμούσε κάποτε σχεδόν 1.000 κατοίκους.

Μα τα χρόνια πέρασαν… Συμφορές βρήκαν το Ζαγόρι! Εμφύλιος, ανέχεια, μαρασμός… Το χωριό ρήμαξε, χάθηκαν τα χωράφια και τα καλά τους. Σήμερα ο τουρισμός μοιάζει να δίνει κάποια λύση. Τα Σαββατοκύριακα, έστω και πρόσκαιρα, οι Κήποι θυμίζουν και πάλι τις παλιές καλές μέρες που το χωριό έσφυζε από ζωή.

Το οδοιπορικό μας στον άγνωστο κόσμο του κεντρικού Ζαγοριού θα ξεκινήσει από ένα γεφύρι που μπορεί να μην είναι από τα πλέον φωτογραφημένα της περιοχής, είναι όμως πανέμορφο και εντυπωσιάζει με τη λιτή αλλά στιβαρή κατασκευή του. Λίγο έξω από τα τελευταία σπίτια του χωριού Κήποι ή αλλιώς Μπάγια, θα δούμε το γεφύρι του Μύλου που δρασκελίζει με το πέτρινο βήμα του το Μπαγιώτικο ποτάμι. Χτίστηκε το 1748 και είναι δίτοξο με μια μικρότερη βοηθητική καμάρα. Στη μια άκρη του υπάρχει ακόμη ο παλιός νερόμυλος που του έδωσε και το όνομά του.

Δρόμο παίρνω, δρόμο αφήνω

Από το γεφύρι του Μύλου θα κατευθυνθούμε ανατολικά όπως δείχνουν οι ταμπέλες, με προορισμό τα κάπως απόμακρα από την τουριστική κίνηση χωριά Νεγάδες, Φραγκάδες, Λεπτοκαρυά. Ο δρόμος, με συνεχείς ήπιους ελιγμούς, δαμάζει τους κατάφυτους γήλοφους που απλώνονται ολόγυρα παντού, έως εκεί που φτάνει το μάτι.

Οκτώ χιλιόμετρα από τους Κήπους θα φτάσουμε στο κεφαλοχώρι Νεγάδες που το συναντάμε σε υψόμετρο 1.060, χτισμένο σε περιοχή κατάφυτη με δρυς, έλατα και καστανιές.

Είναι από τα παλαιότερα χωριά του κεντρικού Ζαγοριού και ως οικισμός αναφέρεται η ύπαρξή του ήδη από το 1312. Στην είσοδο του ιστορικού αυτού χωριού δεσπόζει ο τρισυπόστατος ναός του Αγίου Γεωργίου, αφιερωμένος στον Αγιο Δημήτριο και στην Αγία Τριάδα. Θεωρείται ο μεγαλύτερος και πλέον επιβλητικός ναός του Ζαγοριού. Χτίστηκε το 1795 με χρηματοδότηση από τον εύπορο έμπορο Χατζή-Μάνθο Γκίνη.

Στο χωριό εντυπωσιάζουν τα μεγαλόπρεπα κτίσματα, φτιαγμένα με σκουρόχρωμη ντόπια πέτρα. Πολλά από αυτά είναι διακοσμημένα στο εσωτερικό τους με ζωγραφιές από Χιονιαδίτες λαϊκούς καλλιτέχνες που διακοσμούσαν με έναν ιδιαίτερα θαυμαστό τρόπο τα περισσότερα από αυτά τα εντυπωσιακά αρχοντικά του Ζαγοριού. Κάποια εποχή (1834) λειτουργούσε εδώ η Κεντρική Σχολή του Ζαγοριού, τότε που στις Νεγάδες ζούσαν πάνω από 300 οικογένειες. Τέτοια ήταν η αίγλη και ο πλούτος του χωριού, που οι ληστές έκαναν συχνές «επισκέψεις» τρομοκρατώντας τους κατοίκους του.

Χαμηλά στο Μπαγιώτικο ποτάμι ξεχωρίζει το μονοκάμαρο γεφύρι των Ριζιανών που κατασκευάστηκε το 1780 για να εξυπηρετεί τα χωριά Νεγάδες και Δίκορφο. Δεν θα το βρείτε εύκολα, εκτός και αν κάποιος ντόπιος σας δείξει τον δρόμο.

Κατεύθυνση προς Φραγκάδες

Από Νεγάδες συνεχίζοντας την πορεία προς τα ανατολικά διασχίζουμε ένα ημιορεινό τοπίο κατάφυτο από άφθονες βελανιδιές και στα 12 χιλιόμετρα συναντάμε το όμορφο χωριό Φραγκάδες – ένα μεγάλο μέρος της διαδρομής πραγματοποιείται σε χωμάτινο δρόμο, όμως μπορείτε να έρθετε και κατ’ ευθείαν από Κήπους, ακολουθώντας τον κεντρικό ασφάλτινο δρόμο.

Το χωριό οφείλει το όνομά του στον Αντώνη Φράγκο που το 1384 σκότωσε τον Σέρβο ηγεμόνα των Ιωαννίνων, Θωμά Πρελούμποβιτς.

Τότε ήταν ένα μικρός οικισμός όπου κατοικούσαν κυρίως κτηνοτρόφοι. Αργότερα, με τη συνένωση όμορων μικρότερων συνοικισμών οι Φραγκάδες μεγάλωσαν και έγιναν ένα πραγματικό κεφαλοχώρι.

Στα χρόνια της Τουρκοκρατίας πολλοί από τους κατοίκους των Φραγκάδων ξενιτεύτηκαν στη Ρουμανία και σε άλλες παραδουνάβιες χώρες. Γυρνώντας πίσω στο χωριό, πλούσιοι πια, έχτισαν όμορφα σπίτια και χρηματοδότησαν κοινωφελή έργα. Αν και το 1943 το χωριό κάηκε από τους Γερμανούς. Σήμερα τμήματα από τις παλιές γειτονιές διασώζονται σε καλή κατάσταση και μαρτυρούν το σπουδαίο παρελθόν του. Το πιο εντυπωσιακό κτίριο του οικισμού είναι ο ναός του Αγίου Δημητρίου, κτίσμα του 1779 με το χαρακτηριστικό εξαγωνικό καμπαναριό.

Στο χωριό που βρίσκεται χτισμένο σε υψόμετρο 950 με εξαιρετική θέα στο όρος Μιτσικέλι υπάρχει ένας εξαιρετικός παραδοσιακός ξενώνας και ταβέρνα.

Γύρω από τους Φραγκάδες στέκουν εδώ και αιώνες τα παραδοσιακά γεφύρια της Ρουστιάρας, του Μπογδάνη, του Αϊ- Γιάννη. Ομως το πιο εντυπωσιακό είναι το δίτοξο πετρογέφυρο του Πετσιώνη (17ος αιώνας) που δρασκελίζει τις όχθες του Μεγάλου Λάκκου. Προσεγγίζεται από τους Φραγκάδες με κακό χωματόδρομο, αλλά και πεζοπορικά με σημαδεμένο μονοπάτι (2,5 ώρες).

Από τους Φραγκάδες στα χωριά του ανατολικού Ζαγοριού

Μετά τους Φραγκάδες ο δρόμος συνεχίζει με άφθονες στροφές την ανατολική του πορεία και οδηγεί ύστερα από 7 χλμ. στη Λεπτοκαρυά, παλιότερα,Λιασκοβέτσι, αλλά και Λιάσκα. Αυτό είναι ένα από τα πιο απομακρυσμένα χωριά του κεντρικού Ζαγοριού και απέχει συνολικά 60 χιλιόμετρα από τα Γιάννινα. Η Λεπτοκαρυά μέσα στον 2ο αιώνα γνώρισε δύο μεγάλες καταστροφές. Η πρώτη ήταν το 1912 στον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο όταν την έκαψαν οι Τούρκοι. Τριάντα ένα χρόνια μετά, το 1943, οι Γερμανοί έβαλαν φωτιά στο χωριό και τότε χάθηκαν πολλά από τα ομορφότερα σπίτια της Λεπτοκαρυάς.

Αν έχετε διάθεση για εξερευνήσεις, το κατάφυτο τοπίο τριγύρω κρύβει πολλές εκπλήξεις, όπως πέτρινα γεφύρια, απομεινάρια βυζαντινών ναών, παραδοσιακές κρήνες και ξεχασμένα από τον χρόνο καλντερίμια. Στο κέντρο του οικισμού υπάρχει ένα καφενείο που είναι συνήθως ανοιχτό και τα Σαββατοκύριακα του χειμώνα. Εδώ θα αναζητήσετε πληροφορίες για τα κοντινά μονοπάτια.

Από τη Λεπτοκαρυά ο δρόμος ακροβατεί σε ύψος 1.000-1.100 μέτρων διασχίζοντας πυκνά δάση από οξιές και βελανιδιές. Οι πτυχώσεις του εδάφους είναι ήπιες, καθώς λείπουν οι ξαφνικές εξάρσεις, οι βαθιές χαράδρες και τα γκρεμοτόπια. Σ’ αυτά τα ομοιογενή και πυκνά δάση αναζητούν πολλές φορές τροφή και καταφύγιο οι αρκούδες της Πίνδου. Από Λεπτοκαρυά θα καλύψουμε ακόμη 9 χλμ. έως τη Δόλιανη.

Στη Δόλιανη συναντάμε και πάλι άσφαλτο και κατηφορίζουμε εύκολα, για να πέσουμε στην Εγνατία Οδό, στο τμήμα της που συνδέει το Μέτσοβο με τα Γιάννινα, στο ύψος της γέφυρας Μπαλτούμας. Ακόμη από τη Δόλιανη, που είναι το πρώτο από τα χωριά του ανατολικού Ζαγοριού, μπορούμε να συνεχίσουμε την περιήγησή μας προς Γρεβενίτι, Φλαμπουράρι, Βοβούσα, περιοχή που την έχουμε παρουσιάσει αναλυτικά σε παλιότερο ταξιδιωτικό μας αφιέρωμα.

Διαμονή

Στο χωριό Κήποι υπάρχουν άφθονα ξενοδοχεία και παραδοσιακοί ξενώνες, όμως εμείς θα προτείνουμε ανεπιφύλακτα να μείνετε στους ποιοτικούς παραδοσιακούς ξενώνες που λειτουργούν στην περιοχή που παρουσιάζουμε και δεν θα το μετανιώσετε.

■ Ξενώνας «Δρυάδες», τηλ. 26530 -71843 & 6974565780

■ Ξενώνας «Αδράστεια», τηλ. 26530-71684 & 6936722770 (επικοινωνήστε με τον κύριο Ζαχαρία πριν ξεκινήσετε)

■ Παραδοσιακός ξενώνας «Πετρωτό», στον ίδιο χώρο υπάρχει και εστιατόριο, τηλ. 26530 71107, 6937707522 & 6937977523

Κείμενο – φωτογραφίες: Θοδωρής Αθανασιάδης viewsofgreece.com