Η συνάδελφος Ειρήνη Μουντράκη εξέδωσε πρόσφατα την ύλη της πνευματικής εργασίας της επί των θεατρικών τα τελευταία είκοσι χρόνια σε έναν καλαίσθητο και άριστα επιμελημένο τόμο. Πρόκειται για περίπου σαράντα κείμενα που αναπτύσσονται ισομερώς σε τρεις άξονες: κείμενα που αφορούν τη νεοελληνική δραματουργία, κείμενα που στρέφονται στο ξένο δραματολόγιο, και, τέλος, κείμενα που επικεντρώνονται σε ευρύτερα ζητήματα της σύγχρονης σκηνικής πράξης. Ο έξυπνος τίτλος του βιβλίου περιγράφει επομένως τη γεωμετρική αλλά και συνθετική ενότητα τριών διακριτών οπτικών ενός και μόνου τελικά τοπίου: του ελληνικού θεάτρου.
Το πρώτο ενδιαφέρον στοιχείο του βιβλίου αφορά προφανώς την ίδια τη διττή ιδιότητα της συγγραφέως. Υπηρετώντας το θέατρο και από τις δύο του όχθες, τη σκηνική και τη θεωρητική πλευρά, η Μουντράκη συνειδητοποίησε γρήγορα τη συνάφεια που αναπτύσσεται ανάμεσα στα δυο αυτά μέρη. Η θεωρητική και ιστορική γνώση της για το σύγχρονο θέατρο δίνει έτσι τη μία βάση πάνω στην οποία θα προσεγγιστεί η δραματουργία. Από την άλλη ωστόσο, η εμπειρία της στη σκηνική υλοποίηση της δραματουργίας χαρίζει στο βιβλίο την κατανόηση των παραμέτρων εκείνων που εν πολλοίς καθορίζουν το τελικό σκηνικό αποτέλεσμα. Στη μακρά θητεία της στο ελληνικό θέατρο, από τη θέση της βοηθού σκηνοθέτη και δραματολόγου ώς τον ρόλο της θεατρικού κριτικού και ερευνήτριας, η Μουντράκη διαπίστωσε πως στο θέατρο τελικά σκηνή και πλατεία (οφείλουν να) ενώνονται σε αδιαχώριστη οργανική ενότητα.
Το δεύτερο στοιχείο στο οποίο αξίζει να σταθούμε είναι η πολυσχιδής δραστηριότητα της Μουντράκη που τροφοδότησε το βιβλίο. Συνέδρια και θεατρικές συναντήσεις, ομιλίες, προλογικά κείμενα για προγράμματα και εκδόσεις, μεταξύ άλλων, είναι φορείς μιας ακόμη διόλου ευκαταφρόνητης θεατρικής ζωής, η οποία αναπτύσσεται στις παρυφές του θεατρικού τοπίου και με αφορμή του κι εντούτοις φέρει τη δική της δυναμική και τη δική της γόνιμη πρόοδο. Η Μουντράκη συνέλεξε από την πορεία της σε αυτόν τον παράλληλο με το ζωντανό θέατρο δρόμο μαρτυρίες της ζώσας αυτής θεατρολογικής κίνησης των τελευταίων χρόνων.
Τέλος, ακόμη ένα στοιχείο που ασφαλώς χαρακτηρίζει τον τόμο αυτό είναι η τοπογραφία που συντίθεται στο βιβλίο της Μουντράκη από συγγραφείς, Ελληνες και ξένους, θεατρικά φαινόμενα, σκέψεις και προτάσεις που καθόρισαν την πορεία του ελληνικού θεάτρου όχι μόνο στο διάστημα στο οποίο η ίδια η συγγραφέας ενεργοποιήθηκε θεατρολογικά αλλά και πρωτύτερα, σε βάθος τουλάχιστον εξήντα χρόνων. Κατά κάποιον τρόπο το βιβλίο είναι ακόμη ένας τρόπος να διαπιστώσουμε τις πολυσήμαντες αλλαγές και διακυμάνσεις τις οποίες διάβηκε το ελληνικό και παγκόσμιο θέατρο κατά τη μεταπολεμική εποχή. Κυρίως όμως μας δίνει την αφορμή να μελετήσουμε την αλλαγή που συντελέστηκε στα ίδια τα εργαλεία, στις μεθόδους και οπτικές με τις οποίες η επιστήμη και η θεωρητική σκευή του δοκιμίου προσέγγισαν τη γραφή και πράξη του θεάτρου.
Οσον αφορά την ίδια την ύλη του βιβλίου, το πρώτο μέρος αφιερώνεται σε μερικούς από τους σημαντικότερους δραματικούς συγγραφείς της νεοελληνικής αυτογνωσίας: Λούλα Αναγνωστάκη, Γιώργος Διαλεγμένος, Γιώργος Μανιώτης, Μάριος Ποντίκας, Παναγιώτης Μέντης, Γιάννης Σολδάτος, Μαρία Λαϊνά, Λεία Βιτάλη, Μιχάλης Ρέππας και Θανάσης Παπαθανασίου, Βασίλης Κατσικονούρης, Ακης Δήμου, Σάκης Σερέφας, Λένα Κιτσοπούλου, Γιάννης Μαυριτσάκης, Πένυ Φυλακτάκη… Στο απάνθισμα αυτό της νεότερης ελληνικής γραφής βρίσκονται πολλά από τα στοιχεία που καθορίζουν το πλάτος και το βάθος της γενικής μεταπολεμικής μαρτυρίας, είτε σε συλλογικό-ιστορικό είτε σε ατομικό-υπαρξιακό επίπεδο. Η Μουντράκη παρακολουθεί στενά αυτή την κατάκτηση του ελληνικού θεάτρου, προσκομίζοντας τεκμήρια της ταυτότητάς του. Σημειωτέον πως η ίδια, πέρα από τη θέση της δραματολόγου στο Εθνικό Θέατρο, διευθύνει και επιμελείται την πιθανόν κορυφαία δράση στον χώρο της συλλογής και διάδοσης του νεοελληνικού έργου, μέσω του ψηφιακού κόμβου «greekplayproject».
Το δεύτερο μέρος όπως είπαμε στρέφεται στο διεθνές δραματολόγιο. Κι εδώ η επιλογή της συγγραφέως ακολουθεί τη χορεία των συγγραφέων που καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τα τελευταία χρόνια την ελληνική και παγκόσμια σκηνή, αν και χρονολογικά ανοίγεται σε μεγαλύτερο εύρος. Συναντούμε έτσι κλασικούς συγγραφείς όπως Σέξπιρ, Γκολντόνι και Τσέχοφ, νεοκλασικούς -Ντ’ Ανούντσιο, Αρθουρ Μίλερ και Τενεσί Ουίλιαμς- και σύγχρονους συγγραφείς, κεντρικούς στη διαμόρφωση του σύγχρονου θεάτρου: Μπέκετ, Μάμετ, Νίλσον και Μακφέρσον.
Η τελευταία ενότητα του βιβλίου περιλαμβάνει κείμενα με στόχο τη διερεύνηση ποιοτικών παραμέτρων της ελληνικής σκηνής. Εδώ η προσέγγιση της Μουντράκη γίνεται συχνά από τη μεριά της ειδικού που μεταφέρει στο ευρύ κοινό τη μαρτυρία της από την πράξη του θεάτρου. Η θεατρική κριτική και οι όροι της, η λογοτεχνία και η συνάφειά της με το θέατρο, το θέατρο σαν μουσικό είδος και το θέατρο δρόμου, η σημασία των επιχορηγήσεων και ο ρόλος του δραματολόγου στο θέατρο είναι μερικά από τα θέματα της επαγωγικής τελευταίας ενότητας, με την οποία ολοκληρώνεται και η οπτική του βιβλίου στο σύνθετο και ρευστό σύγχρονο θεατρικό τοπίο.
Τα κείμενα της Μουντράκη διακρίνονται για τη σαφήνεια και μετριοπάθειά τους. Είναι δοκίμια γραμμένα με στρωτή γλώσσα και δομή, ενώ οι θεωρητικές καταθέσεις της γίνονται με επιστημονική εγκυρότητα και με βοηθητική τεκμηρίωση στις υποσημειώσεις. Οι Εκδόσεις Αιγόκερως επιμελήθηκαν άριστα το βιβλίο, συμβάλλοντας καθοριστικά από τη μεριά τους στο να παραδοθεί στην κοινότητα της ελληνικής θεατρολογίας ένα σημαντικό βοήθημα για το μέλλον.
