Το 1821 της σύγχρονης Ελλάδας

Το ΕΑΜ ιδρύθηκε το βράδυ της 27ης Σεπτέμβρη του 1941, σ’ ένα σπιτάκι δύο δωματίων στο κέντρο μιας μεγάλης αυλής, στο τέρμα της οδού Μαυρομιχάλη, από τους εκπροσώπους τεσσάρων αριστερών κομμάτων της χώρας. Ηταν ο Λευτέρης Αποστόλου, εκπρόσωπος του ΚΚΕ, ο Χρήστος Χωμενίδης από μέρους του Σοσιαλιστικού Κόμματος Ελλάδας (ΣΚΕ), ο Ηλίας Τσιριμώκος από μέρους του κόμματος της Ενωσης Λαϊκής Δημοκρατίας (ΕΛΔ) και ο Απόστολος Βογιατζής, εκπρόσωπος του Αγροτικού Κόμματος Ελλάδας (ΑΚΕ).

Οι συμμετέχοντες στη σύσκεψη ενέκριναν το ιδρυτικό κείμενο του ΕΑΜ και το πρώτο του διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό που πρότεινε το ΚΚΕ. «Από τους αντιπροσώπους των κάτωθι υπογραφομένων κομμάτων -έλεγε το ιδρυτικό κείμενο- ιδρύεται το Εθνικόν Απελευθερωτικόν Μέτωπον της Ελλάδας (ΕΑΜ). Εις το ΕΑΜ γίνεται ισοτίμως δεκτόν και παν άλλο κόμμα ή οργάνωσις που δέχεται τας αρχάς του παρόντος ιδρυτικού ως και να εργασθή διά την επιτυχίαν των σκοπών του ΕΑΜ. Προκειμένου να γίνει δεκτή εις το ΕΑΜ οιαδήποτε οργάνωσις, δεν εξετάζεται το παρελθόν ή αι αντιλήψεις των σχετικώς με την μελλοντικήν ανασυγκρότηση της ελευθέρας και ανεξαρτήτου Ελλάδος, αλλά η πίστις των εις την ανάγκην του Εθνικού Απελευθερωτικού Αγώνος, η τιμιότητά των απέναντι αυτού και η αποδοχή των αρχών του ΕΑΜ που περιλαμβάνονται εις το παρόν ιδρυτικό» («Κείμενα της Εθνικής Αντίστασης», εκδόσεις Σ.Ε., τόμος Α’, σελ. 16).

Στο διάγγελμα της οργάνωσης που κυκλοφόρησε, χειρόγραφο, πολυγραφημένο και τυπωμένο, γινόταν έκκληση για την όσο το δυνατόν πλατιά και θαρραλέα συμμετοχή του λαού στην εθνικοαπελευθερωτική πάλη. Μεταξύ άλλων υπογραμμιζόταν:

«Ελληνες και Ελληνίδες πατριώτες. Νέοι και νέες.

Ασχετα απ’ ό,τι σας χώρισε στο παρελθόν, άσχετα απ’ ό,τι θα σας χωρίσει στο μέλλον ύστερα από το ξεσκλάβωμά μας, ενώστε τις δυνάμεις σας για τον Εθνικό Απελευθερωτικό Αγώνα» (στο ίδιο, σελ. 19).

Πλατιά λαϊκή οργάνωση

Οταν δημιουργήθηκε το ΕΑΜ, στην πραγματικότητα ήταν ένας συνασπισμός πολιτικών κομμάτων που δεν ξεπερνούσε τον χώρο της Αριστεράς. Πολύ γρήγορα, όμως, με κεντρικό κορμό και καθοδηγητική δύναμη το ΚΚΕ, κατάφερε να ξεπεράσει τη στενή τυπική λειτουργία ενός συνασπισμού κομμάτων -και μάλιστα κομμάτων μιας συγκεκριμένης απόχρωσης- και μετατράπηκε σε μια πλατιά λαϊκή οργάνωση που είχε τη δική της σαφή ταυτότητα, χωρίς να αναιρεί την ταυτότητα των κομμάτων και των οργανώσεων που την αποτελούσαν, που είχε τα δικά της στελέχη, τον δικό της μηχανισμό, τη δική της λειτουργία.

Ενα βασικό χαρακτηριστικό γνώρισμα του ΕΑΜ ήταν η δυνατότητα που είχε να χρησιμοποιεί σε όλη την επικράτεια, συνδυασμένα, όλες τις μορφές πάλης, από τον απλό, καθημερινό, μαζικό πολιτικό αγώνα ώς την ένοπλη πάλη. Κι αυτό με ξεχωριστή επιτυχία. Είναι συνεπώς αδύνατο να εννοήσουμε το ΕΑΜ χωρίς τις άλλες οργανώσεις του, την Εθνική Αλληλεγγύη, το Εργατικό ΕΑΜ, το ΕΑΜ Νέων, την ΕΠΟΝ, την Εθνική Πολιτοφυλακή, την ΟΠΛΑ και πάνω απ’ όλα τον ΕΛΑΣ. Εξίσου λαθεμένο είναι να μιλάμε για τον ένοπλο αγώνα, για τον ΕΛΑΣ, αγνοώντας, υποτιμώντας, την τεράστια δύναμη που τον στήριζε, δηλαδή το απαράμιλλο εκείνο κίνημα των πόλεων που ήταν ταυτόχρονα και μια μεγάλη δεξαμενή άντλησης ανταρτών.

Το ΕΑΜ με τις υπόλοιπες οργανώσεις του, από την πρώτη στιγμή της ίδρυσής του, προσπάθησε να οργανώσει την πάλη του ελληνικού λαού για την επιβίωση και την απελευθέρωσή του. Για τη δράση του στις πόλεις πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος. Μόνο οι εκτελεσθέντες οπαδοί του υπολογίζονται σε 48.000, εκτός φυσικά των μαχητών του ΕΛΑΣ που έχασαν τη ζωή τους στα πεδία των μαχών. Επίσης στον αριθμό των εκτελεσθέντων δεν λαμβάνονται υπόψη όσοι έχασαν τη ζωή τους στα ολοκαυτώματα και ήταν ΕΑΜίτες ή όσοι πέθαναν υπό το βάρος των κακουχιών.

Ας δούμε όμως εν συντομία και την προσφορά που είχε ο ΕΛΑΣ στην απελευθέρωση της χώρας. Κάνοντας έναν απολογισμό του έργου του ΕΛΑΣ -που δεν έχει ποτέ αμφισβητηθεί για την ορθότητά του- ο στρατηγός Στ. Σαράφης σημειώνει τα παρακάτω στοιχεία:

● Οι Γερμανοί ήταν υποχρεωμένοι να απασχολούν αποκλειστικά για να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ 4-5 μεραρχίες, τη στιγμή που 40-50 μεραρχίες απασχολούνταν από τους απελευθερωτικούς αγώνες των υπόδουλων λαών.

● Ο ΕΛΑΣ προξένησε τις παρακάτω απώλειες στον εχθρό: Γερμανοί νεκροί 16.062, τραυματίες 6.504, αιχμάλωτοι 1.878. Βούλγαροι νεκροί 1.305, τραυματίες 1.037, αιχμάλωτοι 2.230. Ιταλοί νεκροί 1.988, τραυματίες 735, αιχμάλωτοι 1.073. Σύνολο: νεκροί 19.355, τραυματίες 8.294, αιχμάλωτοι 5.181. Σ’ αυτούς, σημειώνει ο στρατηγός, δεν υπολογίζονται οι απώλειες του εχθρού από την έναρξη του ένοπλου αγώνα και ώς τη συγκρότηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών στις περιοχές Ανατολικής Μακεδονίας, Θράκης, Πελοποννήσου και όλες οι απώλειες της Κρήτης. Επίσης στους Ιταλούς αιχμαλώτους δεν συμπεριλαμβάνονται η μεραρχία του Πινερόλο και το σύνταγμα ιππικού Αόστης, καθώς και άλλοι Ιταλοί που προσχώρησαν στον ΕΛΑΣ κατά τη συνθηκολόγηση της χώρας τους.

● Ακόμη ο ΕΛΑΣ κατέστρεψε -σύμφωνα με τον Στ. Σαράφη- 30 γέφυρες, 85 ατμομηχανές, 957 βαγόνια και 1.007 αυτοκίνητα.

● Ο φόρος αίματος που πλήρωσε ο ΕΛΑΣ για την απελευθέρωση της Ελλάδας ήταν περίπου 4.400 νεκροί, 6.000 τραυματίες και 2.000 ανάπηροι, χωρίς να υπολογίζονται οι απώλειες πριν από τη συγκρότηση του Γενικού Στρατηγείου, καθώς και μεγάλο μέρος απωλειών της Θράκης, της Πελοποννήσου και της Κρήτης (Στ. Σαράφη: «Ο ΕΛΑΣ», εκδόσεις Επικαιρότητα, σελ. 444-446).