Έμπνευση και δημιουργία υπό το βάρος της καραντίνας

Μοναξιά και απομόνωση! Η πανδημία λόγω Covid-19 για δεύτερο χρόνο κρατά τις ζωές μας ακόμα σε αναστολή. Οι εμβολιασμοί αναπτερώνουν τις ελπίδες για την ομαλή μετάβαση στην καθημερινότητα που ζούσαμε, όμως ο κορονοϊός έχει διασπαρεί στην παγκόσμια κοινότητα και οι μεταλλάξεις δείχνουν πως θα μας ταλαιπωρούν για πολύ ακόμα.

Κόκκινες περιοχές και ολόκληρες χώρες «ανοιγοκλείνουν» σε μέτρα και μετακινήσεις, κάνοντας τα μοριακά και τα ράπιντ τεστ ρουτίνα ώστε να προφυλάξουμε με τη δέουσα προσοχή και αλληλεγγύη τους συνανθρώπους μας.

Η πολυπόθητη «ανοσία της αγέλης» από όνειρο αρχίζει να αχνοφαίνεται στον ορίζοντα για να έρθουμε κοντύτερα σε αυτό που ξέραμε ως φυσιολογική ζωή.

Οι ειδήσεις διαδέχονται καταιγιστικά η μία την άλλη και το παγκόσμιο χωριό περιμένει να μάθει αυτό που ούτε ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) παρά τις «έρευνες» επί κινεζικού εδάφους κατάφερε να δημοσιοποιήσει: πως πέρασε ο θανατηφόρος ιός στον άνθρωπο. Εμπειρογνώμονες καταγγέλλουν εμπειρογνώμονες, πως ο οργανισμός ελέγχεται από τους Κινέζους, «θάβοντας» και καθυστερώντας τα αποτελέσματα της έρευνας για τον κορονοϊό.

Το ζήτημα προκαλεί ένταση ανάμεσα στο Πεκίνο και την Ουάσινγκτον καθώς εκκρεμεί και νέο αίτημα επιστημόνων για νέα αποστολή έρευνας στην κινεζική πόλη. Αναγκάστηκε ο ΠΟΥ πριν από λίγες μέρες να αναγγείλει νέα μακρά έρευνα. Ολα πάλι βρίσκονται στην εκκίνηση και οι έρευνες στο σημείο μηδέν, καθώς ο κόσμος μας μετράει εκατομμύρια νεκρούς, ρημαγμένες ζωές, καταρρέουσες οικονομίες και κρατά την αναπνοή του πίσω από τις μάσκες, που φράζουν την ελεύθερη ανάσα του, με τα νέα σοκαριστικά δεδομένα που ξαφνικά τώρα έρχονται στο προσκήνια και σε γνώση μας.

Ο κορυφαίος Αμερικανός λοιμωξιολόγος Αντονι Φάουτσι, επικεφαλής επιδημιολόγος στις ΗΠΑ, πριν από λίγες μέρες με μια δήλωση-βόμβα αποκάλυψε ότι το αμερικανικό κράτος χρηματοδότησε με 600.000 δολάρια το Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν για μια περίοδο 5 ετών, ώστε να μελετηθεί αν οι κορονοϊοί της νυχτερίδας θα μπορούσαν να προσβάλουν τον άνθρωπο.

Ακόμη, ο Αμερικανός πρόεδρος Μπάιντεν, αφού προέτρεψε για ακόμη μία φορά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας να προχωρήσει στη δεύτερη φάση της έρευνάς του για την προέλευση του SARS-CoV-2, που προκάλεσε την πανδημία της Covid-19, ζήτησε να έχουν οι ανεξάρτητοι εμπειρογνώμονες πλήρη πρόσβαση στα αρχικά δεδομένα και τα δείγματα από την Κίνα. Επίσης, από τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, να βρουν εκείνες τις απαντήσεις για την προέλευση του ιού με μια προθεσμία 90 ημερών για να υποβάλουν την τελική τους έκθεση.

Η εφημερίδα Wall Street Journal αποκάλυψε την μέχρι πρότινος άγνωστη πληροφορία των αμερικανικών υπηρεσιών, πως τρεις εργαζόμενοι στο Ινστιτούτο Ιολογίας της Γουχάν «ασθένησαν» με συμπτώματα Covid-19 τον Νοέμβριο του 2019 πηγαίνοντας στο νοσοκομείο της περιοχής, γεγονός που εντείνει τις πιέσεις για πληρέστερη έρευνα για το αν ο κορονοϊός «ξέφυγε» από το εργαστήριο.

Ας μην ξεχνάμε, βέβαια, πως πριν από περίπου έναν χρόνο Κινέζοι αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών εξέφρασαν σε συνέντευξη Τύπου την υπόθεση ότι οι ΗΠΑ ανέπτυξαν τον ιό σε ένα από τα μυστικά εργαστήρια βιολογικών όπλων και τον έστειλαν στην Κίνα κατά τη διάρκεια των στρατιωτικών αγώνων του Οκτωβρίου του 2019, οι οποίοι φιλοξενήθηκαν στη Γουχάν. Μάλιστα αυτές τις μέρες καταγγέλλουν την υπόθεση περί «διαρροής» του ιού από κινεζικό εργαστήριο ως θεωρία συνωμοσίας.

Αναμένουμε όλοι! Η γνώση είναι δύναμη και σε προφυλάσσει από μελλούμενα «νέα ατυχήματα». Η κινεζική κυβέρνηση δηλώνει αυτήν την εποχή πως ζητά «παγκόσμια συνεργασία» απέναντι στην αντιμετώπιση της πανδημίας αντί για «απόδοση κατηγοριών» και πως η πολιτικοποίηση της έρευνας θα φέρει «δυσκολίες» στο να βρεθεί η προέλευση του ιού.

Κοιτώντας ανατολικά προς τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας διαπιστώνουμε πως η ζωή και η καθημερινότητα στην πυκνοκατοικημένη χώρα τώρα πλέον έχει επανέλθει σε κανονικούς ρυθμούς. Μπόρεσε το καθεστώς με πολύ αυστηρά μέτρα να ελέγξει την πανδημία στο έδαφός της και αφού πλέον έχει απαγορεύσει τα ταξίδια από και προς τη χώρα τους για δεύτερο χρόνο, να μετρούν καθημερινά για πολλές εβδομάδες μονοψήφιο(!) αριθμό κρουσμάτων σε όλη την αχανή επικράτειά τους.

Πώς βιώνει όμως ένας Κινέζος καλλιτέχνης όλα αυτά τα πρωτόγνωρα που μαστίζουν τις ζωές μας; Η διαφορετική κουλτούρα και νοοτροπία φέρνει άλλη οπτική στη δημιουργία αυτούς τους καιρούς του ορυμαγδού, του εγκλεισμού και της απομόνωσης; Το συναίσθημα και η αισθητική είναι που οδηγούν την καλλιτεχνική δημιουργία σε νέους πρωτοποριακούς δρόμους.

Δυο σύγχρονοι Κινέζοι καλλιτέχνες παρουσιάζονται σε διαφορετικές γκαλερί τέχνης με το έργο που δημιούργησαν στον καιρό της πανδημίας. Εμπνεύστηκαν μάλιστα ευρισκόμενοι μακριά από το Πεκίνο, που είναι ο τόπος μόνιμης κατοικίας τους και καλλιτεχνικής έκφρασης.

● Η Zhang Yanzi (1967) ζει και εργάζεται στην κινεζική πρωτεύουσα, όπου είναι καθηγήτρια στην CAFA (Central Academy of Fine Arts). Με το έργο της διερευνά συνεχώς τη λεπτή γραμμή που χωρίζει την υγεία από την ασθένεια. Οι δημιουργίες της κάνουν πάντα αίσθηση και βρίσκονται στα μουσεία όλου του κόσμου. Αξιοποιεί εργαλεία της ιατρικής (επιδέσμους, γάζες, χάπια, αναλγητικά επιθέματα, νυστέρια, κ.λπ.) δημιουργώντας εξαιρετικά έργα όπου αναγνωρίζουμε την επισφαλή φύση της ζωής μας.

Τον Φεβρουάριο του 2020 επισκέφτηκε την κόρη της που σπουδάζει στη Νέα Υόρκη, όμως τα γεγονότα της πανδημίας την περιόρισαν σε ένα μικρό διαμέρισμα, σε συνθήκες σκληρής καραντίνας, χωρίς να μπορεί να ταξιδέψει για να επιστρέψει στο σπίτι της.

Αντέδρασε στην κατάσταση αυτή του εγκλεισμού με τον μόνο τρόπο που ξέρει. Δημιούργησε έργα τέχνης και έφτιαξε τη σειρά «Mask Diary». Οι μάσκες έγιναν το λεξιλόγιό της: «Καθώς εξαπλώθηκε η πανδημία, η μάσκα έγινε ξαφνικά ένα πολύ περίπλοκο σύμβολο. Οταν κοίταξα τη μάσκα από πολιτιστική άποψη, ανακάλυψα ότι δεν είναι μόνο ένα εργαλείο για την πρόληψη του ιού, αλλά και ένα κλουβί που απομονώνει τους ανθρώπους από τον καθαρό αέρα. Τέλος, καλύπτει τα πραγματικά πρόσωπά μας», αναφέρει.

Κατέγραψε σε μάσκες το ημερολόγιό της με χρώμα και αγωνία, μετατρέποντας το κάλυμμα του προσώπου σε σύμβολο συναισθημάτων εικάζοντας πως θα δημιουργηθούν «φράχτες» μεταξύ των ανθρώπων που θα φέρουν την αποξένωση. Οι μάσκες καλύπτουν την έκφραση και τα συναισθήματα που αντικατοπτρίζονται στα πρόσωπα και η Yanzi χτυπάει το καμπανάκι του κινδύνου με μια αίσθηση φόβου για το μέλλον, πιστεύοντας πως θα γίνουμε άτομα χωρίς «οπτική» και με στενούς ορίζοντες. Κραυγάζει λοιπόν τα συναισθήματα στις μάσκες της.

H συλλογή παρουσιάστηκε διαδικτυακά στη διεθνή γκαλερί Art Basel του Hong Kong.

● Ο Liu Xiaodong (1963) επίσης διδάσκει στην CAFA. Ο Κινέζος καλλιτέχνης αποκλείστηκε όπως και η Yanzi στη Νέα Υόρκη όταν βρέθηκε για δουλειά. Η πανδημία τον έπληξε και τον καθήλωσε, αλλά εμπνεύστηκε νέες, αλλόκοτες δημιουργίες: μια σειρά από ακουαρέλες με τίτλο «Spring in New York under the Pandemic» (Ανοιξη στη Νέα Υόρκη υπό την πανδημία). Παρουσιάστηκαν στον διαδικτυακό χώρο της «Lisson Gallery».

Ο Xiaodong παραστατικά αποτύπωσε τα αποτελέσματα του περιορισμού στην κυκλοφορία και με μεγάλη ικανότητα μπόρεσε να εντοπίσει και να προβάλει την ανθρώπινη διάσταση στο μακρύ γεγονός του εγκλεισμού στην αμερικανική μεγαλούπολη κατά την εποχή του κορονοϊού. Φέρνει στο προσκήνιο τις διαρκείς αλλαγές στις ζωές μας όταν ο θανατηφόρος ιός σάρωνε καταγράφοντας τον βαθμό επηρεασμού ολόκληρης της κοινωνίας μας.

Ο Covid-19 εγείρει καταστάσεις που τον μεταβάλλουν σε ένα παγκόσμιο πολιτικό ζήτημα. Αυτό θα οξύνει και θα επηρεάσει αναπόφευκτα τους πιο ευάλωτους ανθρώπους. «Η δύναμη των κυβερνήσεων θα ενισχυθεί και οι προσωπικές πληροφορίες θα είναι προσιτές και επομένως θα ελέγχονται από την εξουσία. Ο εθνικισμός και οι κάθε είδους «αποκλεισμοί» θα διεισδύσουν στην καθημερινή ζωή και οι μειονότητες θα υποστούν την αδικία καθώς θα αισθάνονται λιγότερο ασφαλείς.

Θα επηρεαστούν οι ελεύθερες πολιτιστικές ανταλλαγές μεταξύ των ανθρώπων, οι πολυπληθείς δραστηριότητες και εκδηλώσεις θα μειωθούν και τα όρια της προσωπικής ζωής και των δεδομένων θα συρρικνωθούν», αναφέρει σε δηλώσεις του ο καλλιτέχνης. Σκέψεις και προβληματισμοί… Ενδοσκόπηση, ψευδαισθήσεις, απόσταση, παρεξηγήσεις, αμφιβολίες, φόβος, θυμός. Καθώς η πανδημία εξαπλώθηκε, εμπόδια ορθώνονται ανάμεσά μας. Εμπόδια σωματικά, συναισθηματικά και διανοητικά· μένει μόνο η τέχνη που μπορεί να μας σκεπάσει παγκόσμια καθώς συνειδητοποιούμε πως είμαστε όλοι ευάλωτα ανθρώπινα όντα με ίδιες ανάγκες, ενδόμυχους φόβους και συναισθήματα.

Η τέχνη ενώνει, λοιπόν, δείχνει τη δύναμη των πολλών· κι εδώ έχουμε έναν παγκόσμιο πόλεμο ενάντια στον ιό που εξακολουθεί να αφανίζει καθημερινά πόλεις ολόκληρες, γεγονός που γράφεται στις σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας του πλανήτη. Σίγουρα δεν χωρούν οικονομικοί πόλεμοι, παιχνίδια εταιρειών, μυστικές υπηρεσίες και κυβερνήσεις που θέλουν να επεκτείνουν την πολιτική τους δύναμη. Το μόνο που μετρά είναι η ζωή και ο κάθε ξεχωριστός άνθρωπος.

? Zhang Yanzi: «Mask Diary». Kαι στην γκαλερί εδώ.

? Liu Xiaodong: «Spring in New York under the Pandemic».