Η οδύνη της ύπαρξης και ο τρόμος του θανάτου

Η Βίκυ Τσελεπίδου έκανε την ώριμη εμφάνισή της στα γράμματα το 2014 με τη συλλογή διηγημάτων Ελενίτ. Ακολούθησε το μυθιστόρημα Αλεπού, αλεπού, τι ώρα είναι; (2017) που τιμήθηκε με το Βραβείο Μυθιστορήματος του Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών και η νουβέλα Φιλελλήνων (2018).

Κρίνοντας την πρώτη συλλογή της, σημείωνα: «Το χιόνι, η κατάψυξη, τα ξυλιασμένα μέλη, μια μακάβρια αίσθηση καθημερινού θανάτου ανιχνεύονται στις λογοτεχνικές εμμονές της»∙ το καινούργιο της βιβλίο επαληθεύει την πρόγευση.

Ενα ηλικιωμένο ζευγάρι, με σοβαρά προβλήματα υγείας, ο κύριος και η κυρία Τζόουνς, που ζουν στο Λονδίνο, ενώ η μοναδική τους κόρη ζει στο Κολοράντο, αποφασίζουν, κάνοντας αιματηρές οικονομίες, να πληρώσουν ένα υπέρογκο για τα μέτρα τους ποσό, προκειμένου να κρυοσυντηρήσουν μετά θάνατον τα κορμιά τους, ώστε να μπορέσουν να επανέλθουν στη ζωή, όταν η επιστήμη το καταφέρει. Η κρυοσυντήρηση θα γίνει στην Αμερική.

Από την άλλη ένα δεκαπεντάχρονο κορίτσι, η Μάριον Γουάιτ, που πέθανε από ανίατη ασθένεια και κρυοκαταψύχθηκε, με απόφαση των γονιών της, ξύπνησε ύστερα από πολλά χρόνια σ’ ένα δαιδαλώδες κτίριο, όπου προσπαθεί να συνεννοηθεί με περίεργους ανθρώπους, σε γλώσσα δυσνόητη. Στον τρόπο που επικοινωνεί μαζί τους μετρούν από την πλευρά της οι λεκτικές απλοϊκότητες, με διαρκή προβολή τού εγώ, και οι νεανικές ανησυχίες, πέρα από τις κοινωνικές δομές.

Η αφήγηση κινείται σε δύο παράλληλα αλλά συγχρόνως και αντίθετα χρονικά και ηλικιακά επίπεδα. Στο ένα το ζεύγος Τζόουνς πασχίζει να διαχειριστεί ορθολογικά τη μετά θάνατον επιβίωσή του, τη μεταζωή, και στο άλλο η έφηβη Μάριον, επανακάμπτοντας στη ζωή, προσπαθεί να ενταχθεί στη Νέα Εποχή, να ενσωματωθεί στην Κοινότητα.

Στη συμπεριφορά του ζεύγους Τζόουνς και ειδικά της κυρίας, που είναι ο ιθύνων νους, μετρούν οι υπολογισμένες κινήσεις και οι οργανωμένες σκέψεις. «Με δεξιοτεχνία μάγειρα και ψυχραιμία χειρουργού», οργανώνει τα πάντα για «επανάκαμψη σε μια δεύτερη ζωή»∙ προσπαθεί να απαλλαγεί από τα βαρίδια του παρελθόντος καταφεύγοντας στην επιλεκτική μνήμη, για να κρατήσει ενεργό τον εγκέφαλό της. Οι Τζόουνς στερούνται τη «γήινη» ζωή τους για να εξασφαλίσουν την αβέβαιη μεταθανάτια.

Διεισδυτικός ο τρόπος ψυχογράφησης και ακριβής ο τρόπος περιγραφής από τη συγγραφέα των ηρώων της. Πρώτα εστιάζει στην αγάπη τους, που διατηρείται ακμαία και προσαρμόζεται στις εκάστοτε αλλαγές της ζωής τους. Στις μεταξύ τους συζητήσεις και στα παράτολμα σχέδιά τους συνδυάζονται αρμονικά η επιστημονική φαντασία με τον ρομαντισμό. Θα μέναμε στις τρυφερές και αισθησιακές ερωτικές περιγραφές∙ τις πικρές και άκρως ρεαλιστικές σελίδες που αναφέρονται στους λόγους διακοπής της σεξουαλικής τους ζωής∙ τις γοητευτικές υπερβολές∙ την άκρως παραστατική σκηνή του θανάτου του κ. Τζόουνς.

Αν ο φόβος του θανάτου ρυθμίζει τις κινήσεις του ζεύγους Τζόουνς, τη Μάριον προβληματίζει η αγωνία της ζωής. Η προσπάθεια να βρει τα όριά της στη Νέα Εποχή, χωρίς ερείσματα από την Παλαιά. Στις συνεδρίες της οι εξεταστές, σ’ ένα κλίμα καφκικής ατέρμονης γραφειοκρατίας, συμπληρώνουν ποικίλα έγγραφα: κατάστασης μνήμης, αυτογνωσίας, μακράς παραμονής στον θάλαμο, ακόμη και ένα εισαγωγής στη Νέα Εποχή. Οι απαντήσεις της χρονομετρούνται με ελάχιστα λεπτά και δευτερόλεπτα.

Κάποτε δεν απαντά ή δεν προλαβαίνει, ή δεν την αφήνουν να απαντήσει, και άλλοτε επαναλαμβάνει φράσεις ή απαντά μονολεκτικά και ασυγχρόνιστα. Γενικώς φαντάζει ημιτελής ή ανύπαρκτη η συνεννόηση. Οσο προχωρά η αφήγηση όμως η Μάριον γίνεται πιο αναλυτική και σε κάποιες στιγμές η επικοινωνία μαζί τους είναι πλήρης. Ενίοτε δίνει σοφές απαντήσεις ή κάνει ενδιαφέροντα σχόλια. Στις διαρκείς εναλλαγές του ρόλου, της διάθεσης και της σκέψης της Μάριον κρύβεται το κλειδί της πρόσληψης. Σ’ αυτό το τρελό παιχνίδι από το φως στο σκοτάδι, από την εγρήγορση στη βύθιση.

Στον Μεγάλο Σκύλο η Τσελεπίδου ασχολείται με ουσιώδη θέματα που καθορίζουν τη ζωή του ανθρώπου αλλά και τον θάνατο ως διαρκή εκκρεμότητα. Το βιβλίο δεν είναι τίποτε άλλο παρά μελέτη θανάτου∙ μιλά για τη ζωή και τον θάνατο, τη μεταζωή και τον μεταθάνατο, εστιάζει στην οδύνη της ύπαρξης και την οδύνη, ή καλύτερα, τον τρόμο του θανάτου. Η μνήμη παίζει κυρίαρχο ρόλο, ως παρουσία αλλά και ως απουσία, ενώ η υπαρξιακή αγωνία κυριαρχεί. Ο Μεγάλος Σκύλος εξάλλου, ο Σείριος του νυχτερινού ουρανού δεν είναι μόνο το φωτεινό αστέρι που οδηγεί, αλλά είναι, κατά τη ρωμαϊκή μυθολογική εκδοχή, και ο Κέρβερος της κόλασης.

Εκτός από τον θάνατο, η συγγραφική έγνοια της Τσελεπίδου εστιάζει στην αέναη αλλαγή, τη δυναμική της γλώσσας, την ελευθερία, τον αυτοπροσδιορισμό, το όνειρο, τις οικολογικές ανατροπές. Η γλώσσα της πλούσια και ευρηματική, με δραστικές παρομοιώσεις και υποδόριο, διαλυτικό χιούμορ προκαλεί και ευφραίνει τον εξοικειωμένο σε προωθημένες αφηγήσεις αναγνώστη και όχι μόνο.