Γεννήθηκε στο Λονδίνο. Ταξίδεψε και εργάστηκε σε πολλές χώρες σε Ευρώπη και ΗΠΑ, είναι απόφοιτος του Χάρβαρντ με ειδίκευση στην Περιβαλλοντική Πολιτική και στα ΜΜΕ και με το που επέστρεψε στην Ελλάδα αποφάσισε να ιδρύσει μία ΜΚΟ, τους «Πράκτορες του Πλανήτη».
Σε αυτήν, τα παιδιά καλούνται να κάνουν ακριβώς αυτό που λέει ο τίτλος: να σώσουν τον πλανήτη μέσα από μυστικές αποστολές. Οι «αποστολές» υλοποιούνται σε δημοτικά σχολεία ανά την Ελλάδα και έχουν βραβευτεί από το υπουργείο Παιδείας για την καινοτομία και τον σχεδιασμό τους.
Η Ελένη Ανδρεάδη τα έκανε όλα τούτα και ταυτόχρονα πρόλαβε και έγινε και μανούλα και συγγραφέας. Η σειρά βιβλίων «Πράκτορες του Πλανήτη» (κυκλοφορούν ήδη πέντε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, με το πρώτο να έχει αποσπάσει το Κρατικό Βραβείο Παιδικού Βιβλίου το 2015) έχουν μεταφραστεί και κυκλοφορούν από Αμερική έως Αίγυπτο και Κίνα. Η ίδια συνεχίζει να γράφει βιβλία για παιδιά («Ο Τζάστιν Γκρέι και οι Φύλακες της Γης», «Ενα σύννεφο για τα γενέθλιά μου» όλα από το «Μεταίχμιο»).
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Νερού (22 Μαρτίου) συνομιλήσαμε με την επικεφαλής της «Περιβαλλοντοπόλ», μπας και βγάλουμε άκρη για τα όσα συμβαίνουν για μας, χωρίς εμάς ή/και εξαιτίας μας.
● Ας ξεκινήσουμε από τη «μυστική» σας οργάνωση: τόσα γίνονται κι εσείς ήδη από το 2009 φτιάξατε οργάνωση και μάλιστα για μικρά παιδιά που λέγεται «Πράκτορες του Πλανήτη»;
Οταν επέστρεψα στην Ελλάδα μετά από δώδεκα χρόνια στο εξωτερικό θέλησα να δημιουργήσω μια βιωματική εκπαιδευτική οργάνωση, που να δίνει στα παιδιά τα κατάλληλα εργαλεία να βελτιώσουν τον κόσμο μας μέσα από ένα παιχνίδι. Δημιούργησα έναν φανταστικό κόσμο όπου τα παιδιά καλούνται να σώσουν τον πλανήτη σαν μυστικοί πράκτορες, καθώς οι ενήλικοι έχουν αποτύχει.
Οι ήρωες, Ιάσονας, Μπεν, Μαρί-Λουίζ και Ανίτα, μαζί με την υπηρεσία της Περιβαλλοντοπόλ, μαθαίνουν στα παιδιά για την κλιματική αλλαγή, την εξαφάνιση της βιοποικιλότητας και την πλαστική ρύπανση. Ηθελα να δημιουργήσω ένα σύμπαν όπου η περιβαλλοντική εκπαίδευση ήταν συναρπαστική και θα έδινε αυτοπεποίθηση στα παιδιά και πίστη, πως η ατομική υπευθυνότητα και πρωτοβουλία έχει μεγάλη σημασία.
Το πρόγραμμα βραβεύτηκε από το υπουργείο Παιδείας και εξελίχτηκε στην αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία «Πράκτορες του Πλανήτη», που υλοποιεί ετησίως προγράμματα με χιλιάδες παιδιά σε όλη τη χώρα. Ακολούθησαν τα βιβλία.
● Πόσο σημαντικό είναι για το παιδί (μη σας πω και για τον ενήλικα) το «παράδειγμα» και το «βίωμα»; Ως βραβευμένη συγγραφέα παιδικών/εκπαιδευτικών βιβλίων αλλά και ως μητέρα που είστε σας ρωτάω.
Είναι ίσως το σημαντικότερο και πιο δυνατό εκπαιδευτικό εργαλείο. Μελέτες δείχνουν, μάλιστα, πως όσο περισσότερες αισθήσεις χρησιμοποιούμε σε μια εμπειρία τόσο πιο έντονα καταγράφεται στη μνήμη μας. Οταν ξεκίνησα τους «Πράκτορες», αυτός ακριβώς ήταν ο στόχος: μέσα από την υιοθέτηση του ρόλου του μυστικού πράκτορα και την υλοποίηση δράσεων, όπως ενεργειακή επιθεώρηση στο σχολείο, να γίνει αυτό όλο βίωμα στο παιδί.
Το ίδιο έχω κάνει και στα πέντε βιβλία της σειράς, όπου ο αναγνώστης είναι πρωταγωνιστής, όχι απλός παρατηρητής. Αυτός φέρνει εις πέρας την αποστολή μαζί με τη βοήθεια των επίλεκτων πρακτόρων-ηρώων.
Αυτό το πιστεύω και ως μητέρα. Η περιβαλλοντική εκπαίδευση ξεκινάει από την οικογένεια. Το παιδί παρακολουθεί την κάθε μας κίνηση: αν θα φέρουμε τις δικές μας τσάντες στο σουπερμάρκετ και τη λαϊκή, αν εμείς έχουμε παγούρι που γεμίζουμε και όχι πλαστικό μπουκάλι, εάν κάνουμε ανακύκλωση και κομποστοποίηση. Η συνεισφορά αυτού του οικογενειακού βιώματος είναι τεράστια στη διαμόρφωση παιδείας γύρω από αυτά τα θέματα.
● Πώς εξηγείτε το γεγονός ότι ελάχιστα παιδιά παίζουν σε πάρκα και αλάνες πλέον (και μιλάω και προ κορονοϊού φυσικά). Και πώς ότι ενώ όσοι γονείς πάνε τα παιδιά τους να παίξουν έξω, ελάχιστοι είναι όσοι θα τα εκπαιδεύσουν στο να μαζέψουν το πλαστικό μπουκαλάκι του νερού τους;
Δυστυχώς η τεχνολογία και οι οθόνες έχουν κυριεύσει τη ζωή των παιδιών μας. Τόσο που και προ πανδημίας, τα παιδιά 8-18 ετών αποκαλούνται «the indoor generation», η «γενιά του εσωτερικού χώρου», μια γενιά που κάθεται μπροστά σε μια οθόνη 7,5 ώρες την ημέρα – πριν ακόμα την τηλεκπαίδευση.
Τα παιδιά σήμερα ξοδεύουν λιγότερο από τον μισό χρόνο έξω που ξοδεύαμε εμείς, οι γονείς, ως παιδιά. Αυτό που με ανησυχεί είναι πως τα παιδιά σήμερα δεν γνωρίζουν τη φύση. Για να την αγαπήσουν, πρέπει να τη γνωρίσουν.
Επιπλέον, παρατηρείται πως τα παιδιά που παίζουν έξω στη φύση έχουν καλύτερες επιδόσεις στα μαθήματα και στην κοινωνική τους συμπεριφορά. Είναι πιο συγκεντρωμένα και δημιουργικά. Αυτό το γεγονός είναι κάτι που πρέπει το σχολικό σύστημα να το λάβει υπόψη του στον σχεδιασμό των σχολείων αλλά και του σχολικού προγράμματος. Επίσης, πρέπει να υποστηρίξουμε τους γονείς να μπορούν να βγάλουν τα παιδιά τους έξω, σε προσβάσιμους, ασφαλείς και καθαρούς χώρους. Είναι βασικό δικαίωμα για την ανάπτυξη και τη ζωή τους.
Οσο για το ότι οι γονείς δεν εκπαιδεύουν τα παιδιά τους να μαζέψουν τα σκουπίδια τους, είναι διότι οι ίδιοι δεν έχουν εκπαιδευτεί. Οι γονείς αγωνιζόμαστε τόσο πολύ για να παρέχουμε στα παιδιά μας ένα καλύτερο αύριο, ώστε να μπορούν π.χ. να μπουν στο Πανεπιστήμιο, και δεν μας ανησυχεί ότι η κλιματική κρίση απειλεί την ασφάλεια του πλανήτη και την υγεία τη δική μας και των παιδιών, π.χ. το ότι ο κάθε ένας από εμάς τρώει κάθε εβδομάδα πλαστικό ίσο με μια πλαστική πιστωτική κάρτα μέσα από το θαλασσινό αλάτι, τα ψάρια, ακόμα και το νερό, καθώς τα μικροπλαστικά έχουν διεισδύσει μέσα στην τροφική μας αλυσίδα. Οι γονείς θα έπρεπε να είναι οι πιο φανατικοί οικολόγοι.
● Καθώς έχετε ζήσει και ταξιδέψει πολύ στο εξωτερικό, βρίσκεται διαφορές ως προς τα παραπάνω με τη χώρα μας;
Θεωρώ πως έχουν γίνει σημαντικά βήματα στην ευαισθητοποίηση τα τελευταία χρόνια που βρίσκομαι στην Ελλάδα. Εχουμε όμως μέλλον μπροστά μας για να φτάσουμε εκεί που πρέπει: στο να γίνει η ευαισθητοποίηση του κόσμου πράξη.
Ωστόσο αυτό είναι κάτι παγκόσμιο – λίγες χώρες αποτελούν εξαίρεση. Οπως είχε πει εύστοχα ο Στίβεν Χόκινγκ λίγο πριν πεθάνει, έχουμε αναπτύξει την τεχνολογία να καταστρέψουμε τον κόσμο στον οποίο ζούμε, αλλά όχι τη δυνατότητα να τον εγκαταλείψουμε για κάποιον άλλο. Η ταχύτητα της ευαισθητοποίησης στο να σώσουμε τη φύση είναι σημαντικά υποδεέστερη της ικανότητας και ταχύτητάς μας να την καταστρέφουμε.
● Γιατί στ’ αλήθεια θελήσατε να ασχοληθείτε με την περιβαλλοντική εκπαίδευση παιδιών;
Υστερα από χρόνια ενασχόλησης με τα περιβαλλοντικά θέματα και τη μετάδοσή τους σε ενηλίκους, τυχαία εργαζόμενη ως περιβαλλοντική σύμβουλος σε ντοκιμαντέρ στο Λονδίνο, έμαθα για κάποια παιδιά στην Ινδία που είχαν καταφέρει να απαγορεύσουν την πλαστική σακούλα στην πόλη τους. Σκέφτηκα πως τα παιδιά έχουν μεγάλη δύναμη να επηρεάσουν τον κόσμο γύρω τους.
Στο μυθιστόρημά μου «Τζάστιν Γκρέι και οι Φύλακες της Γης», πριν από λίγα χρόνια, φαντάστηκα ένα κίνημα εφήβων που διαδηλώνει έξω από τον Λευκό Οίκο στην παγκόσμια συνάντηση ηγετών για να σταματήσουν την κλιματική κρίση.
Η πραγματικότητα ξεπέρασε τη φαντασία του συγγραφέα σε αυτή την περίπτωση με αυτό που είδαμε παγκοσμίως με τα κινήματα νέων – όπως της Γκρέτα Τούνμπεργκ, των Fridays for Future, το Sunrise στην Αμερική – όπου παιδιά ακόμη και οκτώ-εννέα ετών βγήκαν στους δρόμους, αγανακτισμένα με την ανεπάρκεια των ενηλίκων σχετικά με την κλιματική κρίση. Νομίζω ότι είναι σημαντικό τα παιδιά να ευαισθητοποιούνται, όχι μόνο για να γίνουν υπεύθυνοι πολίτες, αλλά γιατί είναι ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας μας σήμερα.
● Πιστεύετε ότι η περιβαλλοντική εκπαίδευση είναι πολιτειακό, πολιτικό ή κοινωνικό ζήτημα; Και αν είναι όλα αυτά, πού δίνετε περισσότερη βάση; Αρκεί ένας κούκος (όπως εσείς για παράδειγμα) για να φέρει την «άνοιξη» όσον αφορά το μείζον πλέον ζήτημα του περιβάλλοντος;
Ναι, είναι όλα αυτά. Και ναι, ένας κούκος δεν αρκεί. Είναι όμως λίγο σαν μια εικόνα που έκανε γύρους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πριν από κάποια χρόνια που έλεγε: «σιγά, ένα καλαμάκι για το αναψυκτικό μου είναι» και συμπλήρωνε από δίπλα «…είπαν 7 δισεκατομμύρια άνθρωποι».
Ενας κούκος δεν φτάνει, αλλά ένας κούκος μπορεί να ξυπνήσει πολλούς άλλους κούκους. Εξάλλου αυτό που ζούμε είναι το άθροισμα της συμπεριφοράς όλων αυτών των κούκων.
● Πώς νιώθετε για το γεγονός ότι ενώ το περιβαλλοντικό ζήτημα είχε ανέβει στον δημόσιο διάλογο, μετά την πανδημία φαίνεται πως ελάχιστα πάλι μιλάμε γι’ αυτό, ενώ ταυτόχρονα δρόμοι γεμίζουν με μη επαναχρησιμοποιούμενες μάσκες, πλαστικά γάντια και χημικά σκευάσματα;
Δυστυχώς έχει εκτοξευτεί η χρήση πλαστικών μιας χρήσης, όπως μάσκα, γάντια και αντισηπτικά μαντηλάκια (που έχουν μέσα πλαστικές ίνες και δεν διασπώνται). Κάτι που το κάνει ακόμα πιο σημαντικό από ποτέ να μειώσουμε το πλαστικό μιας χρήσης.
Η Μεσόγειος έχει τα υψηλότερα ποσοστά μικροπλαστικών που έχουν καταγραφεί στον κόσμο! Μπορούμε να ζήσουμε χωρίς πλαστικά μιας χρήσης. Και το παράλογο είναι πως δεν είναι καθόλου δύσκολο! Σε αυτό το πρόβλημα και τις λύσεις επικεντρώνομαι στο τελευταίο βιβλίο της σειράς «Πράκτορες του Πλανήτη – Η Απαγωγή της Δ.».
● Εχετε γράψει βιβλία και για προσχολικές ηλικίες. Πόσο δύσκολο είναι να «μιλήσεις» τη γλώσσα των παιδιών;
Η διαδικασία είναι διαφορετική για κάθε συγγραφέα. Εγώ θέλω να γνωρίζω καλά τα παιδιά της ηλικίας για την οποία γράφω. Να τους έχω μιλήσει, να ξέρω τι τους απασχολεί, τι βρίσκουν αστείο, τι όχι… Στη σειρά «Πράκτορες του Πλανήτη» απόκτησα εμπειρία από τα προγράμματα που υλοποιούμε μέσω της οργάνωσης. Για τα παιδιά προσχολικής ηλικίας, μέσω των δικών μου παιδιών.
● Τι θα απαντούσατε σε έναν ενήλικα που θα έλεγε πως «εδώ ο κόσμος καίγεται, κι εγώ θ’ ασχοληθώ επειδή εξαφανίστηκε ένα πανάρχαιο είδος σαύρας στην Αυστραλία;» (που μόλις εξαφανίστηκε μάλιστα). Και τι θα λέγατε σε ένα παιδί που θα το άκουγε αυτό;
Εχουμε χάσει 60% των ζώων τα τελευταία 50 χρόνια και ο ρυθμός εξαφάνισης συνεχίζεται αμείωτος. Είναι η μεγαλύτερη εξαφάνιση ειδών στον κόσμο μας από τους δεινόσαυρους, και η πρώτη φορά που οφείλεται μαζική εξαφάνιση ειδών σε κάποιο άλλο είδος: τον άνθρωπο. Εξαφανίζονται οι μέλισσες, για παράδειγμα! Οι μέλισσες είναι οι μεγαλύτεροι επικονιαστές του πλανήτη. Στις μέλισσες οφείλουμε το ότι υπάρχουν μήλα, αχλάδια, καφές, βανίλια και ευδοκιμούν τόσα άλλα φυτά, τους καρπούς των οποίων τρώμε. Στην Αμερική η μέλισσα έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό τα τελευταία δέκα χρόνια.
Και στην Ευρώπη, για κάθε τέσσερις μέλισσες που υπήρχαν πριν από είκοσι χρόνια, τώρα υπάρχουν μόνο τρεις. Λέγεται πως ο Αλμπερτ Αϊνστάιν είχε κάποτε πει πως αν κάποτε οι μέλισσες εκλείψουν, το ανθρώπινο είδος θα έχει μόνο τέσσερα χρόνια ζωής. Οι ισορροπίες του πλανήτη που διατηρούν τη ζωή όπως την ξέρουμε είναι λεπτές και πειραματιζόμαστε επικίνδυνα. Τα ίδια θα έλεγα σε μεγάλους και μικρούς – αλλά με διαφορετικό τρόπο.
● Τη Δευτέρα είναι η Παγκόσμια Ημέρα Νερού. Ακόμη έως σήμερα ίσως να μην καταλαβαίνουμε πόσο τυχεροί είμαστε όταν ανοίγουμε τη βρύση και τρέχει νερό (ένας από τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ευρώπης, βεδουίνος της Συρίας σε καταγωγή, μου είχε πει πως την πρώτη φορά που το είδε αυτό όταν πήγε να σπουδάσει στη Γαλλία έπαθε τέτοιο σοκ που καθόταν ώρες και το κοίταγε). Ταυτόχρονα, ακόμη οι λέξεις «οικολόγος», «φιλόζωος», «χορτοφάγος» (για το βίγκαν δεν το συζητάω καν!) είναι σχεδόν δακτυλοδεικτούμενες.
Οταν πάνω από 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη μας δεν έχουν πρόσβαση σε ασφαλές νερό και 6.000 παιδιά πεθαίνουν καθημερινά από ασθένειες που μεταδίδονται από το νερό, το ότι φτάνει στη βρύση μας αυτός ο θησαυρός, θα έπρεπε να κατανοούμε πως είναι όχι μόνο τύχη, αλλά ένα μικρό, καθημερινό θαύμα.
Αν κάτι μας έχει γίνει βίωμα αυτό τον τελευταίο χρόνο, ελπίζω πως είναι η συνειδητοποίηση ότι δεν μπορούμε να ζούμε υγιείς σε έναν άρρωστο πλανήτη. Η εξέλιξη της τεχνολογίας μάς επιτρέπει να κλείνουμε τα μάτια και να διατηρούμε την αίσθηση πως τρέχουμε με σιγουριά σε ανοιχτό αυτοκινητόδρομο, όταν στην πραγματικότητα το είδος μας αυτή τη στιγμή ισορροπεί στον πλανήτη σαν ακροβάτης σε τεντωμένο σκοινί. Ζούμε μια συλλογική αυταπάτη. Οταν πέσουμε, θα είναι πια αργά.
