Η λέξη ‘χωροταξία’ στην χώρα μας παραμένει μια λέξη μυστηριώδης, σχεδόν άγνωστη στο ευρύ κοινό που μάλλον την προσλαμβάνει ως μια επιστήμη αφηρημένη, εξειδικευμένη, θεωρητική και δυσερμήνευτη και σε κάθε περίπτωση πολύ μακρινή από τα ΄καυτά θέματα΄ που αφορούν την καθημερινότητα, την υγεία, το πορτοφόλι μας και όλα τα συναφή. Εξίσου ‘δυσερμήνευτη’ μάλλον βρίσκει τη λέξη μεγάλο μέρος του πολιτικού προσωπικού στη χώρα μας. Ή άγνοια των απλών πολιτών είναι σε μεγάλο βαθμό δικαιολογημένη και με πολλούς τρόπους εξηγήσιμη. Όμως η μόνιμη παραμέληση της ανάγκης για ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού από τις διαδοχικές κυβερνήσεις, παρότι επίσης εξηγήσιμη- είναι και ύποπτη και καταδικαστέα. Γιατί η πληρότητα του χωροταξικού σχεδιασμού και η εφαρμογή του είναι το πρώτο και βασικό βήμα που θα μπορούσε να προστατέψει όχι μόνο τη μαγική ελληνική φύση και τη θαυμαστή βιοποικιλότητα της χώρας, αλλά εξίσου την ποιότητα ζωής, την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών, τις περιουσίες και την ασφάλεια της ζωής και της υγείας μας. Το δίκαιο της χωροταξίας συνδέεται άμεσα με χιλιάδες ζητήματα που ταλανίζουν τη ζωή μας και ενίοτε την απειλούν σοβαρά και άμεσα αλλά παρόλα αυτά μοιάζει αδύνατο να επιλυθούν.
Ο χωροταξικός σχεδιασμός στοχεύει στην δημιουργία των όρων που θα επιτρέψουν έναν ευαίσθητο διάλογο με τον γήινο, υδάτινο και εναέριο χώρο στην προοπτική της κάλυψης όλων των βιοτικών αναγκών μας με τρόπους που σέβονται την ανάγκη διατήρησης και προστασίας του φυσικού κεφαλαίου. Η «προώθηση της αειφόρου και ισόρροπης ανάπτυξης», η «κατοχύρωση της παραγωγικής και κοινωνικής συνοχής», η «διασφάλιση της προστασίας του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς στο σύνολο του εθνικού χώρου και στις επί μέρους ενότητές του», η «ενίσχυση της θέσης της χώρας στο διεθνές και ευρωπαϊκό πλαίσιο», η «βελτίωση της ποιότητας ζωής, σε συνδυασμό με τη διαφύλαξη των ιδιαιτεροτήτων κάθε περιοχής,» η «ενίσχυση των κοινωνικών υποδομών και υπηρεσιών (εκπαίδευση, υγεία, κοινωνική πρόνοια, αθλητισμός) η «αναβάθμιση της ποιότητας σχεδιασμού του οικιστικού χώρου» και η «προώθηση της ανάπλασης υποβαθμισμένων περιοχών ιδιαίτερα σε αστικοποιημένες ζώνες και σε ζώνες έντονης τουριστικής ανάπτυξης» καταγράφονται ως βασικοί σκοποί του Γενικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού και Αειφόρου Ανάπτυξης (Γ.Π.Χ.Σ.Α.Α ) του 2008, που αποτελεί τον θεμέλιο λίθο στη χωροταξική πολιτική της χώρας, αλλά για να επιτύχει τους στόχους του πρέπει να συνοδευτεί από την ολοκλήρωση των επόμενων χωροταξικών και πολεοδομικών επιπέδων σχεδιασμού στην οποία για δεκαετίες οι ελληνικές κυβερνήσεις ‘αδυνατούν΄ να προχωρήσουν.
Η δυνατότητα της χωροταξικής νομοθεσίας να συνθέσει ένα βασικό τείχος προστασίας της ποιότητας ζωής των απλών πολιτών, φαίνεται να είναι και η αιτία που οι πολιτικές ηγεσίες μας αδυνατούν να προχωρήσουν στην αναγκαία ολοκλήρωσή της. Τα βαριά ελλείμματα στο χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας επιτρέπουν κάθε είδους αυθαιρεσία, κάθε είδους διαστροφή των σχεδίων κάλυψης των βασικών αναγκών, κάθε είδους καπήλευση των πλούσιων πόρων της χώρας μας από αλλότρια συμφέροντα και αρπακτικά (γηγενή ή διεθνή, μικρά ή μεγάλα), κάθε είδους καταστροφική διευθέτηση, ενώ ταυτόχρονα κάνουν σχεδόν αδύνατο τον πραγματικά θετικό για την ευημερία της χώρας σχεδιασμό.
Η υγεία των ανθρώπων είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την υγεία των οικοσυστημάτων κραυγάζει ο ΟΗΕ1. Η διατήρηση της βιοποικιλότητας είναι η βασική προστασία από την κλιματική αλλαγή, διατυμπανίζει η ευρωπαϊκή νομοθεσία. Οι καταστροφές από τις πλημμύρες προέρχονται από την άναρχη οικιστική ανάπτυξη, την συστηματική καταστροφή της φυσικής άμυνας των περιοχών, την εξαφάνιση των φυσικών διεξόδων του νερού -ρέματα, ποτάμια, υγροτόπους, δάση, παρατηρεί απελπισμένη η κοινή λογική. Οι θάλασσες μας μολύνονται και ρυπαίνονται, οι βυθοί καταστρέφονται, οι ακτές διαβρώνονται, οι παραλίες κακοποιούνται. Ο βανδαλισμός της ομορφιάς και της συνέχειας του μοναδικού ελληνικού τοπίου πυροβολεί τα πόδια της μοναδικής σχεδόν πηγής εισροής χρημάτων στη χώρα, του τουρισμού. Η έλλειψη προστασίας της γεωργικής γης κινδυνεύει να οδηγήσει σε περαιτέρω διατροφική εξάρτηση από ξένες χώρες. Η έλλειψη στεγαστικών πολιτικών έχει ήδη δημιουργήσει ένα τεράστιο πρόβλημα σε χιλιάδες ανθρώπους, που αδυνατούν να καλύψουν με επάρκεια τις στεγαστικές τους ανάγκες, ενώ την ίδια στιγμή βίλες και τουριστικά καταλύματα – που μένουν ακατοίκητα τον περισσότερο καιρό- κτίζονται μανιωδώς παντού.
Όλα τούτα και άλλα πολλά, παρότι παραμένουν στα αζήτητα των εν Ελλάδι νομοθετικών πρωτοβουλιών, φυσικά είναι γνωστά στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που, ακριβώς επειδή γνωρίζει την κρισιμότητά τους, επιβάλλει αναγκαστικές πρόνοιες στα κράτη μέλη της. Τις οποίες η χώρα μας, παρά τη σχετική υποχρέωση μας ως κράτος -μέλος της Ε.Ε, δεν τηρεί. Κι έτσι, δίπλα στο ανυπολόγιστο κόστος όλων των παραπάνω καταστροφών έρχεται να προστεθεί το υπολογίσιμο κόστος των ευρωπαϊκών προστίμων που ήδη πληρώνουμε ως χώρα, δηλαδή ως φορολογούμενοι, για τις σοβαρές παραλείψεις της χωροταξικής και περιβαλλοντικής νομοθεσίας μας στην υιοθέτηση των ευρωπαϊκών επιταγών. Φυσικά ούτε αυτό φαίνεται να αποτελεί κίνητρο που θα ενέτεινε την αφοσίωση των κυβερνήσεων μας στο στόχο της ολοκλήρωσης και εφαρμογής της χωροταξικής νομοθεσίας. Το κόστος των ευρωπαϊκών προστίμων δεν τον πληρώνουν από την τσέπη τους. Από τον κρατικό προϋπολογισμό πληρώνεται, δηλαδή από τα χρήματα των φορολογουμένων.
Η πρόσφατη υπερψήφιση του άρθρου 219 σε νόμο του Υπουργείου Ανάπτυξης είναι ένα ακόμα επεισόδιο στη ατελείωτη σειρά παραδειγμάτων καταστροφικής νομοθέτησης στην οποία μας έχουν συνηθίσει έτσι και αλλιώς οι ελληνικές κυβερνήσεις διαχρονικά, αλλά από την εποχή της μνημονιακής εμπλοκής και μετά έχουν αναδειχθεί στο αγαπημένο σπορ της ελληνικής νομοθετικής προσπάθειας: Ενώ λοιπόν η Ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτάσσει να οριστούν πρώτα οι όροι προστασίας των περιοχών που έχουν κριθεί απολύτως κρίσιμες και σημαντικές για την προστασία της βιοποικιλότητας (περιοχές NATURA), το Υπουργείο Ανάπτυξης και Επενδύσεων με το συγκεκριμένο άρθρο έρχεται να ορίσει πρώτα τα κομμάτια των περιοχών αυτών που ‘δε χρειάζεται να προστατευτούν και πολύ’, αλλά μπορούν να παραδοθούν στις ανάγκες των επενδυτικών σχεδίων. Με λίγα λόγια, η προτεραιότητα στην βιοποικιλότητα δίνει τη θέση της στην προτεραιότητα για ‘επενδύσεις’ που πάει να πει απλά ότι η προστασία της βιοποικιλότητας ουσιαστικά καταργείται. Φυσικά το άρθρο 219 θα ήταν αδιανόητο αν προηγουμένως είχαν θεσπιστεί και εφαρμοστεί οι επιταγές του συντάγματός μας και οι επιταγές της Ε.Ε.1 Και κατά πως φαίνεται αυτός είναι τουλάχιστον ένας από τους βασικούς λόγους που δεν θεσπίζονται: Για να μπορεί κάθε υπουργός και μέσω αυτού κάθε αρπακτικό να συνεχίζει το θεάρεστο έργο του καταστρέφοντας τις τελευταίες προστασίες της ζωής μας χάριν της θλιβερής ‘ανάπτυξης του τσιμέντου’ και της κερδοφορίας κάποιων.
Το άρθρο 219 είναι μόνο το πιο πρόσφατο από τα δεκάδες παραδείγματα αντίστοιχων νομοθετικών στρεβλώσεων. Σε πολλές άλλες περιπτώσεις η αντίστοιχα προβληματική νομοθέτηση3 βασισμένη σε πρωθύστερες πιρουέτες που καθιστούν αναμενόμενη κάθε είδους αυθαιρεσία δεν αναδεικνύεται στον δημόσιο διάλογο. Ακόμα και όταν καταλήγει να προκαλεί τρομακτικές εθνικές καταστροφές: Οι πλημμύρες (στη Μάνδρα, στην Εύβοια στην Κεφαλονιά, στην Καρδίτσα, για να αναφερθούμε μόνο στις πιο πρόσφατες), οι εγκαταστάσεις ανεμογεννητριών σε βουνά και νησιά, τα διογκούμενα μεταφορικά και στεγαστικά αδιέξοδα στις μεγάλες κυρίως πόλεις, τα προβλήματα υπερτουρισμού και λειψυδρίας στις τουριστικές περιοχές, ο οικιστικός βανδαλισμός σχεδόν ολόκληρης της επικράτειας, οι κοινωνικές αναταραχές στις περιοχές απολιγνιτοποίησης, θα μπορούσαν να έχουν αποφευχθεί αν υπήρχαν και εφαρμοζόντουσαν με συνέπεια τα αναγκαία Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια και Ειδικές Χωροταξικές Μελέτες σύμφωνα με τις βασικές αρχές μιας επικαιροποιημένης και επαρκούς χωροταξικής νομοθεσίας.
Η Ελλάδα δεν έχει ενσωματώσει τις οδηγίες της Ε.Ε. και δεν προχωράει έγκαιρα στην ενεργοποίηση των απαιτούμενων νόμων όπως θα όφειλε, προκειμένου να προστατευτούν από κακή και καταστροφική διαχείριση κρίσιμα για την ζωή μας στοιχεία του γήινου και θαλάσσιου χώρου αλλά και των παραγωγικών δυνατοτήτων της χώρας μας. Ο νόμος για την Προστασία του Τοπίου δεν έχει ενεργοποιηθεί, τα κριτήρια για τους Χαρακτηρισμούς Προτεραιότητας της Γεωργικής Γης, δεν έχουν εφαρμοστεί. Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τον Τουρισμό έχει εκπέσει στο ΣτΕ, τα Θαλάσσια Χωροταξικά Σχέδια που βάσει της ευρωπαϊκής οδηγίας θα έπρεπε να είναι έτοιμα μέχρι το Μάρτιο του 2021 δεν έχουν εκπονηθεί.
Η σοβαρή υστέρηση της χώρας μας στο πεδίο του χωροταξικού σχεδιασμού και της εφαρμογής του είναι όχι μόνο σύμπτωμα, αλλά και βασική αιτία των παθολογιών που χαρακτήρισαν την μεταπολιτευτική πορεία της. Eίναι ανάγκη να αναδειχθεί ως θεμελιώδες πολιτικό πρόταγμα η γρήγορη ολοκλήρωση του που θα περιορίσει δραστικά την αυθαιρεσία και θα επιτρέψει τον σοβαρό σχεδιασμό για την ευημερία των πολλών.
*Η Μόνικα Θέμου είναι Συγκοινωνιολόγος Χωροτάκτης, μέλος του ΣΕΠΟΧ. Η Τόνια Πσντελαίου (Δρ.) είναι Οικονομολόγος και Εκπαιδευτικός.
1.One Health : Σύσταση του Ο.Η.Ε που επισημαίνει την άμεση εξάρτηση της ανθρώπινης υγείας από την υγεία των οικοσυστημάτων. One Planet Summit https://www.efsyn.gr/nisides/280258_i-ygeia-toy-anthropoy-exartatai-apo-tin-ygeia-toy-periballontos
2 Στις 17ης Δεκεμβρίου 2020 εκδόθηκε η πιο πρόσφατη από τις καταδικαστικές για την Ελλάδα αποφάσεις. Η τελευταία αυτή καταδίκη (με κωδικό C-849/19) αφορά καθυστερήσεις της Ελλάδας στη θεσμοθέτηση των αναγκαίων για την προστασία των περιοχών Natura 2000.
3. https://ecopress.gr/pos–paraviazontai–oi–arches–kalis–nomothetisis–sto–poleodomiko–chorotaxiko–nomoschedio/
-320x213.jpg)
