Δημόσιος χώρος και τέχνη. Η τέχνη στον δημόσιο χώρο. Σε ένα πεζοδρόμιο στην καρδιά της Αθήνας. Ή όποιας άλλης μεγαλούπολης. Τι καταλαβαίνουμε σήμερα όταν λέμε δημόσιο χώρο; Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν, έτσι καλωδιωμένοι που είμαστε, το δημόσιο και το ιδιωτικό; Είναι δημόσιοι οι δρόμοι και οι πλατείες όπου καλλιτέχνες εκθέτουν το έργο τους σε διάλογο και αντίλογο με την τέχνη των μνημείων που κάθε εξουσία, συντηρητική είτε επαναστατική, στήνει για να προπαγανδίσει την οπτική της για το σημαντικό, το άξιο να εγγραφεί στη διάρκεια;
Και τι είναι η τέχνη των γκράφιτι, που καλύπτει τοίχους από το Λος Αντζελες μέχρι την Αθήνα; Πόσο είναι τέχνη κάθε γκράφιτι που αποτυπώνεται από τη μια εξανθρωπίζοντας κάποια ερείπια και από την άλλη λερώνοντας με άθλιο τρόπο με κιλά μαύρης μπογιάς τους τοίχους; Ή μήπως για να ορίσουμε κάτι ως τέχνη πρέπει αυτή να ανοίγει δρόμους εκεί όπου βλέπαμε μόνον αδιέξοδα;
Πού αρχίζει και πού τελειώνει ο δημόσιος χώρος όπου εγγράφεται η τέχνη; Ο νους μου πάει σε ένα σπίτι και έναν πολιτιστικό πολυχώρο. Το σπίτι είναι του Μιχαήλ Μπουλγκάκοφ, σήμερα τόπος προσκυνήματος των θαυμαστών του. Στην είσοδο, στις σκάλες, στα δωμάτιά του στη Μόσχα σώζονται ζωγραφιές από πολλά χέρια, που αποτυπώνουν τη συγκίνηση πολλών επισκεπτών. Το καταπληκτικό στα έργα αυτά είναι ότι δεν δίνουν την αίσθηση μιας ασεβούς παρέμβασης, αλλά μιας ευφρόσυνης συνενοχής με τον δημιουργό.
Ο άλλος χώρος είναι ο αγαπημένος χώρος του Μπουζ Κοπερατίβα, που είναι τώρα κλειστός λόγω της πανδημίας, όπου έχει αποτυπωθεί εικαστικά σε κάθε γωνιά του τέχνη που είναι για την απόλαυση της θέασης. Ισως τελικά ό,τι κάνει την τέχνη στον δημόσιο χώρο να είναι τέχνη είναι η δυνατότητα που δίνει στο μύχιο να εισβάλλει στο δημόσιο και να το κάνει λίγο ή πολύ οικείο…
Αυτό ισχύει σήμερα ως ανάγκη και για τον τραυματισμένο δημόσιο χώρο της Αθήνας. Περπατώ στους δρόμους της πόλης και αναρωτιέμαι αν το επόμενο βήμα μου θα βρει ένα σταθερό πλακάκι ή μια παγίδα. Αν το πεζοδρόμιο θα είναι το οικτρό ενδιαίτημα ενός ακόμη αστέγου ή επαιτείας, ενός νεόπτωχου. Περπατώ και αναρωτιέμαι αν η γωνιά, το σπίτι, το μαγαζί, το στέκι που αγαπούσα μέχρι χτες θα σώζεται μέχρι την επόμενη καταστροφή είτε την επόμενη αναπτυξιακή αξιοποίηση. Την τέχνη του δρόμου στην Αθήνα τελικά τη χρειάζομαι εγωιστικά. Για να νιώθω ότι λέγοντας τις λέξεις «η πόλη μου» δεν κενολογώ. Ενα ευχαριστώ σε κάθε καλλιτέχνη που με την παρέμβασή του κατορθώνει να κάνει τον δημόσιο χώρο οικείο.
