Ο αρχιτέκτονας Τάσος Τανούλας (ΥΠΠΟ, ΕΣΜΑ/ΥΣΜΑ 1977-2010) στις αρχές Νοεμβρίου 2020 δημοσίευσε ανοιχτή επιστολή με τις επιστημονικές αντιρρήσεις του σχετικά με το έργο διάστρωσης νέων επιφανειών στην Ακρόπολη για τη διακίνηση των επισκεπτών με κινητικά ή άλλα προβλήματα, το οποίο υλοποιεί το υπουργείο Πολιτισμού.
Εργάστηκε επί σαράντα χρόνια σε καθημερινή βάση στην Ακρόπολη (1976-2016) ως βοηθός του Γιάννη Τραυλού (1977) στις πρώτες διαστρώσεις και επεμβάσεις, ενώ ήταν ο προϊστάμενος του έργου αποκατάστασης των Προπυλαίων (1984-2010) και ο επιβλέπων την αναστήλωση στη νότια πτέρυγα των Προπυλαίων (2013-2016).
«Οι διαστρώσεις που πραγματοποιούνται σήμερα στην Ακρόπολη δεν έχουν τίποτε κοινό με την επέμβαση που συνέλαβε και παρέδωσε ο Τραυλός. Κατ’ αρχήν, η νέα εγκατάσταση είναι από σκυρόδεμα οπλισμένο με μεταλλικό πλέγμα, η αφαίρεση του οποίου στο μέλλον θα επιβάλει τη χρήση μηχανικών μέσων και, στην πράξη, θα προκληθεί τραυματισμός του Βράχου. Ηδη, στην επιφάνεια του Βράχου στα δυτικά του Παρθενώνα παρατηρούνται εκδορές και θραύσεις που προκλήθηκαν από την πρόσφατη αφαίρεση της ογκώδους θεμελίωσης του γερανού που είχε στηθεί στη θέση αυτή» έγραφε στην ανοιχτή επιστολή.
«Η έκταση και ο όγκος της κατασκευής είναι ασύγκριτα μεγαλύτερα, η δε γεωμετρική διαμόρφωση με ευθειογενή περιγράμματα και καθαρές πρισματικές ακμές είναι απολύτως ξένη με το περιβάλλον του αρχαιολογικού χώρου και των μνημείων. Καλύπτεται όλη η επιφάνεια του αρχαίου δρόμου και τα όρια της νέας κατασκευής περιβάλλουν ασφυκτικά το περίγραμμα λαξευμάτων από μνημεία της αρχαιότητας…».
Ο Τάσος Τανούλας θεώρησε καθήκον του να καταθέσει τις απόψεις του στη δημόσια συζήτηση που άνοιξε μετά τη δημοσίευση των φωτογραφιών από τις επεμβάσεις στον Ιερό Βράχο, την ανακοίνωση που ακολούθησε με τις θέσεις του υπουργείου Πολιτισμού και του καθηγητή και αρχιτέκτονα Μανόλη Κορρέ, προέδρου της ΕΣΜΑ, ο οποίος είναι ο βασικός συντονιστής του έργου καθώς αποτελεί τμήμα της μελέτης του για την αποκατάσταση των εδαφών του αρχαίου ιερού.
Με καινούργια επιστολή του ο αρχιτέκτονας τοποθετείται για το θέμα της τελικής διαμόρφωσης του εδάφους της Ακρόπολης με αφορμή το άρθρο «Η τελική επίστρωση θα ομοιάζει με την αρχαία» που δημοσίευσε ο κ. Κορρές στην εφημερίδα «Τα Νέα» (7/11/20).
«…Πρόκειται για ένα τεράστιο οικοδομικό έργο, που θα επιφέρει ριζικές και μη αναστρέψιμες αλλαγές στη μορφή και την υλική υπόσταση της Ακρόπολης, αποκαθιστώντας μια εικονική πραγματικότητα με σύγχρονη τεχνολογία και νέα υλικά. Για την πραγμάτωση, όμως, ειδικών αρχιτεκτονικών/τεχνικών έργων παρόμοιας κλίμακας απαιτούνται προμελέτη, οριστική μελέτη και μελέτη εφαρμογής. Εδώ φαίνεται μόνο μια συνοπτική παρουσίαση απόψεων χωρίς εμφανή τεκμηρίωση, καθώς και γενικών προτάσεων σε ένα δυνητικό, θεωρητικό επίπεδο» γράφει.
Σε τηλεφωνική επικοινωνία η «Εφ.Συν.» ρώτησε τον κ. Τανούλα για τις επιστημονικές του ενστάσεις κι αν θεωρεί ότι οι συνολικές παρεμβάσεις θα αλλάξουν την όψη του μνημείου.
«Φυσικά, το άρθρο του κ. Κορρέ παραπέμπει στα πρακτικά της 5ης Διεθνούς Συνάντησης για την Αποκατάσταση των Μνημείων Ακροπόλεως του 2002 όπου υπάρχουν σχέδια για την κατασκευή ενός νέου οριζόντιου δαπέδου. Εκεί υπάρχει μια μακέτα που παρουσιάζει την Ακρόπολη χωρίς μνημεία με ισοπεδώσεις κατά άνδηρα σύμφωνα με την άποψη του κ. Κορρέ. Στο κείμενό μου επισημαίνω ότι στη Διεθνή Συνάντηση του 2002 δεν πάρθηκε καμία απόφαση. Στα πρακτικά της, η πρόεδρος της συνεδρίας και, τότε, μέλος της ΕΣΜΑ Εβη Τουλούπα διευκρινίζει σχετικά ότι “αυτή η συζήτηση δεν αφορά ένα πρόγραμμα που πρόκειται άμεσα να πραγματοποιηθεί. Οταν έλθει προς εξέταση το πρόγραμμα, όλα τα επιμέρους στοιχεία και η σχετική μελέτη, τότε θα το συζητήσουμε”. Απ’ όσο γνωρίζω μέχρι σήμερα δεν έχουν υπάρξει μελέτες παρά μόνο οι απόψεις του κ. Κορρέ. Τέτοιας κλίμακας επεμβάσεις έρχονται σε διεθνείς συναντήσεις για να συζητηθούν και να παρθούν αποφάσεις. Επισημαίνω ότι κάθε νέα παρέμβαση, οποιοσδήποτε και αν είναι ο σκοπός της, θα πρέπει να συμμορφώνεται με τις αρχές που ορίζουν διεθνώς αναγνωρισμένα διαχρονικά πλαίσια για τη συντήρηση και διαχείριση μνημείων, όπως ο Χάρτης της Βενετίας. Αυτό ισχύει κατ’ εξοχήν, όταν πρόκειται για μνημεία μοναδικής σημασίας όπως η Ακρόπολη. Οι μελέτες πρέπει να έχουν την έγκριση της ΥΣΜΑ και του ΚΑΣ».
Σχετικά με τις πρόσφατες επεμβάσεις σχολίασε: «Είναι εγκατάσταση μη αναστρέψιμη γιατί είναι από σκυρόδεμα οπλισμένο με μεταλλικό πλέγμα κοντά στον Βράχο. Η ICOMOS το περιέγραψε με τον όρο “μπετόν αρμέ” για να καταλαβαίνει όλος ο κόσμος».
Σύμφωνα με τον ίδιο, μέχρι σήμερα δεν έχουν αντιμετωπιστεί με σοβαρότητα τα προβλήματα που προκύπτουν από την υψηλή επισκεψιμότητα. «Η λύση δεν είναι να στρώνουμε τσιμέντα και σκάλες στην Ακρόπολη για να εξυπηρετήσουμε το κοινό. Η λύση είναι οι ροές των επισκεπτών να μοιράζονται όλη την ημέρα, ιδιαίτερα κατά τη θερινή περίοδο, και για όσους έρχονται με τις κρουαζιέρες. Δεν μπορούν να κυκλοφορήσουν άνετα, ταλαιπωρούνται και δεν βλέπουν τίποτα. Δεν νομίζω ότι αυτό θα διορθωθεί με τις νέες διαστρώσεις».
Το υπουργείο Πολιτισμού σχεδίαζε να παραδώσει στις 3 Δεκεμβρίου τα έργα των διαδρομών, που έχουν προκαλέσει αντιπαραθέσεις, μαζί τον νέο ανελκυστήρα πλαγιάς, ο οποίος αναμενόταν τον Ιούνιο. Ωστόσο λόγω των μέτρων της πανδημίας προφανώς η παράδοση μετακινείται για το άμεσο μέλλον.
