«Ο Τραμπ μου θυμίζει αρχηγό της μαφίας»

ΛΟΣ ΑΝΤΖΕΛΕΣ

Λίγες μέρες πριν από τις εκλογές του 2016 στις ΗΠΑ, ανακοινώθηκε η επανέναρξη της έρευνας της υποψήφιας για την Προεδρία Χίλαρι Κλίντον από τον τότε διευθυντή του FBI Τζέιμς Κόμι, σχετικά με υποτιθέμενες παραβάσεις της στη διακίνηση «απόρρητων» ηλεκτρονικών μηνυμάτων.

Η ανακοίνωση ήρθε σαν δώρο εξ ουρανού για τον Ντόναλντ Τραμπ και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, αφού στα μάτια πολλών ψηφοφόρων υποδεικνυόταν για μια ακόμα φορά η ορθότητα του χαρακτηρισμού της από τον Τραμπ ως «Crooked Hillary» («Διεφθαρμένη Χίλαρι»). Τα παραπτώματα της πρώην υπουργού Εξωτερικών αποδείχτηκαν αμελητέα, το κακό όμως είχε ήδη γίνει. Η πλάστιγγα βάρυνε λίγο ακόμα υπέρ των Ρεπουμπλικανών και το αναπάντεχο έγινε πραγματικότητα: ο Τραμπ εκλέχτηκε πρόεδρος της Αμερικής.

Γι’ αυτούς που ήδη έτρεφαν υποψίες για τις υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ, το συμβάν φάνηκε προμελετημένο. Για κάποιον παρασκηνιακό λόγο, ο Κόμι, Ρεπουμπλικανός άλλωστε κι αυτός, ήθελε να βοηθήσει την εκστρατεία του Τραμπ. Τα γεγονότα που ακολούθησαν όμως σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη της προεδρίας διέψευσαν αυτές τις εικασίες, ενώ παρακολουθούσαμε με το στόμα ανοιχτό τη βεντέτα Τραμπ-Κόμι που οδήγησε στην καταγγελία του συμβούλου του Τραμπ, Μάικλ Φλιν, και φυσικά στην αναπόφευκτη απόλυση του Κόμι.

Η νέα μίνι σειρά δύο επεισοδίων «The Comey Rule» (ο Τζεφ Ντάνιελς υποδύεται τον Κόμι και ο Μπρένταν Γκλίσον τον Τραμπ), βασίζεται στο χρονικό που έγραψε ο Κόμι μετά την απόλυσή του, όπου εκφράζεται ανενδοίαστα για την ακαταλληλότητα του Τραμπ ως ηγέτη των ΗΠΑ ρίχνοντας φως στις αιτίες και τα αποτελέσματα των πράξεων του πριν και μετά τις εκλογές.

Μετά την έκδοση του βιβλίου, o Κόμι δεν έχει σταματήσει να είναι ηχηρός κριτής του Τραμπ. Μάλιστα, τώρα, με την προβολή της σειράς από το κανάλι του Showtime (από την Cosmote στην Ελλάδα), εμφανίζεται ακόμα περισσότερο στα ΜΜΕ, υπερασπιζόμενος τις αποφάσεις του από τη μία, κατηγορώντας τον Τραμπ από την άλλη, πράγμα πρωτοφανές για έναν εκπρόσωπο των μυστικών υπηρεσιών της Αμερικής.

• Η προεδρία του Τραμπ και η σχέση της με το FBI συχνά συγκρίνονται με τον Νίξον και το Watergate. Εσείς θεωρείτε ότι υπάρχουν ομοιότητες ανάμεσα στους δύο προέδρους;

Ο Νίξον έκανε μεγάλη προσπάθεια να αποκτήσει τον έλεγχο του FBI, κάτι που δεν ήταν δύσκολο γι’ αυτόν εφόσον ο Τζέι Εντγκαρ Χούβερ είχε ήδη προετοιμάσει το έδαφος. Ο Νίξον και ο Χούβερ έκαναν παρέα, είχαν στενή σχέση. Μετά τον θάνατο του Χούβερ, όταν ο Νίξον ανέθεσε σε άλλον τη διευθέτηση του Watergate, ήλπιζε ότι κι αυτός θα τον εξυπηρετούσε, όπως άλλωστε το έκανε, καταστρέφοντας έγγραφα και με άλλα βρόμικα κόλπα. Το μάθημα που πήραμε από εκείνα τα γεγονότα ήταν ότι πρέπει οι δύο αυτές δυνάμεις να κρατούνται σε απόσταση. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους που αναστατώθηκα όταν ο Τραμπ με κάλεσε σε δείπνο τετ-α-τετ, διότι το είδα πως προσπαθούσε να μειώσει την απόσταση και να επιστρέψει στις μέρες του Ρίτσαρντ Νίξον.

• Πώς θα περιγράφατε το ιδιωτικό πρόσωπο του Τραμπ, αυτό που ο κόσμος δεν γνωρίζει;

Η ερμηνεία του Μπρένταν Γκλίσον είναι πολύ ακριβής. Δεν υπάρχει σάτιρα ή υπερβολή στη σειρά γενικά, αντίθετα, παρουσιάζει αυτή την απειλή που αισθάνεσαι κοντά του. Δούλεψα πολύ στην καταδίωξη του οργανωμένου εγκλήματος στη Νέα Υόρκη και ο Τραμπ μου θυμίζει αρχηγό της μαφίας. Ετσι όπως σε πλευρίζει, το σχεδόν ανακριτικό ύφος της συζήτησης μαζί του… Δημόσια εμφανίζεται σαν τσαρλατάνος, ένας φωνακλάς ψεύτης, φωνακλάς τραμπούκος, αλλά δεν δείχνει αυτό το πολύ πιο ήσυχο και ύπουλο πρόσωπο.

• Οσον αφορά την απόφασή σας να επαναφέρετε την έρευνα της Κλίντον, πιστεύετε ότι πράξατε σωστά; Θα είχατε πάρει διαφορετική απόφαση αν γνωρίζατε τότε αυτά που γνωρίζουμε σήμερα;

Υπάρχουν μερικά μικροπράγματα που θα είχα κάνει διαφορετικά. Αν είχα μαγικό ραβδί, θα πήγαινα πίσω στον χρόνο και θα τα είχα κανονίσει έτσι ώστε το FBI να μην έχει καμία σχέση με το θέμα αυτό.

Επρόκειτο για έναν αληθινό εφιάλτη. Ομως, όσον αφορά τις μεγαλύτερες αποφάσεις μου -ελπίζω να μη σας φανεί υπεροπτικό αυτό που θα πω…- δεν νομίζω ότι θα έκανα κάτι διαφορετικό με δεδομένη την τότε κατάσταση. Εκανα λάθη, θα προτιμούσα να είχα εξηγήσει τα πράγματα καλύτερα, να είχα επικοινωνήσει πιο σωστά, αλλά ήμασταν σαν τους διαιτητές σε ποδοσφαιρικό ματς και έπρεπε να πάρουμε μια απόφαση. Πιστεύω ότι η απόφαση αυτή ήταν η καλύτερη στο πλαίσιο εκείνο.

• Θα πρέπει ωστόσο να έχετε μάθει πολλά πράγματα μέσα από αυτήν τη δύσκολη εμπειρία σας.

Εμαθα πως στις καταιγίδες μπορεί να μην ωφελούν τα υπάρχοντα πρότυπα. Στην προκειμένη περίπτωση ήμουν παγιδευμένος ανάμεσα σε δυο αντιφατικά πρότυπα. Δεν ήθελα να επηρεάσω το αποτέλεσμα των εκλογών. Δεν ήθελα να πω τίποτα. Από την άλλη, δεν ήθελα να παραπλανήσω τους εκπροσώπους του Κογκρέσου. Ποιο πρότυπο έπρεπε να διαλέξω λοιπόν;

Οταν συναντώ κάποιον που μου λέει ότι θα έπρεπε να διαλέξω το άλλο, ρωτώ γιατί; Γιατί αυτό κι όχι το άλλο; Προσπάθησα να αντιμετωπίσω την κατάσταση με τον σωστότερο τρόπο ώστε, αργότερα, να μπορώ να αναλάβω την ευθύνη των πράξεων μου αλλά και να διατηρήσω τη διαφάνεια.

• Οπως δείχνει η σειρά, λίγο από πριν από τις εκλογές του Νοεμβρίου του 2016, την ίδια στιγμή που έπρεπε να πάρετε αποφάσεις σχετικά με την Κλίντον, σας απασχόλησε το ζήτημα του Τραμπ, του επιτελείου του και των σχέσεών τους με τη Ρωσία. Γιατί διαλέξατε να επικεντρωθείτε στο πρώτο και όχι στο δεύτερο;

Σημαντική ερώτηση. Η απάντηση έχει να κάνει με τη θέση των δύο ζητημάτων που αναφέρατε. Το πρώτο ήταν ήδη δημοσιευμένο από το 2015. Τον Ιούλιο του 2016 είχαμε δημοσιεύσει πως η έρευνα είχε κλείσει. Οταν λοιπόν έγινε η επανέναρξή της τον Οκτώβριο, η έρευνα μας βρισκόταν σε πολύ πιο ανεπτυγμένο στάδιο από την άλλη που μόλις είχε αρχίσει. Γνωρίζαμε ότι οι Ρώσοι εξαπέλυαν επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μας, αλλά ήταν όλα πολύ ακαθόριστα. Είχαμε απλώς μια υποψία ότι σχετίζονταν και κάποιοι Αμερικάνοι με αυτό. Στο τέλος του Ιουλίου-αρχές Αυγούστου, αρχίσαμε έρευνα να δούμε αν υπήρχαν στοιχεία που στήριζαν την υπόθεση αυτή. Αν η έρευνα δημοσιευόταν, δεν ξέρω αν θα ήμασταν έτοιμοι να απαντήσουμε τις ερωτήσεις που θα προέκυπταν. Οι άνθρωποι και τα γεγονότα ήταν ακόμα απόρρητα.

Κι αν δεν ήταν σωστές οι πληροφορίες θα είχαμε βλάψει τους εμπλεκόμενους με τον χειρότερο τρόπο. Στην περίπτωση της Κλίντον, βασιζόμασταν σε δημόσια κατηγορία αν και εκεί δεν δημοσιεύσαμε τίποτα για τους πρώτους τρεις μήνες. Ακόμα πιο δύσκολη ήταν η απόφαση του τότε προέδρου Ομπάμα. Τι θα έπρεπε να φανερώσει στον αμερικανικό λαό; Οτι η Ρωσία παρεμβαίνει στις εκλογές μας; Τότε ίσως γινόταν αυτό που επιθυμούσε η Ρωσία, δηλαδή η αμφισβήτηση της δημοκρατικής διαδικασίας των εκλογών μας.

• Σε σχέση με την παρέμβαση της Ρωσίας στις αμερικανικές εκλογές, ποιος είναι σε θέση να τους σταματήσει; Αν ο Τραμπ δεν έχει καμία πρόθεση να εμποδίσει τη Ρωσία να παρέμβει στις φετινές εκλογές, ποιος θα το κάνει; Το FBI;

Δύσκολη ερώτηση. Πιστεύω ότι το FBI, η CIA και το NSA, τα σημαντικότερα μέλη των υπηρεσιών πληροφοριών μας, δουλεύουν σκληρά ώστε να μάθουν τις τακτικές των Ρώσων και πώς μπορούν να τις εμποδίσουν. Γι’ αυτό δεν αμφιβάλλω γιατί γνωρίζω το προσωπικό. Ομως η αντιμετώπισή τους δεν θα είναι επαρκής όταν ο ηγέτης του κράτους δεν αναγνωρίζει καν την απειλή. Θα ήθελα να μπορώ να σας πω κάτι διαφορετικό.

• Ο διάλογος στη σειρά φανερώνει τους λόγους για τους οποίους η Ρωσία θέλει να επεμβαίνει στην αμερικανική πολιτική. Αν έχουν επιτευχθεί πράγματα που εξυπηρετούν τα συμφέροντα της Ρωσίας, αυτό που δεν ξέρουμε ακριβώς είναι οι λόγοι για τους οποίους ο Τραμπ το επιτρέπει.

Δεν ξέρω την απάντηση στο ερώτημά σας. Με κατέπληξε το γεγονός ότι, όταν ήμουν ακόμα διευθυντής του FBI, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έκανε καθόλου κριτική στον Πούτιν, ακόμα και ανεπισήμως, κάτι που είναι χωρίς προηγούμενο. Η τελευταία σταγόνα για μένα ήταν όταν είπε πως οι Αμερικάνοι δολοφονούν σαν τους Ρώσους.

Δεν ξέρω όμως τον λόγο. Δεν ξέρω αν έχει να κάνει με οικονομική δέσμευση και συμφέροντά του ή αν είναι θέμα εγωισμού επειδή έχει κατηγορηθεί ότι εκλέχθηκε με τη βοήθεια των Ρώσων. Εμαθα ωστόσο από ένα βιβλίο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα ότι κανείς έως τώρα δεν έχει κάνει την έρευνα αυτή, ώστε να διαπιστωθεί αν ο Τραμπ έχει κάποια διασύνδεση με τη Ρωσία. Η επιτροπή πληροφοριών της Γερουσίας άγγιξε το θέμα σε μια αναφορά που εξέδωσε πριν από λίγο καιρό, αλλά στην πραγματικότητα η δουλειά δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Ο Μπομπ Μιούλερ (σσ. ειδικός ανακριτής) πίστευε ότι το FBI είχε αναλάβει την έρευνα, ενώ το FBI νόμιζε το αντίθετο. Σύμφωνα με το βιβλίο από έγκυρο δημοσιογράφο του New York Times, ο Ροντ Ροζενστάιν (σσ. πρώην αναπληρωτής υπουργός Δικαιοσύνης) έκρυψε την έρευνα και δεν την έδωσε σε κανέναν για περαιτέρω αναλύσεις. Δεν ξέρω λοιπόν πότε και αν ποτέ θα γνωρίζουμε την απάντηση.

• Υπάρχει στη σειρά μια σκηνή όπου ομολογείτε τις υποψίες σας στον πρόεδρο Ομπάμα, αλλά και τον φόβο σας ότι δεν μπορεί να γίνει τίποτα γι’ αυτές. Πώς μπορούν οι Αμερικανοί να συνεχίσουν να έχουν εμπιστοσύνη στο έθνος τους και το δημοκρατικό σύστημα; Πώς θα αντιμετωπιστεί η κοινωνική πόλωση που έχει προκληθεί;

Η Αμερική διανύει μία δύσκολη περίοδο. Αυτό που με παρηγορεί είναι η ιστορία μας. Οπως λέω στους νέους, βρισκόμαστε σε μια ανηφορική κατηφόρα. Πάντα προοδεύουμε μέσ’ στον χρόνο, σε σχέση με τις αξίες μας. Αξίες που δεν έχουν βέβαια εκπληρωθεί. Διακηρύττουμε ότι η αλήθεια είναι αυτονόητη για μας ενώ κάποτε θεωρούσαμε τη δουλεία αποδεκτή. Ξεχνάμε ότι επιτρέψαμε στις γυναίκες να ψηφίζουν μόλις το 1919 ή ότι οι Αφροαμερικανοί εισχώρησαν στην οικονομία ουσιαστικά μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Οτι η Κου Κλουξ Κλαν αναζωπυρώθηκε στρεφόμενη εναντίον των Καθολικών και των Εβραίων και ότι εκατομμύρια Αμερικανοί αλλά και το 1/3 των βουλευτών έγιναν μέλη της.

Η Αμερική έχει περάσει σκοτεινές στιγμές πολλές φορές στο παρελθόν. Ωστόσο η πορεία μας ως έθνος είναι σταθερά ανοδική. Πάμε πάνω-κάτω, αλλά το «πάνω» πάντοτε υπερτερεί του «κάτω». Τώρα βρισκόμαστε σε μια καθοδική τροπή για τέσσερα χρόνια, όμως όταν μπούμε στην άνοδο πάλι, θα ξεπεράσουμε το τελευταίο υψηλότερο σημείο. Ελπίζω ότι η άνοδος θα αρχίσει τον Νοέμβριο, αλλά στη χειρότερη περίπτωση θα καθυστερήσει λίγο ακόμα. Είμαι αισιόδοξος για το μέλλον.

Παρόλα αυτά, τώρα είμαστε ανάστατοι, οι συνεχείς αλλαγές μάς αγχώνουν και μας φοβίζουν. Σε τέτοιες στιγμές επικεντρωνόμαστε στην εθνική ταυτότητα, γεγονός όμως που μπορεί να εκμεταλλευτούν οι ρατσιστές. Εχει συμβεί επανειλημμένα στην Ιστορία μας, αλλά ποτέ δεν κρατάει για πολύ… Οι Αμερικάνοι είναι υπέροχοι και… τρελοί. Είμαστε η καλύτερη και η πιο εφιαλτική χώρα στον κόσμο! Αλλά ο εφιάλτης δεν υπερισχύει στο τέλος.

• Ανησυχείτε για τις «εκπλήξεις» του Οκτωβρίου; Από πού νομίζετε ότι θα έρθουν αυτόν τον προεκλογικό Οκτώβριο;

Δεν ξέρω. Ανησυχώ λίγο μήπως κάνει καμιά ανοησία ο Μπιλ Μπαρ (σσ. νυν υπουργός Δικαιοσύνης των ΗΠΑ), που έχει ντροπιάσει το υπουργείο Δικαιοσύνης λειτουργώντας σαν προσωπικός δικηγόρος του προέδρου. Απ’ την άλλη, δεδομένης της κατάστασης του αμερικανικού εκλογικού σώματος, δεν νομίζω ότι θα υπάρξουν μεγάλες αλλαγές. Ο Μπάιντεν υπερτερεί σταθερά από τον Μάρτιο και υποθέτω ότι θα συνεχίσει έτσι μέχρι το τέλος του Οκτωβρίου ώς τις εκλογές. Η πιο μεγάλη μου ανησυχία είναι αν ο Τραμπ θα επιτύχει να πείσει αρκετό κόσμο ότι τα αποτελέσματα των εκλογών είναι νοθευμένα, βλάπτοντας έτσι ακόμα περισσότερο τη δημοκρατία μας, και αν θα παίξει κάποιο τρομακτικό παιχνίδι με την ομαλή μετάβαση της προεδρίας. Νομίζω ότι στο τέλος θα φύγει από τον Λευκό Οίκο αλλά μέχρι τότε φοβάμαι πως θα σπείρει κι άλλη διχόνοια ανάμεσα στον αμερικανικό λαό.

• Πιστεύετε ότι το Σύνταγμα της Αμερικής μειονεκτεί ακριβώς επειδή δεν ανταποκρίνεται στις σημερινές συνθήκες;

Το Αμερικανικό Σύνταγμα είναι ιδιοφυές ως προς το γεγονός ότι δεν επιτρέπει στις εξουσιαστικές δυνάμεις της πλειοψηφίας να επιβάλλονται στη μειοψηφία, συνδέοντας τις τρεις εξουσίες, ώστε το συμφέρον της μίας να συνθλίβει το συμφέρον της άλλης.