«Η παραμέληση των υποδομών των σχολείων και της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών είναι εγκληματική. Η βασική αρχή “κανένας δεν μένει πίσω” καταστρατηγείται για τα παιδιά με αναπηρία» διαπιστώνει μιλώντας στην «Εφ.Συν.» η δρ Ανδρομάχη Νάνου, πρόεδρος του Διεπιστημονικού Δικτύου Ειδικής και Διαπολιτισμικής Αγωγής Include, την ώρα που με απόφαση των Ηνωμένων Εθνών τίθεται σε εφαρμογή, από το 2015, ένα σχέδιο 17 Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) με ορίζοντα το 2030 σε παγκόσμια κλίμακα.
Δεν είναι, επιπλέον, μόνο τα στατιστικά στοιχεία τα οποία είναι αποκαρδιωτικά για την ποιότητα εκπαίδευσης, είναι και η ποιοτική υστέρηση την ώρα που ο ΟΗΕ εστιάζει σε συγκεκριμένους στόχους, όπως η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, η περιφερειακή και παγκόσμια σταθερότητα, η διασφάλιση της «υγείας» του πλανήτη μας, οι δίκαιες και ανθεκτικές κοινωνίες και οι ευημερούσες οικονομίες.
Μπορεί ο ΟΗΕ να ορίζει πως κάθε στόχος βιώσιμης ανάπτυξης προς επίτευξη μέχρι το 2030 προϋποθέτει την ποιοτική και διά βίου εκπαίδευση, ωστόσο, όπως σημειώνει η κ. Νάνου, «σύμφωνα με την αξιολόγηση του 2020 η Ελλάδα κατατάσσεται στην 43η θέση ανάμεσα σε 193 κράτη με το σύνολο των στόχων να μην έχουν επιτευχθεί».
● Η ποιότητα στην εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους Στόχους της Βιώσιμης Ανάπτυξης που έχουν τεθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών και τους οποίους η χώρα μας καλείται να πετύχει με ορίζοντα το 2030. Πόσο ποιοτική είναι η εκπαίδευση σήμερα στην Ελλάδα και πώς συνδέεται με τη βιωσιμότητα;
Η βιωσιμότητα αποτελεί μια ύστατη προσπάθεια να προσεγγίσουμε την ανάπτυξη ολιστικά, μέσα από την ταυτόχρονη υλοποίηση οικονομικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών στόχων, σε παγκόσμιο επίπεδο. Οταν σχεδιάζουμε με βάση τη βιωσιμότητα, διασφαλίζουμε όχι προσωρινά οικονομικά οφέλη, αλλά κοινωνικά και περιβαλλοντικά για την κάλυψη των αναγκών, όχι μόνο των σημερινών, αλλά και των επόμενων γενεών. Ετσι, κάθε πρωτοβουλία για βιώσιμη ανάπτυξη πλέκει έναν συνδετικό κρίκο αλληλεγγύης με τις επόμενες γενεές.
193 κράτη του ΟΗΕ έχουν δεσμευτεί να ακολουθήσουν 17 στόχους Β.Α. για το κοινωνικό, οικονομικό και περιβαλλοντικό παρόν και μέλλον της Γης και να παρακολουθούν την πορεία προς την επίτευξή τους. Κάθε κυβέρνηση καλείται να τους υλοποιήσει σε εθνικό επίπεδο.
Σύμφωνα με την αξιολόγηση του 2020, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 43η θέση ανάμεσα σε 193 κράτη με το σύνολο των στόχων να μην έχουν επιτευχθεί. Μάλιστα τρεις στόχοι παραμένουν στο «κόκκινο», που σημαίνει σημαντική καθυστέρηση ενεργειών προς την επίτευξή τους. Είναι ανησυχητικό ότι σε αυτούς συγκαταλέγεται και ο 4ος ΣΒΑ, η Ποιοτική Εκπαίδευση Ισότιμη για Ολους.
Σημαντικό έλλειμμα ενεργειών και εγρήγορσης καταγράφεται αναφορικά με την επίτευξη του υποστόχου ποιοτικής εκπαίδευσης 4.6 που αφορά κατά πόσο οι μαθητές στο τέλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης έχουν αποκτήσει τις γνώσεις και τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για την πλήρη κοινωνική συμμετοχή τους.
Στασιμότητα ή βραδύ ρυθμό ανάπτυξης σε λιγότερο από 50% του απαιτούμενου ποσοστού παρουσιάζει ο δείκτης που αφορά την κατανόηση και χρήση επιστημονικών εννοιών από τους μαθητές 15 ετών. Ιδιαίτερα για τους μαθητές που προέρχονται από κατώτερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα.
Με άλλα λόγια το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα απέχει πολύ από το να εφοδιάζει τα παιδιά με τις αναγκαίες επιστημονικές έννοιες και κοινωνικές δεξιότητες του 21ου αιώνα.
● «Κανένας δεν μένει πίσω». Μια βασική αρχή της βιώσιμης ανάπτυξης που διαπερνά όλους τους στόχους. Εφαρμόζεται αυτή η αρχή αναφορικά με την εκπαίδευση στην Ελλάδα;
Η χώρα κατατάσσεται στο 53,2% με τα στατιστικά στοιχεία του 2019 αναφορικά με την εφαρμογή της αρχής «κανείς δεν μένει πίσω». Σε ό,τι αφορά την εκπαίδευση, σημαντικό ποσοστό 39,5% των νέων ηλικίας 15 έως 29 ετών «μένει πίσω» καθώς δεν απασχολείται και δεν συμμετέχει στην εκπαίδευση ή στην κατάρτιση (https://eu-dashboards.sdgindex.org/countries/greece).
Η διασφάλιση της αρχής «κανείς δεν μένει πίσω στην εκπαίδευση» προϋποθέτει επιπλέον τη ΣΒΑ 4-Α. Χτίζω σχολεία συμπεριληπτικά αναβαθμισμένα, προσβάσιμα και ασφαλή, με παροχή ασφαλών, ειρηνικών, συμμετοχικών και αποδοτικών μαθησιακών περιβαλλόντων για όλους. ΣΒΑ 4-Β: Επεκτείνω τον θεσμό των υποτροφιών στην ανώτατη εκπαίδευση, στην επαγγελματική κατάρτιση και στην επιμόρφωση όλων σε θέματα τεχνολογίας της πληροφορίας. ΣΒΑ 4-Γ: Καθολική και διαρκής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
● Πέρα από τα στατιστικά στοιχεία τα οποία είναι αποκαρδιωτικά για την ποιότητα εκπαίδευσης, ποια ποιοτικά στοιχεία προκύπτουν από την επαφή σας με την τυπική και μη τυπική εκπαίδευση;
Η παραμέληση των υποδομών των σχολείων και της επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών είναι εγκληματική. Η βασική αρχή «κανένας δεν μένει πίσω» καταστρατηγείται όταν παιδιά με αναπηρία για να συμμετέχουν σε εκπαιδευτική διαδικασία καλούνται να παρακολουθούν μάθημα σε κτίρια χωρίς ασανσέρ, σε ημιωρόφους με χαμηλοτάβανες αίθουσες παλιές βιοτεχνίες, με σιδερένιες σκάλες κυκλικές για την «πρόσβασή τους». Οι υποδομές είναι πολύ βασικό ζήτημα για την εφαρμογή μιας ποιοτικής εκπαίδευσης που συμπεριλαμβάνει όλους.
Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών που, τα τελευταία χρόνια, πραγματοποιείται στους τομείς των ΤΠΕ δεν είναι αρκετή, ενώ έχει τη δυνατότητα να συμπεριλάβει ένα μικρό ποσοστό των εκπαιδευτικών. Η επιμόρφωση αυτή, ενώ αφορά τα ΤΠΕ, γίνεται συχνά σε σχολεία με απαρχαιωμένους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε συμπεριληπτικές πρακτικές, που είναι απολύτως αναγκαία, δεν είναι μέσα στις προτεραιότητες του υπουργείου.
Το πιο σοβαρό έλλειμμα είναι ότι ένα σημαντικό ποσοστό παιδιών με αναπηρία δεν φοιτούν στο σχολείο καθημερινά ή όταν φοιτούν σε τάξεις τυπικής εκπαίδευσης είναι αόρατα, όπως αναφέρεται σε μια έρευνα της Actionaid.
● Ποια μέτρα θεωρείτε προτεραιότητα ώστε κανείς να μη μείνει πίσω;
Η πολιτεία οφείλει να προχωρήσει άμεσα στη βελτίωση των υποδομών. Η προσβασιμότητα και η καθολική σχεδίαση είναι τομείς για τους οποίους υπάρχει σημαντική τεχνογνωσία στην Ελλάδα. Στη Θεσσαλονίκη, μάλιστα, λειτουργεί στο πλαίσιο μη τυπικής εκπαίδευσης το Σχολείο για Ολους του Include, που ονομάζεται «Tokei Maru». Είναι έτσι σχεδιασμένο ώστε να συμπεριλαμβάνει παιδιά με αναπηρία ή διαφορετική πολιτιστική ταυτότητα και «κανείς να μη μείνει πίσω».
Η καθολική και διαρκής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε συμπεριληπτικές πρακτικές είναι υψηλής προτεραιότητας. Οι διεπιστημονικές προσεγγίσεις της μαθησιακής διαδικασίας, όπως τα προγράμματα SΤΕΜ με έμφαση στην εκπαιδευτική ρομποτική, όπου παιδιά με αυτισμό και ΕΕΑ μπορούν να συμπεριλαμβάνονται και να προσχωρούν στη γνώση των επιστημονικών εννοιών βιωματικά, είναι συχνά μη προσεγγίσιμες πρακτικές από τους εκπαιδευτικούς.
Παράλληλα, επιμόρφωση για τη συμμετοχή μαθητών με αναπηρία στην άθληση είναι επιτακτικής σημασίας ώστε να επιτευχθεί το τρίτο βήμα του ΣΒΑ 4-Γ. Η αρχή «κανείς να μη μείνει πίσω» είναι η σημαντικότερη σε ένα βιώσιμο παρόν και μέλλον.
