Στις 15 Σεπτεμβρίου το ημερολόγιο γράφει «διεθνής ημέρα δημοκρατίας», μια από τις «εορτές» και «παγκόσμιες ημέρες» που καθιερώθηκαν για να θυμόμαστε τι δεν πρέπει να ξεχάσουμε, μια «ανάμνηση γλυκιά» ή τους αγώνες που έγιναν για να κατακτηθεί. Τώρα υποβιβάστηκε στο επίπεδο μιας σημείωσης στο ετήσιο καλεντάρι μας. Βέβαια και έτσι ξεχασμένη έμεινε.
Τι είναι όμως η δημοκρατία; Μια αυτονόητη κατάσταση ή μια συνεχής διεκδίκηση; Και πώς αναλύεται σε πράξεις και συμπεριφορές; Αρκεί να το λέμε (ότι είμαστε σε δημοκρατία) ή χρειάζεται να πράττουμε, να αγωνιζόμαστε και να διεκδικούμε; Και τι ακριβώς;
Σύμφωνα με την παγκόσμια διακήρυξη για τη δημοκρατία, που υιοθετήθηκε πριν από περίπου 20 χρόνια, κάθε κράτος σύμφωνα με τη βούληση του λαού του επιλέγει πολιτικά-κοινωνικά-οικονομικά τον τρόπο λειτουργίας του χωρίς επέμβαση από άλλη χώρα (ή πολυεθνικό οργανισμό). Ωχ, ένα πρώτο εμπόδιο.
Δημοκρατία, στο ίδιο κείμενο, σημαίνει διατήρηση και ενδυνάμωση της αξιοπρέπειας και των τυπικών δικαιωμάτων του ατόμου, σημαίνει κοινωνική δικαιοσύνη, κοινωνική συνοχή και οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη του συνόλου της κοινωνίας. Εδώ δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο τα πράγματα. Αυτό το «σύνολο» είναι το πρόβλημα, όταν βλέπεις γύρω σου ανεργία, φτώχεια, εξαθλίωση.
Η δημοκρατία είναι αδιαχώριστη από τα διεθνώς κατοχυρωμένα δικαιώματα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα πολιτικά δικαιώματα, η δημοκρατία είναι ενάντια στον ρατσισμό και τον σεξισμό. Αντίστροφα, εχθροί της δημοκρατίας είναι αυτοί που πρεσβεύουν και δρουν ενάντια σε αυτά τα δικαιώματα.
Σημαντικά δημοκρατικά δικαιώματα είναι αυτά της διαφάνειας και της υπευθυνότητας-λογοδοσίας. Αρα χρειάζεται εντιμότητα και διαφάνεια κυβερνητική, κοινωνική λογοδοσία σε όλα τα κυβερνητικά σώματα, εκλεγμένα και μη. Και αυτό είναι ακόμα ζητούμενο. Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι δημοκρατία είναι να υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές και άρα το δόγμα «δεν υπάρχει εναλλακτική» δεν είναι δημοκρατία.
Πάνω από όλα όμως η βασική αρχή της δημοκρατίας είναι ότι η εξουσία πηγάζει από τον λαό. Ο συνεχής αγώνας είναι το αίτημα, ένας αγώνας που, ακόμη και αν δεν δοθεί από όλους, εμείς και όσοι θα τον δώσουμε, θα τον δώσουμε για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων όλων μας.
«Η δημοκρατία δεν θα έρθει. Σήμερα, αυτό το έτος, ούτε ποτέ μέσω του συμβιβασμού και του φόβου», λέει ο ποιητής.
Ναι, δεν είναι εύκολο να παλέψεις για τη δημοκρατία, αλλά αξίζει.
* καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου, περιφερειακός σύμβούλος Β. Αιγαίου
