ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Δημήτρης Π. Σακκούλης*
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

«Οι τακτικές, προσωπικές στήλες γνώμης είναι δύσκολα θηρία, σκέτοι κανίβαλοι – άμα δεν τους ταΐζεις, καμιά φορά στρέφονται εναντίον σου και αρχίζουν να τρέφονται από τις σάρκες σου», λέει ο Γ. Τσιάρας («Εφ.Συν.», 11-12/7/2020) και τον καταλαβαίνω απόλυτα. Αν και στέλνω αραιά και πού σκέψεις στη φιλόξενη «Εφ.Συν.», η επιλογή του θέματος κάθε φορά είναι «οδυνηρή» διεργασία. Αν εξαιρέσεις τις περιπτώσεις που η επικαιρότητα είναι καταιγιστική και «υπαγορεύει» το κείμενο, συνήθως τα ερεθίσματα είναι πολλαπλά και χρειάζεται, πριν καταλήξεις στο θέμα, «ξεσκαρτάρισμα».

Προϊόντος του Ιουλίου, όπως έλεγε και ο φιλόλογός μας στο Λύκειο, ανεβαίνει το θερμόμετρο, μεγαλώνουν οι περίπατοι, αυξάνονται τα κρούσματα, ξεχειλίζει η τεστοστερόνη των ανθρωποφυλάκων, αλλά εγώ –δασκαλίστικες εμμονές– μένω γαντζωμένος στον ιστορικό χρόνο Ιούλιο. Τον Ιούλιο της νεότερης ελληνικής πολιτικής ιστορίας…

Ο Ιούλιος, σε πείσμα της υφέρπουσας παραδοχής για καλοκαιρινή ραστώνη, είναι ένας ιδιαίτερα «παραγωγικός» μήνας. Γεγονότα λιγότερο ή περισσότερο σημαντικά «έσκασαν» μεσοκαλόκαιρο και τα ιστορικά θραύσματά τους χάραξαν, βαθιά ή επιφανειακά, το πολιτικό σώμα του τόπου. Πρόχειρα ανασύρω την ιουλιανή αποστασία, την κατάρρευση της δικτατορίας και την αποκατάσταση της δημοκρατίας, την εξάρθρωση της μεγαλύτερης τρομοκρατικής οργάνωσης που έδρασε στον τόπο, το βροντερό ΟΧΙ ενός λαού σε απόγνωση και τον μνημονιακό στραγγαλισμό μιας «αυταπάτης», το κλείσιμο της «πρωτηφορααριστερής διακυβέρνησης» και την αποκατάσταση της «κανονικότητας»… Κι εδώ θα μείνω.

Κανονικότητα! Τι εννοεί άραγε ο τηλεσχολιαστής όταν από παραθύρου εμφατικά τονίζει ότι «στις 7 του Ιούλη επανήλθε η κανονικότητα στον τόπο»; Ποιο είναι το περιεχόμενο της έννοιας που πλειστάκις χρησιμοποιείται τον τελευταίο χρόνο και ποιες παραδοχές υφέρπουν;

Κανονικότητα είναι η ιδιότητα του κανονικού ή η τήρηση του κανόνα, σύμφωνα με το Μείζον Ελληνικό Λεξικό του Τεγόπουλου-Φυτράκη. Απαντάει ο ορισμός στο ζήτημα που θέσαμε; Σαφώς όχι! Αντίθετα! Νέα ερωτήματα εγείρονται: τι είναι εν τέλει κανονικό στη διαχρονία, πώς ορίζεται ο κανόνας και ποιος τον καθορίζει; Κανονικό είναι ό,τι συμφωνεί με τους κανόνες, τις ισχύουσες διατάξεις. Και ο κανόνας είναι όργανο για τη χάραξη ευθειών, το μέτρο των πραγμάτων αλλά και διάταξη υποχρεωτικού χαρακτήρα. Κανονικότητα λοιπόν μπορεί να είναι και η επαναφορά στην ευθεία, στον «ίσιο δρόμο», τον δρόμο που οφείλουμε να βαδίζουμε…

Πόσες παραδοχές, πόσα λανθάνοντα μηνύματα σε μια λέξη! Και αναρωτιέσαι: πριν από την «κανονικότητα» τι κυριαρχούσε; Η αντικανονικότητα; Η μη τήρηση του κανόνα; Και αν η απάντηση είναι θετική, ποιος κανόνας δεν τηρούνταν; Ψιλά γράμματα… Εννοιες πλήρεις ιδεολογικού, πολιτικού και ηθικού φορτίου, που η χρήση τους είναι αποκαλυπτική παραδοχών και αφετηριακών συλλογισμών.

Μένοντας στην οικογένεια λέξεων συναντάμε και την έννοια κανονικοποίηση. Τη διαδικασία που ζούμε είτε ως σταδιακή συμμόρφωση στο «κανονικό» διά της υπακοής στους «κανόνες» της κοινωνικής, πολιτικής, οικονομικής, …, τάξης είτε ως κατάτμηση σε επιμέρους ομάδες (διάρρηξη κοινωνικού ιστού) ώστε να γίνει ευκολότερη και πιο αποτελεσματική η διαχείριση…

Στην ομάδα λέξεων και η ομόρριζη κανονίζω. Διευθετώ, ρυθμίζω βάσει δεδομένου κανόνα, τακτοποιώ (νοικοκυρεύω;) αλλά και σωφρονίζω, επαναφέρω στην τάξη (τι θυμήθηκα τώρα!).

Ομως, καθώς η γλώσσα μπορεί να μην έχει κόκαλα αλλά τα τσακίζει, αν κάνουμε ένα γλωσσικό άλμα θα φτάσουμε στο κανόνι. Το πυροβόλο όπλο αλλά και, μεταφορικά, τη χρεοκοπία (τι σου είναι το μυαλό!). Και η χρεοκοπία είχε θύτες και θύματα. Διαχειριστές της εξουσίας που δεν τήρησαν ή αγνόησαν τους κανόνες και έριξαν το καράβι στα βράχια (και τους ένοικους των αμπαριών στον βυθό…).

Συνοψίζοντας, οι εκάστοτε διαχειριστές της εξουσίας και οι επικοινωνιολόγοι σύμβουλοί τους αξιοποιούν έννοιες θετικού ή αρνητικού περιεχομένου για να καταστήσουν τον πολιτικό λόγο εύληπτο, αποδεκτό. Ενίοτε αυτό γίνεται με ιδιαίτερη επιτυχία (η λέξη «αλλαγή» χαρακτήρισε μια εποχή και μια κοινωνική διεργασία) και άλλοτε ανεπιτυχώς. Η κριτική υιοθέτησή τους και ο αναστοχασμός επί της χρήσης τους είναι προϋπόθεση αποτελεσματικής θέασης και ερμηνείας του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι.

* εκπαιδευτικός