Για τον καλλιτέχνη που το κύκνειο άσμα του συνοδεύεται από μια αποτυχία, το τέλος είναι πικρό. Μερικοί φτάνουν μέχρι να «αποδομήσουν» όλο το προηγούμενο έργο του. Σαν την ταινία με το αποτυχημένο τέλος που μας κάνει εύκολα να ξεχνάμε τις άλλες αρετές της.
Υπάρχει και το πολύ χειρότερο: ένα πικρό τέλος που είναι άδικο. Οχι εξαιτίας κάποιων απρόβλεπτων καταστάσεων ή συνθηκών, αλλά απλά επειδή έσφαλλαν άνθρωποι. Ολα αυτά μου ήρθαν στο μυαλό με αφορμή την επανέκδοση της ταινίας «Ο αστυνόμος» (1971), κύκνειο άσμα του Ζαν-Πιερ Μελβίλ.
Σήμερα όλοι σχεδόν μιλάνε για μια πολύ καλή ταινία στη φιλμογραφία του τόσο ιδιόρρυθμου, σημαντικού σκηνοθέτη. Πόσο διαφορετική όμως ήταν η αντιμετώπισή της την εποχή της! Ούτε μια φωνή, ούτε μια λέξη υπεράσπισης. «Μια ιστορία ολότελα παράλογη». «Ο γιγαντισμός κρύβει την ανικανότητα». «Γιατί να κάνεις ταινίες όταν δεν έχεις τίποτα να πεις;» «Πόσο σκληρό είναι να αποχαιρετάς τον Μελβίλ με μια τέτοια αποτυχία!», γράφει κάποιος δέκα χρόνια αργότερα. Γιατί στο μεταξύ, λίγους μήνες μετά την προβολή της ταινίας κι ενώ δουλεύει πυρετωδώς το επόμενο σενάριό του, ο Μελβίλ πεθαίνει σε ηλικία μόλις 56 χρόνων!
Ετσι φεύγουν άνθρωποι σημαντικοί, καλλιτέχνες που σημάδεψαν την τέχνη τους και τη ζωή μας. Θυμάμαι και τον Χίτσκοκ. Τόσες ταινίες λατρεμένες που απολαμβάνουμε ακόμα τα καλοκαίρια μας σαν φέτες γλυκού, κι όμως ο ίδιος ο δημιουργός τους αξιώθηκε μ’ ένα Οσκαρ… λίγο πριν πεθάνει! Εδώ η «επιτυχία» πριν από το τέλος φαντάζει σαν πρώιμο μνημόσυνο, θλιβερή παρωδία. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τον ζωηρό και γεμάτο χιούμορ Χίτσκοκ, καθηλωμένο σε μια πολυθρόνα, άρρωστο, αμίλητο, να κοιτάζει με βλέμμα απλανές. Τι να σκεφτόταν άραγε; Καταλάβαινε ότι όλοι αυτοί γύρω του ξεμπέρδευαν μαζί του μ’ ένα «συνολικό» βραβείο παρηγοριάς που του στέρησαν πολλές φορές όταν πραγματικά το άξιζε με τις ταινίες του, χαρίζοντάς το συχνά ακόμα και σε κάποιους που σήμερα κανείς δεν θυμάται; Ή, μήπως, ταξίδευε κιόλας για τη Ζώνη του Λυκόφωτος;
Πολλοί θα αντιτάξουν ίσως: μα ο χρόνος αποκαθιστά πάντα τις αδικίες στα έργα τέχνης. Είχε ο Μελβίλ ανάγκη τις καλές κριτικές, είχε ο Χίτσκοκ ανάγκη ένα Οσκαρ; Σήμερα αναγνωρίζονται ως κλασικοί δημιουργοί στην ιστορία του κινηματογράφου. Ναι, ο χρόνος αποκαθιστά τις αδικίες στα έργα τέχνης (αν και όχι πάντα, γιατί πολλά παραμένουν άδικα υποτιμημένα), όμως συχνά το κάνει ερήμην των ίδιων των καλλιτεχνών, όταν εκείνοι δεν υπάρχουν πια. Αυτοί έφυγαν όπως έφυγαν, άλλοι πικραμένοι κι άλλοι με το στίγμα της αποτυχίας. Κι ούτε βέβαια είναι αλήθεια ότι δεν είχαν ανάγκη τις καλές κριτικές και τα βραβεία. Γιατί να μην τα έχουν ανάγκη, αφού τα άξιζαν;
Οπως έγραψε σχετικά με απολαυστικό τρόπο ο Γάλλος σκηνοθέτης Ζιλ Γκρανζιέ: «Η μεταθανάτια αναγνώριση; Αφορά όλους εκτός από τους ίδιους τους καλλιτέχνες. Αυτοί, όπου κι αν βρίσκονται, δεν δίνουν δεκάρα!»
*σκηνοθέτης, διευθυντής Film Studies BA MA, New York College, Athens
