Στις περισσότερες πόλεις της Ευρώπης ζούμε όλοι σε καθεστώς καραντίνας. Η πανδημία Covid-19 που πλήττει τον κόσμο, και ιδιαίτερα έντονα την Ευρώπη, οδήγησε στην εφαρμογή δραστικών μέτρων προστασίας της δημόσιας υγείας που περιορίζουν σημαντικά την ελεύθερη μετακίνηση των πολιτών.
Την ίδια στιγμή τα ευρωπαϊκά σύνορα έχουν κλείσει για τους ταξιδιώτες, καθώς και για εκείνους που αναζητούν καταφύγιο στην Ευρώπη, μεταξύ των οποίων όσοι προσπαθούν να διαφύγουν από τη βία και τις απάνθρωπες συνθήκες κράτησης στη Λιβύη. Στις 23 Φεβρουαρίου, το πλοίο έρευνας και διάσωσης Ocean Viking, το οποίο λειτουργούσαν από κοινού οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα και η οργάνωση SOS Méditerranée, τέθηκε σε καραντίνα από την Ιταλία αμέσως μετά την αποβίβαση και απομόνωση των 276 επιβατών του.
Δύο εβδομάδες αργότερα, επιτράπηκε ο απόπλους και από τότε το Ocean Viking παραμένει στο λιμάνι της Μασσαλίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα μόνο ένα πλοίο έρευνας και διάσωσης, το Alan Kurdi που διαχειρίζεται η γερμανική οργάνωση Sea-Eye, να βρίσκεται πλέον στη θάλασσα. Πολύ άμεσα πραγματοποίησε δύο επιχειρήσεις διασώζοντας συνολικά 150 ανθρώπους. Επειτα από ημέρες περιπλάνησης στη θάλασσα, η Ρώμη ενέκρινε τη μεταφορά των διασωθέντων σε άλλο πλοίο, όπου τέθηκαν σε καραντίνα σύμφωνα με απόφαση της ιταλικής κυβέρνησης να μην επιτραπεί ο ελλιμενισμός σκαφών έρευνας και διάσωσης για λόγους δημόσιας υγείας. Σήμερα, μετά το πέρας του διαστήματος της καραντίνας η τύχη αυτών των ανθρώπων παραμένει αβέβαιη.
Η ιταλική κυβέρνηση δεν είναι η μόνη που λαμβάνει τέτοια περιοριστικά μέτρα, τα οποία μειώνουν δραματικά τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στη Μεσόγειο, οι οποίες αποδεδειγμένα σώζουν ζωές. Στις 6 Απριλίου η κυβέρνηση της Γερμανίας ζήτησε από τις οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών της χώρας να μην επιστρέψουν στη θάλασσα, καλώντας παράλληλα όσες βρίσκονταν ήδη εν πλω να γυρίσουν άμεσα. Στις 11 Απριλίου, η κυβέρνηση της Μάλτας ακολούθησε το παράδειγμα της Ιταλίας κλείνοντας τα λιμάνια της για τα πλοία έρευνας και διάσωσης.
Τα μέτρα αυτά δεν οδηγούν μόνο σε διακρίσεις, αλλά είναι εντελώς δυσανάλογα με τους στόχους τους οποίους υποτίθεται ότι υπηρετούν. Ερχονται, επίσης, σε αντίθεση με την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που ενέκρινε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στις 17 Μαρτίου, σύμφωνα με την οποία προβλέπονται ορισμένες εξαιρέσεις στους ταξιδιωτικούς περιορισμούς που ισχύουν στην Ε.Ε.
Πιο συγκεκριμένα η απόφαση αφορά τους επαγγελματίες Υγείας, εργαζόμενους σε ανθρωπιστικές οργανώσεις κατά την άσκηση των καθηκόντων τους αλλά και άτομα που χρήζουν διεθνούς προστασίας ή ανθρωπιστικής βοήθειας. Η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες επανέλαβε ότι τα περιοριστικά μέτρα που στοχεύουν στον έλεγχο της πανδημίας δεν πρέπει να παρεμποδίζουν σε καμία περίπτωση την παροχή διεθνούς προστασίας και ανθρωπιστικής βοήθειας, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα.
Πώς μπορεί, λοιπόν, μια καθαρή εικασία να απειλήσει τη δημόσια υγεία; Πώς μπορεί να γίνεται αποδεκτό ότι άνθρωποι αφήνονται να πνιγούν στη Μεσόγειο με την πρόφαση ότι μπορεί να έχουν προσβληθεί από τον ιό; Πώς μπορεί να αναγνωρίσει κανείς αγνή πρόθεση στην εφαρμογή προληπτικών μέτρων που καταστρατηγούν θεμελιώδη δικαιώματα και παραβαίνουν επίσημες αποφάσεις για την προστασία ανθρώπων που αδιαμφισβήτητα χρήζουν βοήθειας; Ολα τα απαραίτητα μέτρα προστασίας μπορούν να εφαρμοστούν στους ανθρώπους που διασώζονται στη Μεσόγειο, όπως προβλέπεται για όποιον επιστρέφει ή φτάνει σε ευρωπαϊκό έδαφος. Απαραίτητη προϋπόθεση, όμως, είναι οι άνθρωποι αυτοί να περισυλλεγούν και να αποβιβαστούν κάπου με ασφάλεια και τα προληπτικά μέτρα να είναι συμβατά με το δικαίωμα των διασωθέντων να αιτηθούν διεθνή προστασία.
Η καραντίνα είναι ένα νόμιμο μέτρο. Μάλιστα, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα προσφερθήκαμε να βοηθήσουμε στη δημιουργία εγκαταστάσεων καραντίνας στη Σικελία για άτομα που έχουν διασωθεί στη θάλασσα. Αυτό που μας ανησυχεί όμως ιδιαίτερα είναι η επιβολή της καραντίνας σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο που διαμένουν, για παράδειγμα στην Ιταλία και την Ελλάδα, σε συνθήκες που αντί να προστατεύουν την υγεία τους, τη θέτουν σε κίνδυνο.
Οι άνθρωποι που μπαίνουν σε καραντίνα πρέπει να έχουν χώρο για να κρατήσουν τις απαιτούμενες αποστάσεις. Πρέπει να έχουν πρόσβαση σε τρόφιμα, νερό, σαπούνι και υγειονομική περίθαλψη. Είναι σημαντικό να μπορούν να εξεταστούν για τη νόσο Covid-19. Το να «στοιβάζονται» όλοι μαζί σε κακές συνθήκες υγιεινής, όπου και οι υγιείς τελικά θα αρρωστήσουν -είτε λόγω του νέου κορονοϊού είτε λόγω άλλων μεταδιδόμενων ασθενειών – απλά δεν είναι αποδεκτό σε όρους δημόσιας υγείας. Το τελευταίο διάστημα όλοι έχουμε δει τα ποσοστά μετάδοσης του κορονοϊού σε κρουαζιερόπλοια. Η καραντίνα σε συνθήκες συνωστισμού είναι ένα εντελώς περιττό μέτρο, όταν υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές.
Το κλείσιμο των λιμανιών της Ιταλίας και της Μάλτας έχει δραματικές συνέπειες για τους ανθρώπους που διασώθηκαν στη θάλασσα, ειδικά τώρα που η δυνατότητα διεξαγωγής επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στην Κεντρική Μεσόγειο έχει αποδυναμωθεί σε βαθμό που βασίζεται πλέον σχεδόν αποκλειστικά στην ακτοφυλακή της Λιβύης. Τις τελευταίες ημέρες, τουλάχιστον τρία πλοία που μετέφεραν περισσότερους από 200 πρόσφυγες από τη Λιβύη κάτω από πολύ αντίξοες συνθήκες έμειναν χωρίς βοήθεια.
Δύο από τα τρία αυτά σκάφη κατάφεραν να φτάσουν τελικά στην ακτή της Σικελίας μόνα τους, ενώ η τύχη του τελευταίου αγνοείται. Οι επιβάτες ενός τέταρτου σκάφους διασώθηκαν από το ισπανικό πλοίο Aita Mari και τελικά μετά από μεγάλη αναμονή στη θάλασσα, οι 36 διασωθέντες μεταφέρθηκαν σε ιταλικό πλοίο. Ενώ οι ευρωπαϊκές Αρχές ήξεραν ότι για μέρες ολόκληρες αυτά τα μικρά σκάφη έπλεαν γεμάτα με ανθρώπους που βρίσκονταν σε μεγάλο κίνδυνο και σε κατάσταση απελπισίας, δεν έκαναν τίποτα.
Στη Λιβύη, η παροχή βοήθειας σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο έχει περιοριστεί δραματικά ως αποτέλεσμα τόσο της πανδημίας όσο και των ενόπλων συγκρούσεων που διεξάγονται στη χώρα με μεγάλη σφοδρότητα. Ο ΟΗΕ αλλά και ανθρωπιστικές οργανώσεις, όπως οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, αναγκάστηκαν να μειώσουν τη δυναμικότητα των ομάδων τους και να περιορίσουν τις δραστηριότητές τους. Επιπλέον έχουν ήδη σταματήσει να εφαρμόζονται κάποια μέτρα προστασίας, όπως οι εκκενώσεις των χώρων κράτησης από την Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και οι «εθελοντικοί» επαναπατρισμοί από τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης.
Επιπλέον, από τις 17 Απριλίου, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα αναγκαστήκαμε να αναστείλουμε τη συνεργασία μας με την οργάνωση SOS Méditerranée, καθώς αυτή αποφάσισε να σταματήσει τις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στην παρούσα συνθήκη λόγω των πολλών δυσκολιών και των σοβαρών περιορισμών που αντιμετωπίζουν.
Το lockdown που επιβάλλεται στις θαλάσσιες επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στην Κεντρική Μεσόγειο έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται παρά να σώζονται ανθρώπινες ζωές. Το να καταδικάζουμε σε θάνατο ανθρώπους με τη δικαιολογία της προστασίας της δημόσιας υγείας είναι παράλογο. Αυτές οι αποφάσεις πρέπει να ανακληθούν.
Οπως τα ασθενοφόρα στην Ευρώπη συνεχίζουν να μεταφέρουν ασθενείς και τραυματίες στα επείγοντα περιστατικά παρά τα αυστηρά περιοριστικά μέτρα, όπως συνεχίζουν να λειτουργούν και να παρέχονται βασικές υπηρεσίες στους πολίτες εν μέσω καραντίνας, έτσι πρέπει να επιτραπεί και στα σκάφη έρευνας και διάσωσης να συνεχίσουν τις επιχειρήσεις τους. Γιατί μόνο έτσι θα μπορούν άνθρωποι που κινδυνεύουν στη θάλασσα να σωθούν και όχι να περισυλλέγονται νεκροί.
* διεθνής πρόεδρος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα
