«Ρομανθέρο Χιτάνο»: Το όνομα συλλογής ποιημάτων του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ρομανθέρος, δηλαδή ρομάντζα, ερωτικές ιστορίες, των χιτάνος – ή αλλιώς ο ύμνος της τσιγγάνικης ομορφιάς και περηφάνιας. Οι λάτρεις του Λόρκα γνωρίζουν ηχογραφήσεις από το φεστιβάλ του Κάντε Χόντο –του «βαθιού τραγουδιού»– που συνδιοργάνωσε με τον Μανουέλ ντε Φάγια. Και τα ποιήματά του παραπέμπουν στις «κουέβας», τις σπηλιές των Τσιγγάνων, όπου ο Μανίτας ντε Πλάτα μάγευε με την κιθάρα του, ζωγραφισμένη από τις δυο μεριές από τον Πικάσο και τον Νταλί, και όπου συνέρρεαν αστέρες του Χόλιγουντ και λάτρεις του χορού και της κουλτούρας φλαμένκο.
Δεν θέλω να δημιουργήσω την εντύπωση ότι τα πράγματα για τους Ισπανούς Τσιγγάνους υπήρξαν ρόδινα. Για την «άλλη» Ισπανία, που ο Λόρκα είχε καταγγείλει πριν αυτή τον δολοφονήσει, οι Τσιγγάνοι ήταν ύποπτοι παρίες που προσέβαλλαν την προσφιλή στον Φράνκο «Ισπανικότητα». Και οι δυνάμεις της τάξεως εισέβαλλαν σε σταθερή βάση στις κουέβας, οι οποίες είχαν, με ή χωρίς στοιχεία, χαρακτηριστεί άντρα της κάθε παρανομίας.
Οπως συμβαίνει και αλλού, η Ισπανία είναι χώρα όπου ο τουρίστας στη Γρανάδα μπορεί να παραγγείλει πάστες με τη μορφή του Φεντερίκο ζωγραφισμένη επάνω τους με σοκολάτα, αλλά όπου επίσης υπάρχουν και αυτοί που διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους διότι τόσοι Ισπανοί και ξένοι λατρεύουν έναν «διεφθαρμένο κομμουνιστή».
Από παιδί γνώριζα ως γύφτους ή Τσιγγάνους αυτούς που σήμερα μοιάζει επιβεβλημένο να αποκαλούμε Ρομά. Ενας από αυτούς, ο Κώστας Χατζής, έχει τραγουδήσει με συγκίνηση, αλλά χωρίς τα στερεότυπα της έπαρσης ή της ενοχής, τα συγκλονιστικά του τραγούδια γι’ αυτούς. Ετσι πρέπει να σκεφτόμαστε τους Ελληνες Τσιγγάνους. Καταλαβαίνοντας ότι είναι το ίδιο λανθασμένο και προσβλητικό το να αγιοποιούμε, να θυματοποιούμε ή ακόμα να δαιμονοποιούμε αυτήν ή όποια άλλη κατηγορία της κοινωνίας μας, διολισθαίνοντας στις διαφορετικές μορφές ρατσισμού. Και το ίδιο συζητήσιμο το να τους ονομάζουμε υποχρεωτικά Ρομά, αγνοώντας τον πλούτο των αυτοπροσδιορισμών τους αλλά και ενθαρρύνοντας την τάση να θεωρηθούν μειονότητα στη χώρα μας, λες και οι άλλες τους ονομασίες ήταν κακόφημες.
Θυμάμαι μια μακρυμάλλα κοπέλα που χρόνια πριν μοίραζε στα Εξάρχεια το περιοδικό της που μιλούσε για την τσιγγάνικη περηφάνια. Θυμάμαι επίσης την Μπαχάρ που μας βοηθούσε στις θεατρικές μας ολονυχτίες, πριν αρχίσει να πουλά τα λουλούδια της. Θυμάμαι ακόμη τη Σαμπιχά Σουλεϊμάν, την Ελληνίδα μουσουλμάνα Τσιγγάνα που μετανιώνω γιατί δεν διαμαρτυρήθηκα όταν, πριν από χρόνια, αποκλείστηκε κακώς από το Ευρωκοινοβούλιο. Γι’ αυτό και στηρίζω την κίνηση των Ελλήνων Τσιγγάνων «Νοιάζομαι». Η διαφορά μέσα στην ενότητα είναι αυτό που έχει ανάγκη η κοινωνία μας.
