Γιατροί και νοσηλευτές προειδοποιούσαν από καιρό και ζητούσαν μέτρα, προγραμματισμό και προστατευτικό υλικό, αλλά οι υγειονομικοί αξιωματούχοι και η κυβέρνηση τους αγνόησαν ή κρύφτηκαν πίσω από τη γραφειοκρατία. Από τη συλλογική εγκληματική αμέλεια μοιραία πλέον η χώρα θρηνεί πάνω από 10.000 νεκρούς και μετρά περισσότερα από 110.100 κρούσματα, με τα 15.000 και πλέον να αφορούν υγειονομικό προσωπικό σε καραντίνα…
Συνδικάτα έχουν προσφύγει στα δικαστήρια κατά των τοπικών αρχών σε τουλάχιστον 10 από τις 17 αυτόνομες περιφέρειες της χώρας, ζητώντας να τις υποχρεώσουν να τους χορηγήσουν προστατευτικά μέσα εντός 24 ωρών, όπως προβλέπει η νομοθεσία
Ηταν 31 Ιανουαρίου όταν το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα του νέου κορονοϊού καταγράφηκε στην Ισπανία. Επρόκειτο για έναν Γερμανό τουρίστα στη Λα Γομέρα, στα Κανάρια Νησιά. Ελάχιστη ανησυχία προκάλεσε. «Πιστεύουμε πως η Ισπανία θα έχει, το ανώτατο, όχι περισσότερα από ολιγάριθμα κρούσματα» εκτιμούσε τότε ο επικεφαλής υγειονομικός αξιωματούχος της χώρας, Φερνάντο Σιμόν, που σήμερα νοσεί από COVID-19.
Μπορεί οι αρμόδιες αρχές και η κυβέρνηση Σάντσεθ να μη θορυβήθηκαν, όπως προκύπτει ωστόσο από εκτενές ρεπορτάζ του πρακτορείου Reuters, γιατροί, νοσηλευτές και συνδικάτα που τους εκπροσωπούν αντιλήφθηκαν άμεσα τον κίνδυνο και προσπάθησαν να αναλάβουν δράση. Μάταια.
Ηδη από τον Φεβρουάριο υπήρχαν σημάδια πως ο ιός εξαπλωνόταν, δηλώνει η Ανχελα Φερντάντεθ, χειρουργός στη Μαδρίτη και αναπληρώτρια γραμματέας του ιατρικού συλλόγου AMYTS. Οπως αναφέρει, γιατροί σε μεγάλα νοσοκομεία της ισπανικής πρωτεύουσας παρατήρησαν μια συγκέντρωση ασυνήθιστα σοβαρών περιστατικών πνευμονίας που δεν συμβάδιζε με το τέλος της περιόδου της εποχικής γρίπης. Τα περιστατικά ήταν παρόμοια με εκείνα του νέου κορονοϊού που καταγράφονταν τότε μαζικά στην Κίνα. Τα αυστηρά πρωτόκολλα του υπουργείου Υγείας για περιορισμένους διαγνωστικούς ελέγχους εμπόδισαν όμως τους γιατρούς όλης της χώρας να προχωρήσουν στο αυτονόητο βήμα. Χρειάστηκε να φτάσει η 11η Μαρτίου για να τους επιτραπεί να υποβάλουν σε διαγνωστικά τεστ όσους εμφάνιζαν ύποπτα συμπτώματα.
Στα μέσα Φλεβάρη ο Χεσούς Γκαρθία Ράμος από το συνδικάτο νοσηλευτών Satse Madrid ζήτησε από τις υγειονομικές αρχές της αυτόνομης περιφέρειας της Μαδρίτης να εκπαιδευτεί το νοσοκομειακό προσωπικό ούτως ώστε να προετοιμαστεί για την περίθαλψη ασθενών με τον ιό. Ενα από τα βασικά που έπρεπε να μάθουν οι εργαζόμενοι ήταν πώς να βγάζουν τις προστατευτικές στολές χωρίς να μολύνονται οι ίδιοι.
Οπως λέει ο Ράμος, πέρασε ένα δεκαήμερο προτού αρχίσει η εκπαίδευση στις 25 Φεβρουαρίου – τη μέρα που η Μαδρίτη κατέγραφε το πρώτο επιβεβαιωμένο κρούσμα. Σε ορισμένα νοσοκομεία της ισπανικής πρωτεύουσας ξεκίνησε την πρώτη βδομάδα του Μαρτίου. Μέχρι τότε, οι νοσούντες πανεθνικά είχαν γίνει από δεκάδες εκατοντάδες.
Και στην Καταλονία, τουλάχιστον ένας γιατρός καταγγέλλει επώνυμα πως επίσης αγνοήθηκε. Ο Ζοζέπ Μαρία Πουτς από το Hospital del Mar της Βαρκελώνης δηλώνει πως ήδη από τα τέλη Φεβρουαρίου είχε προτείνει στις περιφερειακές υγειονομικές αρχές να εξετάσουν το ενδεχόμενο να «επιστρατεύσουν» συνταξιούχους εργαζόμενους στην Υγεία και να κατασκευάσουν αυτοσχέδιους χώρους νοσηλείας. Τους πήρε πολύ καιρό, αναφέρει, σχεδόν δύο βδομάδες.
Ο Πουτς –γενικός γραμματέας του μεγαλύτερου καταλανικού ιατρικού συλλόγου Metges de Catalunya– λέει πως η Ισπανία έχασε πολύτιμο χρόνο και «απέτυχε θεαματικά» να παράσχει μέσα ατομικής προστασίας στους υγειονομικούς εργαζομένους της, παρά τα δυσοίωνα μαθήματα που έρχονταν από τη βαρύτερα πληγείσα χώρα της Ευρώπης: «Η Ιταλία ήταν δέκα μέρες μπροστά μας, κάτι που θα έπρεπε να μας επιτρέψει να δούμε πού θα μπορούσαν να οδηγηθούν τα πράγματα».
Ασαφείς οδηγίες
Στις 18 Μαρτίου, η κυβέρνηση εξέδωσε έγγραφο όπου αποτυπώνονταν οι «εναλλακτικές στρατηγικές» για το νοσοκομειακό προσωπικό που στερούνταν προστατευτικό εξοπλισμό. Προσαρμοσμένο από ανάλογο έγγραφο των αμερικανικών Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), έδινε πέντε επιλογές, ανάμεσά τους την επαναχρησιμοποίηση μασκών ή τη χορήγησή τους μόνο στους εργαζόμενους που εκτίθενται στον ύψιστο κίνδυνο μόλυνσης. Πρότεινε επίσης να χρησιμοποιούνται ποδιές και γάντια διαφορετικών ειδών. Κάποιοι νοσηλευτές αναγκάστηκαν να αυτοσχεδιάσουν, φτιάχνοντας προστατευτικό ρουχισμό από σακούλες σκουπιδιών, σκουφάκια μπάνιου ή αδιάβροχα.
Στην Αλικάντε, ο γιατρός Βίκτορ Πεδρέρα δηλώνει πως στις 5 Μαρτίου ζήτησε από τις τοπικές υγειονομικές αρχές και τη διοίκηση του κέντρου υγείας όπου δουλεύει να ακυρώσουν όλα τα μη απαραίτητα ιατρικά ραντεβού για να προετοιμαστούν για την πανδημία. Το αίτημά του αγνοήθηκε. «Ενιωσα τελείως ανήμπορος», θυμάται, «επειδή έρχονταν όλο και περισσότεροι άνθρωποι με αναπνευστικά συμπτώματα. Ηταν σαν ταινία με τσουνάμι, όπου βλέπεις το κύμα να έρχεται και κανέναν να μην κάνει τίποτα». Τα μη απαραίτητα ραντεβού ανεστάλησαν πάνω από δύο βδομάδες μετά το αίτημα του γιατρού.
Ο μαύρος κατάλογος
Τραγικό –αν όχι εγκληματικό– αποτέλεσμα όλων των παραπάνω και πολλών άλλων ανώφελων προσπαθειών; Οι νεκροί από COVID-19 στην Ισπανία είχαν ξεπεράσει χθες, 2 Απριλίου, τον ασύλληπτο αριθμό των 10.000 και τα επιβεβαιωμένα κρούσματα τα 110.000. Εξ αυτών, περίπου το 14,7% –δηλαδή περισσότεροι από 15.000 ασθενείς– είναι υγειονομικοί εργαζόμενοι που βρίσκονται σε καραντίνα και αδυνατούν να προσφέρουν εκεί που τους χρειάζονται επειγόντως.
Συνδικάτα έχουν προσφύγει στα δικαστήρια κατά των τοπικών αρχών σε τουλάχιστον 10 από τις 17 αυτόνομες περιφέρειες της χώρας, ζητώντας να τις υποχρεώσουν να τους χορηγήσουν προστατευτικά μέσα εντός 24 ωρών, όπως προβλέπει η νομοθεσία. Στην Καταλονία, το ανώτατο περιφερειακό δικαστήριο απέρριψε μεν την 24ωρη προθεσμία, έκρινε όμως ότι οι αρχές πρέπει να τους παράσχουν αμέσως τέτοιον εξοπλισμό οποτεδήποτε τον παραλάβουν. «Η έκρηξη των κρουσμάτων στην Ισπανία δεν είναι κανονική. [Η κατάσταση] αντιμετωπίστηκε πολύ άσχημα εξαρχής» δηλώνει ο Τόμας Τοράνθο, πρόεδρος του συνδικάτου CESM, μέλη του οποίου έχουν κάνει δικαστική προσφυγή. «Η επιδημία του κορονοϊού υποτιμήθηκε και αντιμετωπίστηκε ως μια ήπια γρίπη που έδειχνε να πλήττει μόνο λιγοστούς ηλικιωμένους».
