Το μουσείο και η έκθεση παραμένουν κλειστά, έτσι όπως πρέπει δηλαδή, ακολουθώντας τις οδηγίες της κυβέρνησης της Γαλλίας λόγω του κορονοϊού. Εμείς όμως οφείλουμε να αναφέρουμε αυτήν τη σπουδαία έκθεση, έστω, μόνο και μόνο, για να τονίσουμε την αξία όμορφων πραγμάτων…
Ετσι λοιπόν, με κύριο θέμα την έμπνευση του Μαρκ Σαγκάλ από την αρχαία Ελλάδα, το Εθνικό Μουσείο «Μαρκ Σαγκάλ» της Νίκαιας στη Γαλλία πραγματοποίησε μια έκθεση ιδιαίτερης σημασίας, τουλάχιστον για εμάς τους Ελληνες. Ο Σαγκάλ (1887-1985) θεωρείται ένας από τους σπουδαιότερους καλλιτέχνες της μοντέρνας ζωγραφικής και παρ’ ότι έζησε παράλληλα με την εξέλιξη πολλών κινημάτων της σύγχρονης τέχνης, το έργο του δύσκολα μπορεί να ενταχθεί σε κάποιο από αυτά.
Η πρώτη φορά που ο Σαγκάλ ήρθε νοητικά σε επαφή με τη χώρα μας, ήταν όταν παρακολούθησε τα ρωσικά μπαλέτα το 1911 στο Παρίσι και εντυπωσιάστηκε από τον ρόλο του Κένταυρου, αλλά και από τα σκηνογραφικά στοιχεία που περιελάμβαναν βουκολικά τοπία με αναφορές στην αρχαία Ελλάδα. Οι προσωπικές του μελέτες από εκεί και πέρα τον οδήγησαν στον Ομηρο και την Οδύσσεια, από την οποία εμπνεύστηκε και δημιούργησε πολλές λιθογραφίες, με θέματα όπως ο Κύκλωπας, οι Σειρήνες και ο μύθος του Φαέθοντα, οι οποίες παρουσιάστηκαν στην έκθεση.
Ενώ, λοιπόν, ήταν ήδη γοητευμένος από την αρχαία Ελλάδα, γνώρισε και στη συνέχεια έγινε στενός φίλος με τον Λέσβιο τεχνοκριτικό και εκδότη καλλιτεχνικών εντύπων Ευστράτιο Ελευθεριάδη, γνωστό με το καλλιτεχνικό όνομα Tériade, που ζούσε κι αυτός στο Παρίσι. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Tériade ζήτησε από τον Σαγκάλ να εικονογραφήσει το κείμενο του μύθου «Δάφνις και Χλόη». Ετσι, ο ζωγράφος πραγματοποίησε στην Ελλάδα δύο ταξίδια, το 1952 και το 1954, ώστε να τροφοδοτήσει τον εαυτό του με ακόμη περισσότερα ερεθίσματα, αλλά και για να απολαύσει τον κόσμο της αφήγησης όσο το δυνατόν πιο ρεαλιστικά, μιας που ο μύθος εξελίσσεται στον Μόλυβο της Λέσβου (εκτός από την Αθήνα και τη Λέσβο, ο Σαγκάλ ταξίδεψε στην Ολυμπία, στους Δελφούς, στο Ναύπλιο και στον Πόρο).
Ετσι εμπνεύστηκε από το αισθησιακό περιβάλλον των τοπίων, δημιουργώντας 42 λιθογραφίες, καθώς και πίνακες ζωγραφικής. Παράλληλα συνέλεξε υλικό για την κατασκευή σκηνικών και τον σχεδιασμό κοστουμιών για το μπαλέτο του ομότιτλου έργου του Γάλλου συνθέτη Μορίς Ραβέλ (από τους κυριότερους εκπροσώπους του μουσικού ιμπρεσιονισμού) στην Οπερα του Παρισιού το 1958. Ο μύθος «Δάφνις και Χλόη», που γοήτευσε τόσο τον Σαγκάλ, είναι γραμμένος τον 3ο αιώνα μ.Χ. από έναν από του πρώτους μυθιστοριογράφους του κόσμου, τον Λόγγο. Η πλοκή αναφέρεται σε δύο έκθετα παιδιά τα οποία βρίσκουν και τελικά υιοθετούν δύο βοσκοί και αυτά στη συνέχεια ερωτεύονται, μια ιστορία που τελικώς έγινε γνωστή στην κεντρική Ευρώπη την περίοδο της Αναγέννησης. Σε πολλές χώρες εκδόθηκε η ιστορία του Λόγγου, με την καλύτερη έκδοση να θεωρείται πως τυπώθηκε στη Γερμανία από τον εκδοτικό οίκο Prestel-Verlag, η οποία περιέχει και τις 42 λιθογραφίες του Σαγκάλ.
Τα πιο γνωστά έργα του Μαρκ Σαγκάλ, τα οποία εμπνεύστηκε από την αρχαία ελληνική μυθολογία, είναι «Η πτώση του Ικαρου» (1975), «Ο μύθος του Ορφέα» (1977) και «Φαέθων» (1977). Επίσης υπάρχουν και κάποια τα οποία απλά εμπεριέχουν αναφορές που παραπέμπουν στην αρχαία Ελλάδα, όπως ναοί και διάσπαρτα αρχιτεκτονικά στοιχεία στη σύνθεση, και άλλα που φαντάζουν σαν καθημερινές σκηνές από το μακρινό παρελθόν της χώρας μας κάτω από το ευαίσθητο πρίσμα του καλλιτέχνη. Τα έργα αυτά χαρακτηρίζονται από την ιδιαίτερη προσωπική, ποιητική χροιά του Σαγκάλ, με τη φανταχτερή μεν, αλλά απαλά αέρινη παλέτα του, ιδιαίτερα στις λιθογραφίες με το πλούσιο λευκό φόντο του χαρτιού.
Η έκθεση ήταν προγραμματισμένη να διαρκέσει μέχρι την 1η Ιουνίου του 2020 και περιελάμβανε, εκτός από πίνακες ζωγραφικής, λιθογραφίες και ακουαρέλες, ψηφιδωτά, ζωγραφισμένα αγγεία καθώς και μια σμιλευμένη πέτρα με το πρόσωπο του Κύκλωπα.
Ο Μαρκ Σαγκάλ σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Nice-Matin στις 30 Οκτωβρίου 1952 είχε δηλώσει: «Ποτέ δεν έχω αισθανθεί μια παρόμοια εμπειρία, όπως όταν επισκέφτηκα την Ελλάδα και τα μνημεία της. Εκεί οτιδήποτε μπορεί να ταξιδέψει τη φαντασία σου 3.000 χρόνια πίσω, στο παρελθόν».
*Ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης είναι εικαστικός-χαράκτης που ζει στη Γαλλία.
