Παρά τα πολλά και πιεστικά του προβλήματα, ο εκδοτικός χώρος επιδεικνύει μια αξιοθαύμαστη αντοχή και επιμένει να τροφοδοτεί το αναγνωστικό κοινό με βιβλία και κείμενα και να το διασυνδέει με την εγχώρια και την διεθνή διανοητική κίνηση. Στην αρκετά ικανοποιητική φετινή εκδοτική παραγωγή ιδιαίτερη θέση κατέχουν τα βιβλία που επεξεργάζονται και εκθέτουν ιδέες για την πολιτική, τη φιλοσοφία, την ιστορία και εν γένει για όλη την πολιτισμική, ατομική και συλλογική, συνθήκη. Ενδεικτικά μερικά σημαντικά:
Ο Γάλλος κοινωνιολόγος και ανθρωπολόγος Bruno Latur στο βιβλίο του «Πού θα προσγειωθούμε; Δοκίμιο πολιτικού προσανατολισμού στο νέο κλιματικό καθεστώς» (μτφρ. Αγγελος Μουταφίδης, εκδ. Πόλις), αφού διαπιστώσει ότι πλέον το έδαφος του σύγχρονου κόσμου, με τα γνωστά μέχρι τώρα ιστορικά, οικονομικά, μεταναστευτικά και κυρίως περιβαλλοντικά δεδομένα, έχει χαθεί, προσπαθεί να εντοπίσει και να προτείνει νέα πολιτικοκοινωνικά εδάφη για την υποδοχή, την προσγείωση και την επανεκκίνηση μιας νέας περιόδου για την ανθρωπότητα.
«Eτσι τελειώνει η δημοκρατία;» (μτφρ. Πέτρος Γεωργίου, εκδ.Πατάκη) αναρωτιέται ο Βρετανός καθηγητής πολιτικής David Runciman, ο οποίος, μετά την ιστορική παραδοχή ότι η δημοκρατία πλέον δεν απειλείται από πραξικοπήματα κι αφού ενσωματώσει στην ανάλυσή του πολύ πρόσφατα συμβάντα όπως η ελληνική κρίση και η εκλογή Τραμπ και εξετάζει τους σύγχρονους κινδύνους, όπως ο νέου τύπου λαϊκισμός, η τεχνολογική και ψηφιακή επανάσταση, περιγράφει με ψυχραιμία τη μεταιχμιακή σύγχρονη πολιτική κατάσταση και την ύπαρξη ή μη εναλλακτικής διεξόδου.
Στο βιβλίο «Λεονάρντο και Μακιαβέλι » (μτφρ. Ρίκα Μπενβενίστε, εκδόσεις Πόλις) του Γάλλου ιστορικού Patrick Boucheron η αφήγηση κινείται μεταξύ δοκιμιακού και λογοτεχνικού ύφους, η ιστορική πραγματικότητα διαπλέκεται με τη μυθοπλασία και με αυτόν τον τρόπο η υποτιθέμενη συνάντηση δύο εμβληματικών προσώπων, του Λεονάρντο Ντα Βίντσι και του Νικολό Μακιαβέλι, υπό τη σκέπη του ηγεμόνα Καίσαρα Βοργία, δίνει την ευκαιρία να αποτυπωθούν και να διασταυρωθούν οι άνθρωποι, οι ιδέες και τα οράματα που χαρακτήρισαν την αναγεννησιακή νέα εποχή.
Κι όμως «Το μίσος για τη λογοτεχνία» (μτφρ. Αντώνης Αθανασόπουλος, εκδ. Πόλις) είναι υπαρκτό διαπιστώνει και αποδεικνύει ο Γάλλος καθηγητής της κλασικής, γαλλικής και συγκριτικής φιλολογίας William Marx. Ο συγγραφέας, στην πρωτότυπη, γεμάτη πάθος, αλλά και ειρωνεία, μελέτη του, καταδύεται στην ιστορική διαχρονία, από την κλασική αρχαιότητα μέχρι τους σύγχρονους καιρούς και ανασύρει τις κατηγορίες κατά της λογοτεχνίας την οποία και υπερασπίζεται στην υποδικία της για μειωμένο κύρος, για απουσία αλήθειας, για έλλειψη ηθικής και για ανυπαρξία κοινωνικής αποστολής. Βέβαια ο Μαρξ καταρρίπτει τις αντιλογοτεχνικές αυτές κατηγορίες με την ίδια τη λογοτεχνία και την πολλαπλή της λειτουργία.
«Το έθνος» (μτφρ. Θεόδωρος Παραδέλλης, Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου) του μεγάλου Γάλλου κοινωνιολόγου και ανθρωπολόγου Marcel Mauss είναι μια από τις πρώτες απόπειρες μιας επιστημονικής προσέγγισης του φαινομένου του έθνους ως ιστορικής διαδικασίας και όχι ως υπεριστορικής οντότητας.Το βιβλίο συμπληρώνει και μια πρώιμη αλλά οξυδερκής κριτική του μπολσεβικισμού.
Ο βρετανικής καταγωγής φιλόσοφος και γλωσσολόγος στο ΜΙΤ Kieran Setiya στο βιβλίο του « Στα μισά της ζωής» (μτφρ. Μυρσίνη Γκανά, εκδόσεις Ποταμός) πραγματεύεται, με πάμπολλες αναφορές σε λογοτεχνικά και φιλοσοφικά κείμενα, αλλά και σε τηλεοπτικά σίριαλ ακόμα, με χιούμορ και νηφαλιότητα, την ανθρώπινη κατάσταση της μέσης ηλικίας και τη σχετική της κρίση.
«Ο αθεϊσμός στον χριστιανισμό» (μτρφ. Πέτρος Γιατζάκης, εκδ. Αρτος Ζωής του γερμανού Ernst Bloch, ενός από τους μεγάλους φιλοσόφους του προηγούμενου αιώνα, είναι μια διεισδυτική ανάγνωση του ιουδαιοχριστιανισμού μέσω της μαρξιστικής και της «εβραϊκής» συνάμα παιδείας του συγγραφέα.
Ο Βρετανός ανθρωπολόγος Charles Stewart στο βιβλίο του «Ονειρα και ιστορική συνείδηση στην Ελλάδα» (μτφρ. Κωστής Πανσέληνος, εκδ. Μεταίχμιο) διασυνδέει, εξαιρετικά πρωτότυπα, τη συγκρότηση της ταυτοτικής και ιστορικής συνείδησης σε ένα χωριό της Νάξου με βάση τα θρησκευτικού περιεχομένου συνήθως κοινά όνειρα των κατοίκων του.
«Στο όνομα της ελευθερίας» (εκδ. Επίκεντρο) συγκεντρώνονται αρκετές συνεντεύξεις του ομότιμου πλέον καθηγητή της πολιτικής επιστήμης Πασχάλη Κιτρομηλίδη. Από τις συνεντεύξεις αυτές προκύπτει ανάγλυφα και εύληπτα το δεσπόζον ερευνητικό του αντικείμενο που ήταν βέβαια το φαινόμενο του Διαφωτισμού και η εγχώρια εκδήλωση του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Ο Κιτρομηλίδης αναδεικνύει τις επιρροές και τις επιδράσεις του στην ελληνική κοινωνία αλλά και τα όρια της πρόσληψής του. Ο τόμος συμπληρώνεται με τρία κείμενα για την πολιτική σκέψη των Ευγένιου Βούλγαρη, Ιώσηπου Μοισιόδακα και Αδαμαντίου Κοραή.
Ο καθηγητής ιστορίας Δημήτρης Π. Σωτηρόπουλος στο βιβλίο του «Φάσεις και αντιφάσεις του ελληνικού κράτους στον 20ό αιώνα 1910-2001» (εκδ. Εστία) διατρέχει τον ελληνικό 20ο αιώνα, όχι γεγονοτολογικά αλλά με μια κριτική παρουσίαση, από τη δική του σκοπιά πάντα, των, κατά καιρούς, προσπαθειών των διαφόρων ηγετικών ελίτ για τον εκσυγχρονισμό του κράτους και της κοινωνίας. Αναδεικνύονται οι διάφορες αντιφάσεις του εγχειρήματος και οι κοινωνικές αντιστοιχήσεις η αναντιστοιχίες του και βέβαια αρκετές καταγωγικές αιτίες της πρόσφατης χρεοκοπίας.
«Καρλ Μαρξ. Μεγαλείο και ψευδαισθήσεις» (μτφρ. Πέτρου Γεωργίου, εκδ. Πατάκη) είναι ο τίτλος της βιογραφίας του Μαρξ από τον Βρετανό καθηγητή της ιστορίας των ιδεών Gareth Stedman Jones. Δεν πρόκειται, όμως, για ακόμα μια βιογραφία αλλά για ένα πραγματικά εντυπωσιακό εγχείρημα το οποίο, παράλληλα με τη ζωή και το έργο του Μαρξ ανασυνθέτει εξαιρετικά την εποχή και το όλο διανοητικό και πολιτικό περιβάλλον στο οποίο διαμορφώθηκε.
