Παρακολουθούμε τις τελευταίες εβδομάδες μια επίθεση διαφόρων δημοσιογράφων και δημόσιων προσώπων προς τη γνωστή δεκαεξάχρονη Σουηδέζα ακτιβίστρια κατά της κλιματικής καταστροφής, την Γκρέτα Τούνμπεργκ. Η μικρή Γκρέτα, κοντολογίς, σοκαρισμένη από τη διεθνή αδράνεια απέναντι στις πράγματι δυστοπικές προβλέψεις των επιστημόνων σχετικά με την ταχύτητα της κλιματικής καταστροφής, κατάφερε να συσπειρώσει ένα παγκόσμιο κίνημα σε όλα τα μήκη και πλάτη της Γης, βασιζόμενη κυρίως σε μαθητές και νέους, αλλά όχι μόνο.
Η πλειονότητα των επιθέσεων στην Γκρέτα βασίζεται είτε σε παραπληροφόρηση είτε σε κριτική ad hominem. Της επιτίθενται γιατί είναι μικρή, γιατί έχει το θράσος να μη μιλά με το σεις και με το σας σε πολιτικούς ηγέτες, αλλά πάνω απ’ όλα γιατί έχει μια μορφή αυτισμού και ορισμένοι φαίνεται να είναι τόσο ρηχοί ώστε να μην μπορούν να το χωνέψουν αυτό.
Δεν θέλω να δώσω το αλάθητο στην Γκρέτα. Ισως η ανάλυσή της να είναι ορισμένες φορές επιφανειακή, το κίνημα να έχει γίνει υπερβολικά προσωποκεντρικό και ο τρόπος της να αντιφάσκει με τις αισθητικές ορισμένων. Δεν μπορεί όμως η αντίδραση να γίνεται με ηθικοδιδακτισμούς. Στην αρχαία Αθήνα θεωρούσαν πως βασικός πυλώνας της δημοκρατίας είναι η ισηγορία, με την κάθε άποψη να κρίνεται στη βάση της αξίας της κι όχι του ποιος την εξέφρασε. Αυτό, νομίζω, πρέπει να το θυμόμαστε, όχι μόνο για να είμαστε δίκαιοι απέναντι στην Γκρέτα, αλλά και επειδή η πλειονότητα των θέσεών της είναι απλώς οι θέσεις της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας.
Η κλιματική καταστροφή είναι μια υπαρξιακή απειλή για τον άνθρωπο και οι τελευταίες προβλέψεις των επιστημόνων δείχνουν πως έχουμε λιγότερο από 11 χρόνια για να μειώσουμε τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα στο μισό παγκοσμίως, αλλιώς η πορεία της κλιματικής καταστροφής καθίσταται μη αναστρέψιμη. Αυτό δηλαδή σημαίνει πως αν δεν αλλάξουμε πολιτικούς και μυαλά θα έχουμε κι άλλες φωτιές, κι άλλες πλημμύρες, κι άλλους τυφώνες, κι άλλους μετανάστες, κι άλλους νεκρούς στη χώρα μας και σε όλο τον κόσμο. Και δυστυχώς, παρότι οι δεσμεύσεις της Ε.Ε. είναι ίσως οι πιο φιλόδοξες, παραμένουν ανεπαρκείς (έρευνες δείχνουν πως χρειάζεται σχεδόν διπλάσια ταχύτητα μείωσης των ρύπων από την προτεινόμενη).
Υπό αυτό το πρίσμα, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε πως το θέμα δεν είναι αμιγώς τεχνοκρατικό, αλλά βαθύτατα πολιτικό. Την ύπαρξη και σημασία της κλιματικής αλλαγής τη γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες και πολλές ανανεώσιμες πηγές είναι πλέον οικονομικότερες από τις ρυπογόνες. Η Κίνα είναι ένα καλό, αν και όχι αρκετό, παράδειγμα του τι είναι εφικτό αν υπάρχει πολιτική θέληση και οργάνωση. Δεν είναι όμως μόνον η πολιτική αδράνεια που αποτρέπει την αναγκαία πράσινη μετάβαση. Υπάρχουν και συγκεκριμένα συμφέροντα, πετρελαϊκών εταιρειών και άλλων. Συνεπώς, η Γκρέτα έχει απόλυτο δίκιο πως ο μόνος τρόπος να ασκηθεί ουσιαστική πίεση στους πυλώνες της εξουσίας είναι μέσω της κινητοποίησης. Στο κάτω κάτω, ιστορικά, πώς αλλιώς έχουν κερδίσει δικαιώματα οι πολλοί όταν αυτά έρχονται σε σύγκρουση με τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα των ισχυρών και λίγων;
Ακόμη περισσότερο όταν, τουλάχιστον στη χώρα μας, είτε εθνική Δεξιά μας κυβερνά είτε ριζοσπαστική Αριστερά σε συνεργασία με Πράσινους είτε (νεο)φιλελεύθερη Δεξιά, οι αλλαγές στην περιβαλλοντική πολιτική είναι τουλάχιστον αμελητέες. Νέες συμβάσεις εξορύξεων κυρώνονται, ενώ οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές παραμένουν περιορισμένες και οι δομές ανακύκλωσης φαιδρές. Ταυτόχρονα, κυριαρχεί η επικίνδυνη ψευδαίσθηση πως αν κάνουμε ανακύκλωση και χρησιμοποιήσουμε χάρτινα καλαμάκια, τότε πληρούμε το «χρέος» μας απέναντι στη διάσωση του ανθρώπου.
Φαίνεται λοιπόν πως, επιτιθέμενοι στην Γκρέτα και στα κινήματα που ενέπνευσε, πολλοί ταυτίζονται με τους στίχους του Σαββόπουλου:
«Τώρα με χειρουργεί, μια αλλήθωρη νεολαία
Μια τσογλανοπαρέα που κάνει κριτική».
Εγώ όμως προτιμώ να κρατήσω ένα άλλο δίστιχο του ίδιου τραγουδιού, δίνοντας δική μου ερμηνεία:
«Μα τώρα στον αγώνα νικούνε οι καρβουνάδες
Που έχουν στη μεριά τους τον ίδιο τον ποιητή».
Οσο λοιπόν οι μεγαλο-καρβουνάδες έχουν στη μεριά τους τους ποιητές της πολιτικής μας πραγματικότητας τόσο η κλιματική καταστροφή θα βαθαίνει και το μέλλον μας θα μαυρίζει. Το βασικό μας όπλο είναι η οργάνωση και η κινητοποίηση εν μέσω εγκληματικής πολιτικής άγνοιας και αδράνειας σε παγκόσμιο επίπεδο. Και γι’ αυτό χρωστάμε πολλά στην Γκρέτα.
*τελειόφοιτος Φιλοσοφίας, Πολιτικών Επιστημών και Οικονομικών University College London (UCL)
