Μαξίμ Βενγκέροφ: με δύναμη από τη Ρωσία

Στο φετινό Φεστιβάλ Αθηνών η φίλτατη ΚΟΑ συμμετείχε με μία και μοναδική συμφωνική συναυλία κλασικής μουσικής (16/7/2019). Με στόχο να προσελκύσει αυξημένο ακροατήριο στο Ηρώδειο κάλεσε και πάλι έναν διάσημο ξένο μουσικό, τον Μαξίμ Βενγκέροφ· αυτή τη φορά, τουλάχιστον, γλιτώσαμε από την Αργκεριχ με τους «φίλους» της και τις επαναληπτικές, άνευ ενδιαφέροντος, επιλογές ρεπερτορίου της! Ευτυχώς, η παρουσία του κορυφαίου, ακμαίου Ρώσου βιολιστή υπήρξε ασυζητητί μία από τις πιο απολαυστικές στιγμές του φετινού καλοκαιριού – αν όχι και ολόκληρης της καλλιτεχνικής περιόδου! Η ζωντανή εμφάνιση καλλιτεχνών τέτοιου διαμετρήματος συνιστά –ειδικά στη νοτιοβαλκανική Ελλάδα– ανεκτίμητα χρειαζούμενο παράδειγμα.

Από την ευθύβολα καρφωτή, στιβαρή, γεμάτη αυτοπεποίθηση είσοδό του στο πρώτο μέρος φάνηκε ότι ο 44χρονος Σιβηριανός βιολιστής συλλαμβάνει απόλυτα το ιδιαίτερο στίγμα της μουσικής τού Μπραμς: λάβρα ρομαντικό, αρρενωπό, φλογερά συναισθηματικό και, συνάμα, δομικά αυστηρό. Καθ’ όλη τη ροή του κοντσέρτου ο Βενγκέροφ υπήρξε αδιαφιλονίκητος ηγέτης της εκτέλεσης, σύροντας τους σε πλήρη εγρήγορση μουσικούς της ΚΟΑ σε μια συναρπαστικά φορτισμένη συμπορεία. Το παίξιμό του απέδιδε αβίαστα, εύστοχα και πειστικά τις έντονες, αλλεπάλληλες μεταπτώσεις της μουσικής από εξωστρεφείς παραγράφους συναρπαστικά μαχητικής διαπάλης με την ορχήστρα σε άλλες όπου βιολί και ορχήστρα καταλάγιαζαν και αναδιπλώνονταν σε συμφιλιωτική, ονειρική αναπόληση.

Ο ήχος του υπήρξε ορθοτονικά ασφαλής, μεγάλος, στιβαρός αλλά και γλυκύς, φωτεινός, με σφριγηλό βιμπράτο και θαυμαστά ωραίο πλάσιμο της μελωδικής γραμμής ειδικά στις πολύ αργές παραγράφους. Αληθινά καθηλωτικής έντασης αλλά και συναρπαστικής ευρηματικότητας ήταν η ιδιαίτερα εκτενής καντέντσα του εναρκτήριου Allegro ma non troppo, όπως και η συντομότερη του καταληκτικού μέρους. Ανταποκρινόμενος στο ενθουσιώδες χειροκρότημα του ακροατηρίου, ο Βενγκέροφ πρόσφερε εκτός προγράμματος τη διάσημη «Σαραμπάντα» από την «Παρτίτα αρ.2» του Μπαχ. Δυστυχώς, μετά το διάλειμμα επίμονο ψιλόβροχο ματαίωσε τη συνέχεια της κατά τα φαινόμενα άριστα προετοιμασμένης συναυλίας στο μισογεμάτο/μισοάδειο Ηρώδειο…

Κάποιες σκέψεις και παρατηρήσεις

Τα τελευταία χρόνια ο Στέφανος Τσιαλής, καλλιτεχνικός διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, στρέφει συστηματικά τις λιγοστές –πιο λίγες δεν έχει!– θερινές συναυλίες του αθηναϊκού συμφωνικού συνόλου στο Ηρώδειο όλο και πιο εκτός του κλασικού ρεπερτορίου, στα ρηχά πιασάρικων soundtracks ή –ακόμη χειρότερα– στα αγοραία εδάφη της συμφωνικά διασκευασμένης ροκ.

Στις 24/6/2019, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, η ΚΟΑ έπαιξε χολιγουντιανά soundtracks του Σπίλμπεργκ (24/6/2019), ενώ στις 18/9/2019, σε συνέχεια παλαιότερων επιτυχημένων διοργανώσεων, προγραμματίζει να συμπράξει με τη Φιλαρμονική της Πράγας σε πολυδιαφημιζόμενη συναυλία με τίτλο «Classic Rock» όπου θα ακουστεί ένα «εκρηκτικό playlist με τα καλύτερα ροκ τραγούδια όλων των εποχών: Pink Floyd, Rolling Stones, AC/DC, Metallica, Scorpions, Genesis…». Ασφαλώς οι λόγοι γι’ αυτήν την επιλογή δεν μπορεί να είναι καλλιτεχνικοί: τέτοιες συναυλίες ουδεμία χρήσιμη εμπειρία προσφέρουν στους κλασικούς μουσικούς και, επιπλέον, διώχνουν το φυσικό κοινό της ορχήστρας. Ως τώρα, αυτή η έκδηλα λαϊκιστική εκτροπή ουδένα αρμόδιο φαίνεται να ενοχλεί… Ομως έτσι ένα μείζον, εθνικό ιστορικό σύνολο καταλήγει να χάνει βαθμιαία κάθε αυτοπεποίθηση αλλά και συναίσθηση για τον λόγο ύπαρξής του.

Είμαι ο τελευταίος που θα είχε αντίρρηση για ένα αναψυκτικό ρεπερτοριακό ξεστράτισμα εάν η ΚΟΑ είχε επιδείξει προηγουμένως υπερβάλλοντα ζήλο στην παρουσίαση βασικού ρεπερτορίου (για το βαθύ ιστορικό/εθνικό ας μη μιλήσουμε) ή αν πρότεινε κάτι έκτακτο και μοναδικό για το Φεστιβάλ Αθηνών ή αν συνέχιζε να δίνει τακτικές συναυλίες στο Ηρώδειο –είτε, έστω, αλλού– κατά τους μήνες Ιούνιο, Ιούλιο και Σεπτέμβριο. Ούτε είναι αποδεκτή η δικαιολογία ότι τα καλοκαίρια οι πνευστοί της ΚΟΑ συμμετέχουν σε εκπαιδευτικά προγράμματα και σκορπάνε για να χαρίσουν δείγματα της τέχνης τους σε κατοίκους παραμεθόριων νησιών.

Δόξα τω θεώ (της Μουσικής), υπάρχει τεράστιο ρεπερτόριο σημαντικών και πασίγνωστων έργων για έγχορδα, τα οποία, όμως –με την αντίστροφη δικαιολογία!– οι έγχορδοι της ΚΟΑ ουδέποτε παίζουν! Βεβαίως, η αποχώρησή της ΚΟΑ ή ο αποκλεισμός των τακτικών συναυλιών της από το Ηρώδειο –αυτοβούλως είτε σιωπηρά επιβεβλημένος– έχει να κάνει με το τι έχει καταλήξει γενικότερα να είναι το λεγόμενο Φεστιβάλ Αθηνών. Αλλά αυτό είναι μια διαφορετική συζήτηση για την οποία δεν φαίνεται να υπάρχει ούτε χώρος ούτε πρόθεση να γίνει κάποτε.

Ο Βενγκέροφ παίζει το «Κοντσέρτο για βιολί» του Μπραμς υπό τον Στέφανο Τσιαλή