Οτι «δίχως μουσική, η ζωή θα ήταν ένα σφάλμα» το έχει πει ο Νίτσε, είναι γνωστό. Οτι με τη μουσική θα μεγάλωναν γρηγορότερα οι ντομάτες, ίσως θα έπρεπε να το είχε πει ένας άλλος Γερμανός, ο Βάγκνερ, αλλά μάλλον δεν το φαντάστηκε.
Το μάθαμε, ωστόσο, μέσα από το νέο ντοκιμαντέρ της Μαριάννας Οικονόμου «Οταν ο Βάγκνερ συνάντησε τις ντομάτες». Εκανε πρεμιέρα στη φετινή Μπερλινάλε, προβλήθηκε στο 21ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (όπου βραβεύτηκε με το βραβείο κριτικών κινηματογράφου Fipresci) και επιλέχθηκε ως ταινία έναρξης του Visions du Réel (Ελβετία), ενός από τα μεγαλύτερα φεστιβάλ στον κόσμο.
Βέβαια, στο εν λόγω ντοκιμαντέρ, δεν συναντά μόνο ο Βάγκνερ τις ντομάτες. Μαζί τους περνούν τις μέρες τους παραδοσιακοί αλλά και λαϊκοί τροβαδούροι, αλλά κυρίως οι δύο εμπνευστές ενός πραγματικά πρωτοποριακού (ειδικά για τα δεδομένα της χώρας) εγχειρήματος.
Ο Αλέξανδρος, πρώτα μαθηματικός μετά μελισσοκόμος, αποφάσισε να επιστρέψει στα πάτρια εδάφη και να κάνει μαζί με τον Βαγγέλη και μια ομάδα γυναικών του χωριού μια επιχείρηση ντομάτας. Οχι όποιας κι όποιας (ντομάτας), όχι σε όποιο κι όποιο (χωριό).
«Και εδώ βλέπουμε μια μεγάλη και εξαιρετικά ενδιαφέρουσα αντίφαση», μας λέει η σκηνοθέτις. «Από τη μια έχουμε έναν παραδοσιακό σπόρο ντομάτας και μια βιολογική καλλιέργεια που εξελίχθηκε σε μια μικρή επιχείρηση και από την άλλη ένα χωριό που αργοπεθαίνει. Πρόκειται για τον Ηλιά, ένα χωριουδάκι στον θεσσαλικό κάμπο, κοντά στην Καρδίτσα, όπου δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα. Καμία υποδομή: ούτε μισό μαγαζί ούτε ένα καφενείο, το σχολείο έχει κλείσει εδώ και 30 χρόνια. Τόσοι είναι και οι κάτοικοι του χωριού, κυρίως ηλικιωμένοι. Και εκεί, ο Αλέξανδρος κατάφερε να ξυπνήσει τους μύθους – στην κυριολεξία. Κατάφερε, με πολύ αγώνα, να συγκροτήσει μια ομάδα γυναικών και να παράξει συσκευασμένη ντομάτα αρχικά και μετά μικρά, υγιεινά γεύματα (γεμιστά με κινόα κ.ά.) τα οποία στέλνει στο εξωτερικό. Είναι το ‘‘μικρό γαλατικό χωριό’’ του, όπως λέει ο ίδιος. Δεν είναι τυχαίο πως οι ξένοι πρωτίστως αγοράζουν την ιστορία του προϊόντος και μετά το ίδιο».
«Η ιστορία του ντοκιμαντέρ απέδειξε πως μπορεί ένας τόπος να πεθαίνει, αυτό όμως δεν σημαίνει πως είναι νεκρός. Χρειάζονται βέβαια οι άνθρωποι, απαιτείται δουλειά αλλά και μια ‘‘μυθοποίηση’’ της καθημερινότητας. Εν προκειμένω, είναι η ιδιαιτερότητα του Αλέξανδρου, είναι το ότι γελάνε πολύ, είναι το ότι τυλίγουν τις δράσεις της ζωής τους με μύθους και ιστορίες. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος μιλάει συνέχεια στις γυναίκες με τις οποίες συνεργάζεται για τον Κολόμβο και τη Λουλουδένια και άλλες τοπικές νύμφες», εξηγεί η Μ. Οικονόμου. «Μόνο έτσι κατορθώνουν και δίνουν ένα ιδιαίτερο νόημα σε αυτό που κάνουν και αυτό γίνεται σε καθημερινή βάση. Με πολύ γέλιο, πολλή δουλειά, ρίσκο και… μύθους!».
Τα γυρίσματα κράτησαν πολλά χρόνια και η ίδια είχε μαζέψει ένα τεράστιο υλικό. «Ανάλογα με το ποιο υλικό θα χρησιμοποιούσαμε στο μοντάζ, θα λέγαμε και άλλη ιστορία. Τότε στάθηκα τυχερή. Ενας από τους σπουδαιότερους μοντέρ παγκοσμίως, ο Δανός Νιλς Παγκ Αντερσεν, συνεργάτης του Αϊ Γουέι Γουέι, δέχθηκε να συνεργαστεί μαζί μας. Μέσα σε μία εβδομάδα μάθαμε ό,τι θα μαθαίναμε σε 15 χρόνια. Και επίσης έγινε κάτι που εμείς ίσως να το κάναμε σε έναν χρόνο. Κάποια στιγμή, αφού είχαμε μιλήσει αρκετά, μου λέει: ‘‘Μαριάννα, πάρε μια βαθιά ανάσα και άσε με να κάνω κάτι’’. Και πέταξε τα 2/3 του υλικού που είχα τραβήξει. Και είχε δίκιο. Αλλιώς δεν θα τελειώναμε ποτέ. Επρεπε να αποφασίσουμε ποιοι θα είναι οι πρωταγωνιστές και ποια ιστορία θα έλεγα».
«Η αφήγηση, το πώς δηλαδή θα πεις την ιστορία σου, είναι πολύ δύσκολη στον κινηματογράφο», συνεχίζει. «Δυστυχώς στην Ελλάδα ειδικά για το ντοκιμαντέρ δεν υπάρχει καμία σχολή και ακόμα και στη μυθοπλασία τα σενάρια πάσχουν. Για μένα, το Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης ήταν και είναι το μεγάλο μου σχολείο».
Πώς όμως κατορθώνει η ίδια να είναι από μόνη της «ένα γαλατικό χωριό»; Τη ρωτάμε, καθώς κάθε της ταινία, αν και αναδεικνύει προσωπικές ιστορίες, πάντα τις εμπερικλείει σε μια «κοινότητα».
«Ισως φταίνε οι σπουδές μου στην ανθρωπολογία», απαντά. «Ισως γιατί πάντα με συγκινεί να ανιχνεύω αυτό που μας ενώνει όλους: την οικουμενικότητα μέσα στη διαφορετικότητα. Κάτι που είναι πολύ σημαντικό να το καταλάβουμε ειδικά σήμερα: πρέπει να πορευόμαστε και να δημιουργούμε μαζί, γιατί τελικά είμαστε πολύ λιγότερο διαφορετικοί απ’ όσο νομίζουμε».
? Info:
Το ντοκιμαντέρ συνεχίζει για δεύτερη εβδομάδα να προβάλλεται στον κινηματογράφο Δαναό (λ. Κηφισιάς 109, Μετρό Πανόρμου, τηλ. 2106922657) με παράλληλες συζητήσεις κάθε μέρα.
Σήμερα, στις 20.00 θα γίνει συζήτηση για τους νέους γεωργούς με τον Γεώργιο Παπαδάκη, καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, και τον Νικόλαο Γούσιο, ωφελούμενο του προγράμματος Νέα Γεωργία για τη Νέα Γενιά από το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Παράλληλα, προβάλλεται σε Θεσσαλονίκη (Αποθήκη 1, Λιμάνι), Βόλο (Αχίλλειον), Πάτρα (Πάνθεον), Αμαλιάδα (CineCinema).
