Η σκέψη του αποτρόπαιου μου γεννήθηκε ως χαρακτηρισμός για τις πράξεις ανθρώπων που βασανίζουν το ζωντανό «έδεσμα» που θα καταλήξει στον γκουρμέ οισοφάγο τους. Μου συνέβη όταν διάβασα το άρθρο με τίτλο «θανατηφόρα όρεξη» στην Guardian για τα δέκα είδη που τείνουν να εξαφανιστούν επειδή απλά δεν σταματάμε να τα τρώμε.
Ενα από αυτά λοιπόν είναι ένα ωδικό πουλάκι με τ’ όνομα «Βλάχος» ή ortolan (Emberiza hortulana) ή ortolan bunting, βάρους μόλις 20 γραμμαρίων, το οποίο συνεχίζει να είναι λιχουδιά πολλών και όχι μόνο των Γάλλων.
Για να το κάνουν λοιπόν νοστιμότερο, εκμεταλλεύονται μια ιδιοτυπία του. Οταν ο «βλάχος» βρίσκεται στο σκοτάδι ξεκινάει και τρώει ακατάπαυστα. Ετσι, τα κλείνουν σε κλουβιά τα οποία σκεπάζουν με λινάτσες για να έχει σκοτάδι, προκειμένου να τα ωθήσουν σε συνεχές φαγοπότι. Φαντάζομαι ότι τα σκοτώνουν προτού σκάσουν από το φαΐ.
«Οι Στόχοι για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη είναι το μονοπάτι που μας οδηγεί σε έναν κόσμο δικαιότερο, πιο ειρηνικό και ευημερούντα, και σε έναν υγιή πλανήτη. Είναι επίσης μια πρόσκληση για αλληλεγγύη μεταξύ των γενεών. Δεν υπάρχει μεγαλύτερο καθήκον από το να επενδύσουμε στην ευημερία των νέων»
Αντόνιο Γκουτέρες, γ.γ. ΟΗΕ
Το αποτρόπαιο ριζώθηκε μέσα μου, όταν διάβασα ότι οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες τους έβγαζαν τα μάτια για να είναι τα πουλιά σε συνεχές σκοτάδι, ενώ κατόπιν τα έπνιγαν σε αρμανιάκ όπου και τα άφηναν να μαριναριστούν.
Το γκουρμέ αυτό πιάτο τρώγεται (ακόμη) με μια μπουκιά, καθώς «εισέρχεται» ολόκληρο στο στόμα ξεκινώντας από τα πόδια ενώ «κρατείται» από το κεφάλι. Ο «φιλότροφος εδεσματολάγνος» σκεπάζει δε το κεφάλι του με μια πετσέτα, διαδικασία που έχει αρκετές επεξηγήσεις. Το πιθανότερο είναι για να μην τον βλέπουν οι υπόλοιποι συνδαιτυμόνες και αηδιάζουν θα έλεγα.
Το κυνήγι του «βλάχου» έχει απαγορευτεί στη Γαλλία από το 1999 καθώς το είδος κοντεύει να εκλείψει, παρότι στη λίστα της IUCN είναι χαρακτηρισμένο ως «μειωμένου ενδιαφέροντος».
Παρά τις όποιες προσπάθειες διατήρησης του πληθυσμού τους, εκτιμάται, σύμφωνα με τα στοιχεία που δίνει το RSPB Wildlife Charity, ότι περί τα τριάντα χιλιάδες πουλάκια αιχμαλωτίζονται κάθε χρόνο και μοσχοπουλιούνται για εκατόν πενήντα ευρώ το τεμάχιο. Γι’ αυτό και καταγράφεται μείωση του πληθυσμού τους κατά 84% το διάστημα 1980-2012.
Σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα το 2016 ο καθηγητής Ντέιβιντ ΜακΝτόναλντ του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και πάντα κατά το δημοσίευμα της Guardian, οι γαστριμαργικές μας προτιμήσεις έχουν φέρει στο χείλος της εξαφάνισης τριακόσια ένα είδη χερσαίων θηλαστικών.
Η «χρυσή δεκάδα» περιλαμβάνει την κινεζική γιγαντιαία σαλαμάνδρα, το γνωστό για το χαβιάρι του ψάρι μπελούγκα, τoυς μυρμηγκοφάγους, το πιο εμπορευματοποιημένο θηλαστικό στον κόσμο – από το 2000 μέχρι σήμερα εκτιμάται ότι ένα εκατομμύριο μυρμηγκοφάγων σκοτώθηκαν για το κρέας και το αίμα τους.
Ακολουθούν το γένος σκουατίνα (σελαχίμορφα), ήδη δηλωμένο ως εξαφανισθέν στη Βόρεια Θάλασσα, η μαλακοχελώνα του Γιανγκτσέ χαρακτηρισμένη ως «κρισίμως κινδυνεύον» είδος, ο γορίλας Grauer’s που κυνηγιέται για το κρέας του, το ευρωπαϊκό χέλι, ο κόκκινος κολοβός, ένα είδος μαϊμούς που στην υποσαχάρια Αφρική θεωρείται ένα καλό οικογενειακό γεύμα και που μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια θεωρείται ότι θα έχει εντελώς εξαφανιστεί (κόκκινος κολοβός του Δέλτα του Νίγηρα), ενώ συγγενές είδος του θεωρείται ήδη εξαφανισμένο, καθώς κανένα άτομο δεν έχει ανιχνευτεί από το 1978.
Τη λίστα συμπληρώνουν ο λεμούριος Indri babakoto της Μαδαγασκάρης (105 είδη και υποείδη από τα 111 που ζουν στο νησί κινδυνεύουν με εξαφάνιση) και η σαόλα, ένα ζώο παρεμφερές της αντιλόπης που ζει στα σύνορα του Λάος με το Βιετνάμ και υπολογίζεται ότι έχουν απομείνει μόλις τριάντα άτομα.
Δεν μπορώ να μιλήσω για το κρέας ζώων με το οποίο τρέφονται οι ιθαγενείς γιατί αυτό μόνο έχουν, αυτό δεν είναι αποτρόπαιο.
Αποτρόπαιος είναι ο τρόπος που διαχειριζόμαστε την τροφή μας, επομένως και τη φύση, η έλλειψη σεβασμού και εκτίμησης σε αυτό που μας προσφέρεται για να ζήσουμε εμείς οι υπόλοιποι πληθυσμοί, που δεν μας λείπουν ούτε το φαγητό ούτε η ποικιλία.
Πόσο ακόμη θα αντικρίζουμε νεκρά ζώα από πλαστικά;
Αλλη μια έκφανση του αποτρόπαιου ένιωσα όταν διάβασα για τη νεκρή έγκυο φάλαινα επτά μέτρων, που ξεβράστηκε προ ημερών στις ακτές της Σαρδηνίας. Είχε αποβάλει το έμβρυο που κυοφορούσε, το οποίο, όπως δήλωσαν οι περιβαλλοντικοί ακτιβιστές του SEA ME Σαρδηνίας, ήταν σε προχωρημένη αποσύνθεση. Γιατί λέτε να ψόφησε;
Γιατί στο στομάχι της αντί για ψάρια και ό,τι άλλο τρώει βρέθηκαν είκοσι δύο κιλά διαφόρων πλαστικών αντικειμένων. Πλαστικές σακούλες, δίχτυα, σωλήνες και διάφορα άλλα αδιευκρίνιστης προέλευσης πλαστικά. Το γεγονός δεν πέρασε απαρατήρητο, αφού το σχολίασε στη σελίδα του στο fb και ο Ιταλός υπουργός Περιβάλλοντος Σέρτζιο Κόστα, λέγοντας:
«Υπάρχουν ακόμη κάποιοι που πιστεύουν ότι ένα τέτοιο γεγονός είναι άνευ σημασίας; Για μένα είναι πολύ σημαντικό και ανήκει στις προτεραιότητές μου. Η πλαστική ρύπανση που βιώνουμε αφορά τον θαλάσσιο κόσμο παγκοσμίως και όχι μόνο της Ιταλίας. Τα ζώα πληρώνουν πρώτα απ’ όλους την αλόγιστη χρήση πλαστικών από τους ανθρώπους». Και φυσικά δεν είναι η μοναδική περίπτωση.
Δεν είναι άδικο ένα τέτοιο μαγευτικό πλάσμα να έφτασε να μεγαλώσει, να αντεπεξέλθει στους κινδύνους, να ενηλικιωθεί, να γεννήσει απογόνους που θα δώσουν τον δικό τους αγώνα επιβίωσης και να χάσει τη ζωή του από τους τόνους πλαστικών που πλέουν σε θάλασσες και ωκεανούς; Δεν πρέπει η ανθρώπινη φυλή να δώσει στα πλάσματα αυτά την ευκαιρία να επιβιώσουν μέσα από έναν έντιμο αγώνα ζωής;
Δεν αντέχει άλλη απώλεια βιοποικιλότητας ο πλανήτης
Ομως τα κήτη και όλα τα πλάσματα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων χάνουν τη ζωή τους όχι μονάχα από την πλαστική ρύπανση. Αλλες δύο απειλές είναι τα δίχτυα των αλιευτικών στόλων που οργώνουν και απορφανίζουν περιοχές ολάκερες των θαλασσών του κόσμου και η υποθαλάσσια ηχορύπανση. Και για τις δύο απειλές έχουμε πρόσφατα παραδείγματα.
Χίλια εκατό ακρωτηριασμένα δελφίνια ξεβράστηκαν από τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα στις γαλλικές ακτές του Ατλαντικού. Περιβαλλοντικοί ακτιβιστές υποστηρίζουν ότι ο αριθμός των νεκρών δελφινιών είναι δεκαπλάσιος καθώς πολλά νεκρά δελφίνια απλά… βυθίζονται χωρίς να αφήσουν κανένα σημάδι. Σύμφωνα με τους ειδικούς του Observatoire Pelagis, όλα τα δελφίνια είχαν εκτεταμένου επιπέδου ακρωτηριασμούς.
Σε άρθρο που φιλοξένησε η Guardian, η πρόεδρος της καμπάνιας της οικολογικής ομάδας Sea Shepherd, Lamya Essemlali, δήλωσε πως ο πραγματικός αριθμός θανάτων αγγίζει τα 6.500-10.000 δελφίνια τον χρόνο. «Αυτή τη στιγμή μπορούμε να πούμε ότι είναι τόσο ανησυχητικά τα επίπεδα των θανάτων, που οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως οι πληθυσμοί των δελφινιών της Ευρώπης μπορεί να εξαφανιστούν διά παντός».
Δημοσιοποίησαν μάλιστα ένα βίντεο στο πλαίσιο της ενημερωτικής καμπάνιας τους «Operation Dolphin Bycatch» για την ευαισθητοποίηση πολιτών και κυβερνήσεων, με τις πρακτικές αυτών των αλιευτικών σκαφών που δουλεύουν ανά δυάδες σέρνοντας ανάμεσά τους δίχτυα, τα οποία δεν είναι «επιλεκτικά» αλλά σαρώνουν ό,τι πιαστεί στο διάβα τους. «Τα δελφίνια είναι θηλαστικά. Χρειάζονται να αναπνεύσουν αέρα, οπότε βγαίνουν στην επιφάνεια. Αν εκείνη τη στιγμή επιχειρούν αλιευτικά, τότε τα δελφίνια εγκλωβίζονται στα δίχτυα και είτε πεθαίνουν από ασφυξία είτε τραυματίζονται θανάσιμα στην προσπάθειά τους να απελευθερωθούν. Γι’ αυτό φέρουν εκτεταμένα σημάδια στο σώμα τους» εξήγησε η Lamya Essemlali.
Νεκρά δελφίνια στο Αιγαίο
Πάμε τώρα να δούμε άλλο ένα περιστατικό, αποτέλεσμα μιας όχι τόσο γνωστής στο ευρύ κοινό θανατηφόρας απειλής, της υποθαλάσσιας ηχορύπανσης. Αποτέλεσμα τραγικό αυτού του φαινομένου πιθανολογείται ότι είναι τα 15 νεκρά δελφίνια που ξεβράστηκαν συνολικά τις τελευταίες εβδομάδες στο Αιγαίο.
Επτά από αυτά ξεβράστηκαν στις βόρειες ακτές της Σάμου και καταγράφηκαν από τους ερευνητές του Ινστιτούτου Θαλάσσιας Προστασίας «Αρχιπέλαγος».
«Αυτή η ανησυχητική αύξηση του αριθμού των δελφινιών που έχουν βρεθεί νεκρά χωρίς να υπάρχουν ενδείξεις ηθελημένης θανάτωσης αλλά ούτε και σοβαρής ασθένειας προκαλεί απορίες για τις αιτίες θανάτου αυτών των προστατευόμενων θηλαστικών. Η αύξηση των εκβρασμών συμπίπτει χρονικά και χωρικά με τις εκτεταμένες ασκήσεις του τουρκικού πολεμικού ναυτικού που λαμβάνουν χώρα τις τελευταίες εβδομάδες στο Αιγαίο. Συνεπώς, αν και απαιτείται χρόνος για να γίνουν οι απαραίτητες αναλύσεις έτσι ώστε να προσδιοριστεί πιθανή σύνδεση των θανάτων των δελφινιών με τις τουρκικές ασκήσεις, δεν μπορεί να παραβλεφθεί αυτή η πρωτόγνωρη πίεση που δέχονται τα θαλάσσια είδη και οικοσυστήματα. Αν αναλογιστούμε την ακτογραμμή χιλιάδων χιλιομέτρων της περιοχής, όπου οι ακτές στο μεγαλύτερο μέρος τους είναι δυσπρόσιτες, ο καθένας κατανοεί ότι τα νεκρά θαλάσσια θηλαστικά που γίνονται αντιληπτά αποτελούν μόνο ένα μικρό ποσοστό του πραγματικού αριθμού των νεκρών ζώων» σημειώνει ο Θωμάς Τσιμπίδης, διευθυντής του «Αρχιπέλαγος», σε δελτίο Τύπου που έστειλε στην «Εφ.Συν.».
Οταν μιλά βέβαια για «πρωτόγνωρη πίεση», αναφέρεται και στον πολυάριθμο στόλο αλλά και στην παρατεταμένη χρήση συστημάτων σόναρ των πολεμικών σκαφών.
Το «Αρχιπέλαγος», όπως μπορεί κανείς να διαβάσει στην ιστοσελίδα του, έχει έρθει σε συνεννόηση με την ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων και την Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού και έχει επισημάνει ήδη από το 2008 με επίσημες αναφορές προς την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων:
«… τις επιπτώσεις των στρατιωτικών ασκήσεων στα θαλάσσια θηλαστικά που ζουν μόνιμα ή διαπλέουν περιστασιακά τις ελληνικές θάλασσες. Οι συγκεκριμένες πληροφορίες και χάρτες συμπεριλήφθηκαν σε εγκυκλίους και πάγιες διαταγές που αφορούν την προστασία του περιβάλλοντος από διάφορες μορφές ρύπανσης, καθώς και των θαλάσσιων θηλαστικών από τις εκπομπές σόναρ, χαμηλών και μεσαίων συχνοτήτων. Δίνοντας έμφαση στις περιόδους ασκήσεων του ΠΝ, το «Αρχιπέλαγος» υπογράμμιζε την αλληλεπίδραση των φυσικών ηχοεντοπιστικών λειτουργιών που χρησιμοποιούν τα θαλάσσια θηλαστικά και των αντίστοιχων τεχνητών μέσων που χρησιμοποιούν τα πολεμικά σκάφη για τον εντοπισμό στρατιωτικών σκαφών σε μακρινές αποστάσεις.Χωρίς να θέλουμε να λάβουμε ρόλο συνηγόρου του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι παρόλο που παλαιότερα οι ασκήσεις τους προκαλούσαν βαρύ περιβαλλοντικό αποτύπωμα, τα τελευταία χρόνια έχουν κάνει σημαντική στροφή στις πρακτικές για τον περιορισμό των επιπτώσεων που προκαλούν (παύση χρήσης βομβών βυθού, διαχείριση της χρήσης σόναρ και έλεγχος για πιθανή παρουσία κητωδών πριν από τη χρήση σόναρ, απαγόρευση βολών σε προστατευόμενες περιοχές, διαχείριση απορριμμάτων σε πλοία και υποβρύχια κ.ά.). Είναι πραγματικά ελπιδοφόρο να βλέπουμε αυτή την αλλαγή νοοτροπίας και πρακτικών. Κοινός στόχος δεν θα έπρεπε να είναι μόνο η διασφάλιση της εθνικής μας κυριαρχίας, αλλά και η διασφάλιση της εθνικής μας ακεραιότητας, καθώς δεν είναι δυνατόν σε καιρό ειρήνης να καταστρέφονται ηθελημένα ή άθελα οι φυσικοί μας πόροι κατά τη διάρκεια των ασκήσεων».
Ομως θα ήθελα κάποια στιγμή να μάθω τι απώλειες έχουμε από τη χρήση πραγματικών πυρών σε θαλάσσιες περιοχές.
Και ερωτώ: Στο πλαίσιο της επίτευξης των 17 στόχων (SDG’S) για μια βιώσιμη ανάπτυξη των κοινωνιών, όπως αυτοί έχουν τεθεί από τον ΟΗΕ, δεν θα πρέπει να συμπεριληφθεί και ο επανασχεδιασμός των στρατιωτικών πρακτικών;
Αξιέπαινες προσπάθειες
Ο Ναυτικός Ομιλος Νάουσας Πάρου «Ναϊάς» σε συνεργασία με τους «Φίλους Πάρκου Πάρου» δεν είχαν μόνο μια πάρα πολύ ωραία ιδέα, αλλά βρήκαν και τον τρόπο να την υλοποιήσουν. Τι θα μπορούσαν να κάνουν με τα διαφημιστικά banners των πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώθηκαν στο νησί, όταν αυτά περισυνελέγησαν; Ανακύκλωση σίγουρα. Ναι, αλλά τι ανακύκλωση; Στους μπλε κάδους; Οχι. Υπάρχει κι άλλη λύση. Τα μάζεψαν όλα και τα παρέδωσαν σε ταπετσέρη του νησιού, ο οποίος τα μεταμόρφωσε σε τσάντες, σαν αυτές που όλοι πλέον χρησιμοποιούμε για τα ψώνια μας. Μια εξαιρετική δράση με όμορφο αισθητικό αποτέλεσμα, που είχε ξανακάνει ο όμιλος «Ναϊάς», όπως μας είπε ο Τάσος Κασαπίδης, πριν από 7 χρόνια. «Τώρα κάνουμε δοκιμές με ό,τι παλιά δίχτυα έχουμε, αλλά μέχρις στιγμής δεν τα έχουμε καταφέρει».
Οι τσάντες κοστίζουν 10 € ανά τεμάχιο και μπορεί κανείς να τις βρει στον «Φούρνο του Μπατίστα» του Παναγιώτη Χαμηλοθώρη και στο «Sommaripa Consolato». Πάντα στην Πάρο.
Οι άνθρωποι που αγαπούν τον τόπο τους και δεν περιμένουν κάποιον άλλο να πάρει την ευθύνη της ζωής τους, επομένως και το φταίξιμο για ό,τι κακώς κείμενο, εφευρίσκουν και υλοποιούν ιδέες με στόχο το κοινό καλό. Δεν χρειάζεται κάτι φοβερό και τρομερό, άγνωστο ή ιδιοφυές. Μόνο αλλαγή τρόπου σκέψης και διάθεση για πράξη. Και για να το προχωρήσω λίγο παραπάνω, την ιδέα του ομίλου «Ναϊάς» και των «Φίλων Πάρκου Πάρου» άνετα θα μπορούσαν να αντιγράψουν πολλοί δήμοι, ιδέα από την οποία θα μπορούσαν να γεμίσουν κατάτι και τα ταμεία τους.
Στην ίδια λογική της μείωσης της ρύπανσης και της προστασίας του περιβάλλοντος ανήκει και το καθάρισμα του βυθού του λιμανιού Νάουσας από στερεά απορρίμματα, που όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος είχε φορτίο καλό.
Η δράση πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με την ομάδα εθελοντών δυτών «We Dive, We Clean», στο πλαίσιο του προγράμματος για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος που υλοποιούν από κοινού οι δύο φορείς (με τον όμιλο «Ναϊάς») εδώ και έξι χρόνια σε διάφορα μέρη της Ελλάδας.
Η δράση καθαρισμού με το όνομα «Project PAROS» πραγματοποιήθηκε από κλιμάκιο εθελοντών δυτών με πολυετή δραστηριότητα στους τομείς έρευνας και ανέλκυσης. Στο ενεργητικό τους έχουν εκατόν σαράντα οκτώ δράσεις υποβρύχιων καθαρισμών, με συλλογή πενήντα και πλέον τόνων στερεών απορριμμάτων σε ανάλογα εγχειρήματα σε διάφορες περιοχές (Νέα Πέραμος, Ελευσίνα, Πάχη, Γύθειο, Αίγιο, Ζάκυνθος, Ανάβυσσος, Ελαφόνησος, Κρήτη, Πάτρα Διακοπτό, Βραχάτι, Σίφνος, Αμοργός, Πύλος, Αντίκυρα, Μικρολίμανο, Ασσος, Κιάτο, Τολό, Ναύπλιο, Κόρινθος, Υδρα, Βάρκιζα Αγιοι Θεόδωροι, Λουτράκι).
Το επόμενο ραντεβού για καθαρισμό του λιμανιού είναι τον Οκτώβριο, μετά το πέρας της καλοκαιρινής περιόδου.
