Η ταξικότητα του πολιτισμού

Ενα νέο βιβλίο που μόλις κυκλοφόρησε καταδεικνύει μία μεγάλη αλήθεια, όσο μεγάλη τόσο και τρομακτική: αυτή της ταξικότητας του πολιτιστικού προϊόντος, είτε ως δημιουργία είτε ως συμμετοχή σε αυτή.

Δύο κοινωνιολόγοι, ο καθηγητής Κοινωνιολογίας ΕΚΠΑ Νίκος Παναγιωτόπουλος και η διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Μαρία Βιδάλη, αναλύουν με επιστημονικά-θεωρητικά αλλά και εμπειρικά δεδομένα μια «κοινωνική κριτική της καλλιτεχνική ζήτησης» (όπως είναι και ο υπότιτλος) στο βιβλίο «Libido artistica» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αλεξάνδρεια.

O Νίκος Παναγιωτόπουλος, ως μαθητής και προσωπικός φίλος του σημαντικού Γάλλου φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Πιερ Μπουρντιέ (και πλέον αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Μπουρντιέ στην Ελβετία), είναι και ο ίδιος πολύ κοντά στα όσα πρέσβευε ο τελευταίος. Υπό αυτό το πρίσμα, στο παρόν βιβλίο μιλάει (πάντα επιστημονικά, με στοιχεία και κυρίως μέσω πρωτότυπων και πρωτογενών ερευνών) για κάτι που αρκετοί έχουμε υποψιαστεί, αλλά ελάχιστοι τολμάμε να αναφέρουμε ανοιχτά – πόσο μάλλον όταν πρόκειται για άτομα από ακαδημαϊκούς, κύκλους διανόησης κ.λπ.

Τι δηλαδή; Οτι οι πολιτιστικές πρακτικές αποτελούν καθαρά προϊόν κοινωνικών καθορισμών και όχι «προσωπικών κλίσεων» όπως υποστηρίζει η ιδεολογία του «χαρίσματος». Αναφέρεται μάλιστα διεξοδικά στον κοινωνικό χώρο του κοινού των μουσείων, του θεάτρου και του χορού.

Ακόμη περισσότερο αναφέρεται στο εκπαιδευτικό σύστημα και τον πνευματικό κόσμο, καταδεικνύοντας αυτό που επίσης ξέρουμε οι περισσότεροι, αλλά ελάχιστοι ομολογούν: «την πάγια απουσία των λόγιων πολιτισμικών παραγόντων από τις κινητοποιήσεις του εκπαιδευτικού κινήματος, γεγονός που προκαλεί δυσφορία όχι μόνο γιατί επιβεβαιώνει την εδώ και 20 χρόνια σχεδόν σταδιακή υποχώρηση της πολιτικής και κοινωνικής αξίας του ρόλου του διανοούμενου, αλλά και γιατί αυτή η απουσία αναγνωρίζεται ως δεδομένη και σχεδόν μη αντιστρέψιμη».

Με αφορμή και αυτή τη μελέτη, ο Ν. Παναγιωτόπουλος επιμελείται έναν κύκλο διαλέξεων/παραστάσεων/συζητήσεων στο μετρό του Συντάγματος με τίτλο «Για μια σύγχρονη πολιτισμική δημοκρατία», έχοντας βασική ιδέα της Αγορές της Αθηναϊκής Δημοκρατίας, όπου «οι πολίτες, ο λαός, οι απλοί άνθρωποι, αυτοί που δεν κατάγονται από αριστοκρατικό γένος, η δημοκρατική μερίδα της πόλης βρίσκονται για να συζητήσουν τα τρέχοντα προβλήματά τους».

Την επόμενη Παρασκευή 22 και Σάββατο 23/3/2019, από το μεσημέρι και μετά στον σταθμό μετρό Συντάγματος, θα ολοκληρωθεί και ο δεύτερος κύκλος (ο πρώτος με θέμα «Οι πολίτες έχουν ανάγκη την κοινωνική επιστήμη» ολοκληρώθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, 12 και 13/3).

Αυτή τη φορά στο προσκήνιο μπαίνει ο πολιτισμός: ως αγάπη για την τέχνη, ως ζήτημα κοινωνικά καθορισμένο, ως προνόμιο τάξεων εφοδιασμένων όχι μόνο με ανώτερα οικονομικά μέσα αλλά, ταυτόχρονα, με ένα πολιτισμικό κεφάλαιο που τους επιτρέπει να αποκτήσουν πρόσβαση σε συμβολικά αγαθά.

Αυτός ο «πολιτισμός» που συνεχίζει να προσφέρεται ως εργαλείο νομιμοποίησης των έντονων πολιτισμικών ανισοτήτων σε κοινωνίες όπως η δική μας πρέπει ν’ αλλάξει και ως προς την προσβασιμότητα και του δημιουργού και του κοινού. Περισσότερα, στο Σύνταγμα, μεταξύ «πολιτισμικών στάσεων» αυτή τη φορά.