Αρκετοί το γνωρίζουν, άλλοι το έχουν ακουστά, κάποιοι νομίζουν, λανθασμένα, ότι πρόκειται για ένα ακόμη ημερολόγιο-χρονολόγιο. Το λέμε λοιπόν, για να το γνωρίσουν όλοι, γιατί του αξίζει: το Λακωνικόν Ημερολόγιον δεν είναι ένα ακόμη ημερολόγιο. Είναι και αυτό, αλλά όχι μόνο. Είναι κάτι πολύ περισσότερο, «κάτι» που ξεκίνησε το 1900, δίνοντας έμπνευση σε δύο ανθρώπους έναν αιώνα μετά.
Πριν από 22 χρόνια, οι εκδόσεις Ιδιομορφή, με έδρα τη Σπάρτη, ξεκίνησαν να δημιουργούν και να εκδίδουν το «Λακωνικόν Ημερολόγιον» – ένα πόνημα βασισμένο στο «Σπαρτιατικόν Ημερολόγιον» που πρωτοκυκλοφόρησε το 1900 από τον Αγι Θέρο (1875 – 1961).
Το πρώτο αυτό «ημερολόγιο» βρέθηκε από συλλέκτη και κυκλοφορεί ολόκληρο, μαζί με το 22ο τεύχος του Λακωνικού Ημερολογίου, με πλήρη περιεχόμενα, ακριβώς στην αρχική του μορφή, όπως κυκλοφόρησε αρχές του 1900. Ο Αγις Θέρος, λογοτεχνικό ψευδώνυμο του Σπύρου Θεοδωρόπουλου εκ Σπάρτης, ήταν επιστήμονας, ποιητής, λογοτέχνης, κοινωνιολόγος και αγωνιστής.
Εμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα με μεταφράσεις γαλλικών θεατρικών και από το 1900 έως το 1910 εξέδιδε το «Σπαρτιατικόν Ημερολόγιον», ένα βιβλιαράκι μοναδικό στο είδος του από άποψη περιεχομένου. Οπως αναφέρουν οι (σημερινοί) εκδότες «περιείχε κάθε τι που είχε σχέση με τη Λακωνία: ιστορία, λαογραφία, ποιήματα, πληροφορίες ιστορικού και αρχαιολογικού ενδιαφέροντος κ.ά.».
Ως τέτοιο, συνιστά σήμερα ένα εξαιρετικό αρχειακό υλικό, πολύτιμο για τη σπανιότητά του αλλά και σημαντικό ως φορέα σημαντικών πληροφοριών και στοιχείων για την κοινωνική, οικονομική και πολιτισμική ζωή της εποχής και της περιοχής.
Οσο για τον συντάκτη του, ο Αγις Θέρος διετέλεσε και βουλευτής, αγωνίστηκε για τη σωματειακή συγκρότηση των εργατών, καθώς και για την ψήφιση των πρώτων φιλεργατικών νόμων στην Ελλάδα, μετά το 1909. Παράλληλα πρωτοστάτησε για την ίδρυση των πρώτων εργατικών κέντρων σε Αθήνα και Πειραιά και τη συσπείρωση των εργατών σε ομοσπονδίες.
Αργότερα, υπογράφει το Δημοκρατικό Μανιφέστο του Αλέξανδρου Παπαναστασίου, μαζί με τους Π. Καραπάνο, Κ. Μελά, Θ. Πετιμεζά κ.ά., γεγονός που τον οδηγεί σε φυλάκιση.
Από το 1957 μέχρι το 1959 διετέλεσε πρόεδρος της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών και αντιπροσώπευσε την Ελλάδα σε πολλά συνέδρια του εξωτερικού. Εκτός από τη συγγραφή, ασχολήθηκε με τη λαογραφία και με τη μελέτη των δημοτικών τραγουδιών.
Συγκέντρωσε πολλά από αυτά σε βραβευμένη (από την Ακαδημία Αθηνών) συλλογή, που κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Τα τραγούδια των Ελλήνων» σε δύο τόμους (1951-52).
Το 1908 υπήρξε ιδρυτικό μέλος της Ελληνικής Λαογραφικής Εταιρείας. Το όνομα Αγις Θέρος φέρει ένα ετήσιο βραβείο λαογραφίας.
Στην ενότητα «Η γυνή εν ταις επαρχίαις» του 1ου τεύχους του Ημερολογίου του διαβάζουμε: «Ουδένα δισταγμόν αισθάνομαι εις το να σκιαγραφήσω τη γυναίκα των επαρχιών, της καρδιάς δηλαδή της Ελλάδος… Εκεί όπου ζουν και πλούσιοι αλλά και λίαν απέριττοι, καταδεκτικοί και φιλόφρονες άνθρωποι. Εκεί συγχρωτίζονται πάντες και πλούσιοι και χωρικοί, ως εκ των διαρκών συναλλαγών, της καλλιέργειας των κτημάτων και της πολιτικής. Εκεί, εις τας φιλόξενους οικίας των ευρίσκετε τα αληθή ελληνικά ήθη, μεμιγμένα μετά πολιτισμού αληθώς ευγενούς, αμιγούς πάσης διαφθοράς, πάσης κακίας. Παρατηρείτε τας μορφάς των γυναικών και αμέσως διακρίνετε αντανακλωμένην επ’ αυτών την ηρεμίας εκείνην, ην προσδίδει η ήσυχος συνείδησις και η εκπλήρωσις του καθήκοντος, ομοιάζουσας δε προς ύδωρ λίμνης γαληνιαίας, ην ουδεμία ριπή ανέμου ταράσσει […].»
Ξεχωρίσαμε επίσης το κεφάλαιο όπου περιγράφεται ένας «Γάμος χωρικών» καθώς και τα «Αστεία των αναφορών» που πραγματικά με ένα ιδιαίτερα χιουμοριστικό τρόπο μάς μεταφέρουν στην Ελλάδα των αρχών του αιώνα.
Ολα αυτά μπορεί να τα βρει κανείς ως ένθετο βιβλιαράκι, μαζί με το «Λακωνικών Ημερολόγιον 2019» που ήδη κυκλοφορεί στα βιβλιοπωλεία και φυσικά στο Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο (Θεμιστοκλέους 37, Αθήνα) το οποίο έχει διαρκή συνεργασία με τις εκδόσεις Ιδιομορφή.
Οι εκδόσεις αποφάσισαν το φετινό τεύχος του Ημερολογίου να είναι αφιερωμένο στον Αγγελο Δεληβοριά, ο οποίος έφυγε από κοντά μας την Ανοιξη του 2018, καθώς ήταν πάντοτε στο πλευρό των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι μάλιστα λίγο πριν πεθάνει σχεδίαζαν εκδήλωση για την επίσημη αγόρευσή του σε Επίτιμο Δημότη της Σπάρτης.
Οσον αφορά το περιεχόμενο του νέου αυτού τεύχους του Ημερολογίου, φέρει ένα εκτενές αφιέρωμα με άγνωστα στοιχεία και σπάνιο αρχειακό υλικό (συνεντεύξεις, μαρτυρίες, φωτογραφίες κ.ά.) για τον ρόλο των Λακώνων κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο (με αφορμή τα 100 χρόνια από τη λήξη του), ένα επίσης μεγάλο αφιέρωμα από ιστορικούς και ερευνητές με τίτλο «Ιστορικά μυθολογήματα και μυθολογικά ιστορήματα» όπου περιγράφεται με ευκρίνεια τι από τα όσα ξέρουμε ή νομίζουμε ότι ξέρουμε για τη Σπάρτη (αρχαία και νέα) είναι αλήθεια και τι είναι θρύλος.
Τέλος, το Ημερολόγιο περιέχει και κάποιες από τις ιστορίες που έχει συλλέξει και καταγράψει ο εξαιρετικός συλλέκτης-ερευνητής Μίμης Χριστοφιλάκης, του οποίου το τελευταίο βιβλίο «Η εύνοια του δράκου», με μαρτυρίες ανέκδοτες από την Κατοχή και τον Εμφύλιο, κυκλοφόρησε πριν από λίγο καιρό τις ίδιες εκδόσεις.
