Αν θέλετε να δείτε πόσο απλό μπορεί να είναι ένα σπουδαίο θεατρικό έργο, να δείτε τον «Φεγγίτη» του Ντέιβιντ Χέαρ, που παίζεται για δεύτερη χρονιά στο «Εμπορικόν» της Σαρρή, στη σκηνοθεσία του πιο χαρισματικού ίσως εκπροσώπου του αστικού μας θεάτρου, του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη. Κι αν θέλετε πάλι να δείτε πόσο δύσκολο πράγμα είναι να δημιουργείς ένα θεατρικό έργο, πάλι τον «Φεγγίτη» να δείτε… Ο έμπειρος Βρετανός συγγραφέας φτάνει εδώ στο απόλυτο της γοητείας και της τεχνικής, ακόμα και για μια σκηνή τόσο ασκημένη να γοητεύει, όπως η αγγλική. Κατορθώνει να φωτίσει πλήρως τα άδυτα μιας σχέσης και μιας εποχής, με μόνο φως όσο μπαίνει από τον φεγγίτη.
Εργο δωματίου -με την ωραία αίσθηση της ευρύχωρης εγγύτητας- για τρία παρόντα πρόσωπα και ένα απόν. Τόπος, το καθιστικό, φαντάζομαι, ενός οποιουδήποτε σπιτιού χαμένου στο αθώρητο Λονδίνο, το κρυμμένο κάτω από το χαλί του χρηματοοικονομικού παραδείσου. Χρόνος, μια καθημερινή, από εκείνες που μεσολαβούν για εκατομμύρια Λονδρέζους ανάμεσα σε δύο Σαββατοκύριακα. Και τα πρόσωπα; Αυτά είναι βυθισμένα στο παρελθόν τους. Βγάζουν για λίγο το κεφάλι έξω από την αφάνεια, για να εμφανιστούν στη σκηνή. Και σύντομα βυθίζονται πάλι στην ανώνυμη, κατεπείγουσα καθημερινότητα.
Η υπόθεση θέλει την Κίρα να έχει αποδεχθεί τη μοναξιά της και τη βαριά εργασία του δημόσιου εκπαιδευτικού σε κάποιο από τα κακόφημα δημόσια σχολεία του Λονδίνου. Σήμερα όμως κάτι συμβαίνει: Θα δεχθεί την επίσκεψη ενός παλιού της έρωτα, του μεσήλικα, αυτοδημιούργητου επιχειρηματία, Τομ. Αταίριαστοι άνθρωποι. Ο Τομ εκπροσωπεί φανερά τον τύπο του γεμάτου ενθουσιασμό και σχέδια ανθρώπου, ένας δουλευταράς και υπερενεργητικός, κατά βάση απλός, μα διόλου απλοϊκός επιχειρηματίας.
Είναι ο άνθρωπος που ξέρει τι θέλει, που το έχει βρει, που είναι καλός σε αυτό και που προχωρά μπροστά με τόλμη και πεποίθηση, χωρίς πολλά ερωτήματα και χωρίς απώλειες. Σε κάτι τέτοιους -ας μη γελιόμαστε- στηρίζονται οι κοινωνίες μας. Είναι οι πυλώνες της προόδου, δεμένοι με την αύρα της τόλμης και το επαγγελματικό ατσάλι.
Τι να βρήκε παλιότερα στον Τομ η νεαρή κι ονειροπόλα Κίρα;… Κανείς δεν ξέρει ακριβώς. Είναι, φαντάζομαι, επόμενο να ερωτεύεσαι τέτοιους ανθρώπους όταν τους συναντήσεις επάνω στη δράση, στη στιγμή της ανόδου, με τις ιδέες και την απεριόριστη ενέργειά τους, την τόση ενέργεια… Η Κίρα προφανώς ερωτεύτηκε τον Τομ χωρίς να σκεφτεί πολλά από όσα χαρακτήριζαν κάποτε την ίδια: τη δική της ηθική θέση, την πρόθεσή της να ζήσει με τα δικά της όνειρα για την κοινωνία. Παρασύρθηκε σε μια σχέση που ζήτησε από αυτήν να εγκαταλείψει τον εαυτό της για να αισθανθεί κοντά και δίπλα στον Τομ. Και αυτό στην περίπτωση του «Φεγγίτη» απαιτούσε από αυτή να ζήσει κοντά και δίπλα στη νόμιμη σύζυγο του Τομ, την Αλις…
Πριν ανασηκώσετε τα φρύδια, σκεφτείτε το καλά: ο Χέαρ δεν υπονοεί πουθενά κάποιου είδους στερεότυπη πραγμάτωση του τυπικού ερωτικού τριγώνου. Εδώ αυτό που κυριαρχεί είναι -ας το πω- η αγάπη. Μια αγάπη από και προς κάθε ένα από τα τρία μέλη του τριγώνου, τέτοια που να αποκλείει κάθε βρόμικη σκέψη για το είδος του δεσμού που αναπτύσσεται μεταξύ τους, και τα χαρακτηρίζει.
Ο Τομ όμως που έχει έλθει σήμερα μπροστά στην πόρτα της Κίρα είναι αλλαγμένος. Εχει χάσει τη γυναίκα του πρόσφατα και περνά εμφανώς στάδιο κατάθλιψης. Αδυνατεί να διαχειριστεί το πένθος του, και όπως είναι επόμενο οι ενοχές εδώ μεγαλώνουν το βάρος της απώλειας. Μόνο που και η μεγάλη αγάπη του, η Κίρα, που θα συναντήσει απόψε, είναι κι αυτή διαφορετική. Εχοντας φύγει εδώ και τρία χρόνια από το σπίτι των φίλων (και του εραστή της), έχει ορθοποδήσει συναισθηματικά και έχει εντάξει τη ζωή της σε διαφορετική τροχιά. Εχει μεγαλώσει μαζί με τη ζωή της. Σε αντίθεση με τον πάντα έφηβο, αχόρταγο και επιπόλαιο Τομ, η Κίρα πια διαθέτει αυτοσυνείδηση, αποστολή και εσωτερική ηρεμία.
Τώρα πια ξέρει, έχει δει κι έχει παραδεχθεί την όψη του άλλου κόσμου που ο Τομ και οι πετυχημένοι επιχειρηματίες της γενιάς του αποστρέφονται. Ενός κόσμου ανάγκης και αλληλεγγύης. Και με αίσθηση ευθύνης που προφανώς καταπιεζόταν μέσα της για χρόνια, έχει αποφασίσει να μετατρέψει τη ζωή της σε αγώνα.
Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο στο έργο του Χέαρ μια ερωτική ιστορία μετατρέπεται με άνεση και φυσικότητα σε πολιτική (και μάλιστα εξαιρετικά αιχμηρή) δήλωση. Η νύχτα των δύο αυτών ανθρώπων φουσκώνει και γίνεται πορεία αυτογνωσίας, διαδρομή ωριμότητας, μελέτη έρωτα και δοκίμιο κοινωνικής κριτικής.
Και η υπόθεση ξαναγυρνά στο σημείο απ’ όπου ξεκίνησε. Οχι στον Τομ, αλλά στον γιο του, τον Εντουαρντ. Οχι στον επιχειρηματία του ’80, που έχτισε τη μεγάλη περιουσία ζητώντας να καλύψει με το χρήμα τα μικρά του εγκλήματα. Αλλά στη νέα γενιά, που επιλέγει να πουλάει λουκάνικα έξω από τα γήπεδα, προκειμένου να στολίζει την καθημερινή της μιζέρια με ειλικρινή στοργή και ενδιαφέρον. Στο τέλος το δωμάτιο της Κίρα κατακλύζεται από εσωτερικό φως. Είναι το φως της καθαρής συνείδησης.
Γιατί, θα με ρωτήσετε, προτίμησα να αποφύγω τους τυπικούς χαρακτηρισμούς για τα πρόσωπα του «Φεγγίτη»; Γιατί, αν κάτι αποδεικνύει ο Χέαρ, είναι πόσο το θέατρο βρίσκεται μπροστά από αυτούς. Ως θεατρικά όντα μάς κάνουν τη χάρη να σταθούν για λίγο μπροστά μας. Μα ως άνθρωποι μένουν αδιερεύνητοι, απρόβλεπτοι, αταξινόμητοι.
Ισως δεν κατάλαβαν πολλοί πως στον «Φεγγίτη» οι ηθοποιοί αυτό διδάσκουν. Την ανθρώπινη εμπειρία. Παράδειγμα πρώτο. Πώς γίνεται ο Τομ του Δημήτρη Καταλειφού να είναι ταυτόχρονα αγαθός και πονηρός, καταθλιπτικός και γεμάτος ζωή, πειστικός στις θέσεις του και την ίδια στιγμή ανασφαλής, γέρος μαζί και παιδί;… Και η Κίρα της Λουκίας Μιχαλοπούλου: Πώς άραγε εξηγείται να είναι μαζί δυνατή κι ευαίσθητη, αποφασισμένη και μετέωρη; Αισθανόμαστε ασφαλώς πως υπάρχει σε αυτήν η λαχτάρα κι ο τρόμος του παλιού έρωτα. Μα στην ερμηνεία της ηθοποιού (από την οποία βλέπουμε πια θαύματα), τα δύο αυτά δεν ζουν εναλλάξ, αλλά σαν ένα και το αυτό αίσθημα, της αναστάτωσης και αληθινής ζωής.
Δείτε τελευταία και τον Εντουαρντ, του Μιχάλη Πανάδη. Τόσο σύντομη η παρουσία του και τόσο πλήρης. Φτάνει για να διαβλέψουμε κάτι το ερωτικό στη (μελλοντική;) σχέση του με την Κίρα; Μια νέα, τολμηρή, πιθανότητα; Μια νέα ανθρώπινη κατάσταση.
Δύο ώρες με τρεις ανθρώπους σε έναν χώρο. Κι όλα με μία, κι αυτή κομμένη, ανάσα από τους θεατές. Ο κόσμος όλος χώρεσε σε ένα κουτί. Και το φως του όλο σε έναν φεγγίτη.
