Μια γυναίκα ηρωίδα είχα την τιμή να γνωρίσω τον χειμώνα που μας πέρασε και να συνυπάρχουμε, δυστυχώς μόνο για μερικούς μήνες, στην ίδια αίθουσα, στο απέναντι θρανίο, στα μαθήματα γαλλικών και στο αμφιθέατρο ανατομίας-σχεδίου με γυμνό μοντέλο, στη σχολή της Beaux Arts στο Παρίσι.
Ενα κορίτσι μικροκαμωμένο, χαρακτηριστικά όμορφο, το οποίο δεν άφηνε την παραμικρή υπόνοια να σκεφτεί κανείς τι μπορεί να «κουβαλάει» μέσα της και για την ατσάλινη δύναμη που έκρυβε… Πριν από μερικές μέρες πληροφορήθηκα πως αυτοκτόνησε και αυτό με έκανε να θελήσω να τη «γνωρίσω» καλύτερα και τελικά να καταλάβω τι σημαίνει να είναι κανείς Ηρωας και Μαχητής με κεφαλαία γράμματα.
Η Οξάνα Σάτσκο (Oksana Shachko) γεννήθηκε το 1987 στην πόλη Χμελνίτσι, 260 χιλιόμετρα από το Κίεβο. Από την ηλικία των 8 ετών ζωγράφιζε θρησκευτικά θέματα και στη συνέχεια έγινε δεκτή σε ένα ορθόδοξο σχολείο για αγιογράφους. Στα 12 χρόνια της τής ανέθεσαν τοιχογραφίες σε εκκλησίες και δωδεκάωρη εργασία σε καθημερινή βάση, ενώ ήθελε να γίνει μοναχή.
Με την παρέμβαση της οικογένειάς της, παρ’ όλο που οι ίδιοι ήταν ιδιαίτερα πιστοί, απομακρύνθηκε από τα μοναστήρια και τον εγκλεισμό, με αποτέλεσμα να της δημιουργηθούν απορίες σχετικά με τη θρησκεία. Εγινε μέλος μιας κομμουνιστικής οργάνωσης εφήβων, στα 16 της, απορρίπτει τη χριστιανική παιδεία, υποστηρίζοντας πως η θρησκεία είναι μια επιχείρηση και ένα εργαλείο για να χειραγωγηθεί η κοινωνία, και γίνεται άθεη.
Το 2008 στρέφεται στον πολιτικό ακτιβισμό, μαζί με την Αννα Ούτσολ και την Αλεξάνδρα Σεβτσένκο δημιουργούν την ομάδα FEMEN. Η πρώτη τους δράση ήταν στο τοπικό μαιευτήριο σε σχέση με τον θάνατο τεσσάρων γυναικών και την ανάμειξη διεφθαρμένων γιατρών, αλλά και ο αγώνας τους να μη θεωρείται πια η Ουκρανία οίκος ανοχής των Ευρωπαίων.
Αρχισαν να διαμαρτύρονται γυμνόστηθες σε κάθε τους δράση, φωνάζοντας και γράφοντας συνθήματα επάνω στα σώματά τους. Με αυτόν τον τρόπο τα έβαλαν με το καθεστώς στη χώρα τους και τον πρόεδρο Πούτιν, με τον πρόεδρο της Λευκορωσίας Λουκασένκο, εναντιώθηκαν στη σεξουαλική εκμετάλλευση των γυναικών, στην παιδοφιλία, στην ομοφοβία, στην πατριαρχία, στον Πάπα, στη θρησκεία, στους φασίστες και σε ό,τι εμπόδιζε να κρατάνε τη συνείδησή τους καθαρή.
Πραγματοποίησαν αξιοσημείωτες δράσεις, συνελήφθησαν πάρα πολλές φορές και κάποιες φυλακίστηκαν, ενώ μερικά γεγονότα πήραν ιδιαίτερη δημοσιότητα στα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Το 2011, έπειτα από μια δράση τους μπροστά από το κεντρικό κτίριο της KGB τις απήγαγαν οι μυστικές υπηρεσίες, τις πήγαν βράδυ σε κάποιο δάσος κοντά στο Μινσκ της Λευκορωσίας, τις έγδυσαν, τις βασάνισαν και τις περιέχυσαν με πετρέλαιο απειλώντας να τις κάψουν.
Δύο χρόνια αργότερα, η ομάδα FEMEN κάνει την εμφάνισή της στο Ανόβερο της Γερμανίας, μπροστά στον πρόεδρο Πούτιν και την καγκελάριο Μέρκελ, όπου η Οξάνα χτυπήθηκε άσχημα και κατέληξε στο νοσοκομείο. Εμφανίστηκαν ακόμη στο Νταβός της Ελβετίας, στο ετήσιο παγκόσμιο συνέδριο πολιτικών ηγετών και επιχειρηματιών, επίσης διαμαρτυρήθηκαν στην πλατεία του Αγίου Πέτρου στο Βατικανό για την πολιτική της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.
Το 2013, ύστερα από απειλές που δέχτηκαν μετά τη δράση τους στο Ανόβερο («έβαλαν χειροβομβίδες και βόμβες μαζί με μια φωτογραφία του Πούτιν στα γραφεία της οργάνωσης FEMEN», όπως λέει η ίδια στο γαλλικό περιοδικό CRASH, τεύχος 12/2017), τους απαγορεύτηκε η είσοδος στη Ρωσία εφ’ όρου ζωής και, καθώς κατηγορήθηκαν για τρομοκρατία ενάντια στο καθεστώς της Ουκρανίας, δραπέτευσαν από τη χώρα. Η Οξάνα έγινε πολιτική πρόσφυγας στη Γαλλία, οι Σεβτσένκο και Ούτσολ στην Ελβετία, με σκοπό τη διεύρυνση του αγώνα τους στην Ευρώπη.
Το πρόσφατο εικαστικό έργο της Οξάνα ήταν ένας συνδυασμός εμπειριών και αγιογραφίας, δημιουργώντας τη σειρά «Iconoclast» (εικονομάχος), χρησιμοποιώντας παραδοσιακές μεθόδους ζωγραφικής, τέμπερα σε ξύλο με φύλλα χρυσού. Αυτή τη φορά υποσκάπτει την παραδοσιακή απεικόνιση, αντικαθιστώντας τους άντρες με γυναίκες (όπως οι τέσσερις γυμνές νύφες στη θέση των Ιπποτών της Αποκάλυψης), οι άγιές της φορούν μάσκες και κρατούν Καλάσνικοφ, ενώ η Σταύρωση εξελίσσεται σε σεξουαλικό όργιο.
Η πρώτη ατομική έκθεσή της έγινε στο Παρίσι, στην γκαλερί Mansart (2016) παρουσιάζοντας μια σειρά εικόνων που αναφέρονταν στα επτά θανάσιμα αμαρτήματα. Ενώ η τελευταία της παρουσία ήταν τον περασμένο Ιούνιο σε μια έκθεση με τίτλο «Μιλώντας για μια Επανάσταση!» στην γκαλερί 22 Visconti, σε ένα αφιέρωμα στο κίνημα του Μάη του ‘68.
Η Οξάνα κατάφερε να γίνει σύμβολο του γυναικείου κινήματος παγκοσμίως. Μια γυναίκα που καθώς πέρναγε από δίπλα σου, παρά το μικροσκοπικό της μέγεθος, σε άφηνε αμήχανο, ίσως από τον απόηχο των σκέψεών της ή ίσως να ήταν ο μόνιμος και δικαιολογημένος θυμός στην ψυχή της…
Δεν δίστασε να δράσει και στη Γαλλία, μιλώντας για την ανισότητα της γυναίκας σε μια φαινομενικά ισότιμη κοινωνία, αλλά και μπροστά στη Μαρίν Λεπέν. Μάλλον, εμφανώς προβληματισμένη από την τροπή που είχε πάρει η πορεία της ομάδας τον τελευταίο καιρό, συχνά ερχόταν στα μαθήματα φορώντας το χαρακτηριστικό τους, ως σύμβολο αγνότητας, στεφάνι με τα λουλούδια στα μαλλιά…
Υπήρξαν και δημοσιεύματα που αναφέρουν πως ο θάνατός της είναι μια «ύποπτη» αυτοκτονία, μάλλον ποτέ δεν θα το μάθουμε… Αν υποθέσουμε πως δεν είναι αυτοκτονία, τότε ξεσκεπάσματα τέτοιων ενεργειών μπορούν να αναμοχλεύσουν ακόμη και τις σχέσεις μεταξύ κρατών και κυβερνήσεων… καθώς το συμβάν έγινε σε μια ξένη χώρα. Την προηγούμενη μέρα από τον θάνατό της είχε αναρτήσει σε σάιτ τη φράση «Είστε απάτη»· άλλοι είπαν πως τα τελευταία χρόνια είχε αποπειραθεί να βάλει ξανά τέλος στη ζωή της. Πάντως οι αστυνομικές αρχές της Γαλλίας περιμένουν το πόρισμα της νεκροψίας.
*Ο Χριστόφορος Κατσαδιώτης είναι εικαστικός που ζει και εργάζεται στο Παρίσι
