«Λουδοβίκος: Πού είναι αυτός ο άμυαλος, αυτός ο δύστυχος; Οθέλλος: Αυτό που κάποτε ήταν ο Οθέλλος; Εδώ είμαι. Λουδοβίκος: Και πού είναι αυτή η οχιά; Εδώ, μπροστά μου φέρτε τον, τον κακούργο! Οθέλλος: Τα πόδια του δεν είναι τραγίσια… Καλά, αυτά είναι παραμύθια. Ας είσαι Σατανάς, δεν μπορώ να σε σκοτώσω» («Οθέλλος», Σέξπιρ).
Μα πώς έγινε «Ιάγος» ο Ιάγος; Προβληματίστηκαν γι’ αυτό δεκάδες σπουδαίοι φιλόσοφοι και μελετητές της ανθρώπινης φύσης. Καταστρέφει, συκοφαντεί και δολοπλοκεί εναντίον όλων. Ο μισητός ήρωας του Σέξπιρ ξέρει πως είναι κενός άνθρωπος οντολογικά όταν ο Οθέλλος –το δικό του δημιούργημα– τον παραγκωνίζει. Αποφασίζει να καταστρέψει το δημιούργημά του ξεπερνώντας ακόμα και τον Σατανά – ο οποίος το μόνο που θέλει είναι να προσβάλει τον Θεό και όχι να τον καταστρέψει. Και ποιος είναι ο θρίαμβος του «κακού»; Μέχρι τη μέση του έργου έχει προκαλέσει την καταρράκωση της εσωτερικής υπόστασης του Οθέλλου.
Ομως, όσο ξεκάθαρες και αν είναι οι πράξεις του, τα κίνητρά τους είναι πολύπλοκα, μυστηριώδη, και κρύβονται μέσα στο σκοτάδι. Ούτε ο ίδιος ξέρει γιατί. Δεν είναι ποτέ πραγματικά βέβαιος για ποιο λόγο κάνει αυτό που κάνει· «Ολα αυτά εδώ τα έχω, μέσα στο μυαλό μου, αλλά είναι ακόμα συγκεχυμένα» θα παραδεχτεί.
Πιο σίγουρος είναι γι’ αυτό που κάνει παρά για τον λόγο που το κάνει και ο βολονταρισμός που τον διακατέχει ενισχύει περισσότερο τη σύγχυση παρά την αποσαφηνίζει. Πάντως, έχει μια σημασία να κοιτάμε προσεκτικά γύρω μας δίχως το άμυαλο πάθος του Οθέλλου. Ισως κάποιος «Ιάγος», ένας τέτοιος αιώνιος δολοπλόκος, να είναι ανάμεσά μας. Αλλά ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχει να εξετάζουμε συχνά τον εαυτό μας. Ιάγος δεν γεννιέσαι, γίνεσαι.
