Βιβλία στο προσκέφαλο: Πολυαγαπημένα, πολυδιαβασμένα, βιβλία που μας διαμόρφωσαν ή μας στήριξαν σε δύσκολες στιγμές. Πρόσωπα της γραφής ξεφυλλίζουν την «αυτοβιογραφική» βιβλιογραφία τους.
Με ποιητική και δοκιμιογραφική θητεία πριν περάσει δυναμικά στην πεζογραφία, η Ελενα Χουζούρη έλκεται από θέματα όπου η ατομική μοίρα διασταυρώνεται με συλλογικά πεπρωμένα και η ιδιωτική εξομολόγηση με τη δημόσια μνήμη. Μυθιστορήματα-τοιχογραφίες, πλάγιες αυτοβιογραφίες του τόπου, όπου γλώσσα, αφήγηση και Ιστορία μπλέκονται αξεδιάλυτα. Εδώ, η σημερινή φιλοξενούμενη της στήλης μας (έχει εργαστεί επί μακρόν σε ραδιόφωνο και τηλεόραση σε βιβλιοφιλικές εκπομπές) ανακαλεί και αρχειοθετεί βιβλία, αναγνώσεις και εποχές στο πέρασμα του χρόνου – πραγματικού και αφηγηματικού.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Το ερώτημα «ποια βιβλία σάς καθόρισαν;» γεννά αυτομάτως -σε μένα τουλάχιστον- ένα δεύτερο ερώτημα: Πώς να επιλέξεις κάποια βιβλία που πιθανόν σε καθόρισαν, όταν συνεχώς σε καθορίζουν και σε πλουτίζουν βιβλία που διαβάζεις; Οταν η αναγνωστική σου βουλιμία, περιέργεια και απόλαυση δεν έχουν σταματήσει να κανοναρχούν τη ζωή σου ήδη από την παιδική σου ηλικία έως σήμερα;
Είναι σαν να σου λένε να διαλέξεις ποιο από τα παιδιά σου θέλεις να διασωθεί και ποιο να καταδικαστεί, όπως στην περίπτωση της Σόφι στη συγκλονιστική ταινία «Η εκλογή της Σόφι».
Εκτός αν το δεχθώ ως παιχνίδι της μνήμης ή κάτι σαν σταυρόλεξο, οπότε δεν θα μου δημιουργούσε τύψεις ή ενοχές αν κάποιο βιβλίο ή κάποιος συγγραφέας έμενε εκτός παιχνιδιού.
Αν ξεκινήσουμε λοιπόν από την παμφάγα παιδική ηλικία, εγώ δεν θα σταματήσω ούτε σε παιδικό βιβλίο -εξάλλου στην παιδική μου εποχή ελάχιστα υπήρχαν- ούτε στα Κλασσικά Εικονογραφημένα που κατά κόρον καταβρόχθιζα, ούτε στα μυθιστορήματα Γάλλων ή Ρώσων κλασικών (Ρολάν, Ουγκό, Δουμάς, Τολστόι, Ντοστογιέφσκι κ.λπ.) με το μαύρο χοντρό εξώφυλλο, που ο πατέρας μου αγόραζε από τους πλασιέ βιβλίων και εναπέθετε στην -από ξύλο τικ- βιβλιοθήκη μας, αλλά θα κάνω στάση σε μια σειρά που μπορώ ανεπιφύλακτα να πω ότι με καθόρισε: στη σειρά Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού του Will Durant, η οποία επίσης είχε αποκτηθεί από τους γυρολόγους πωλητές βιβλίων και υπήρξε το ωραιότερο δώρο του πατέρα μου.
Καθότι εγώ με την Ιστορία και τα πήγαινε-έλα μέσα στον χρόνο είχα από παιδί αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση. Ο Durant κυριολεκτικά με απογείωσε και καθώς ήρθε στο μεταίχμιο παιδικής και εφηβικής ηλικίας, παρά τη στρυφνή απλή καθαρεύουσα στην οποία είχε μεταφραστεί, με έθεσε σε τροχιά θαυμαστών ταξιδιών σε χώρες και πολιτισμούς, διευρύνοντας απίστευτα τους γνωστικούς μου ορίζοντες σε όλα τα πολιτιστικά επίπεδα, μη της λογοτεχνίας και των γραμμάτων εξαιρουμένων.
Αργότερα, στα νεανικά μου χρόνια, ήρθε ο Γιώργος Ιωάννου. Εχω πολλές φορές γράψει το πόσο με επηρέασε. Υφος, ρυθμός, αποσπασματική και στριφογυριστή αφήγηση, βαθιά εσωτερικευμένη ποιητική διάθεση, ελεγεία στην απώλεια, στον ξεριζωμό, στη μοναχικότητα, στον αποκλεισμό. Από κοντά και οι νεωτερικοί συγγραφείς.
Οι Ελληνες: ο Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης και το τρισδιάστατο «Μυθιστόρημα της κυρίας Ερσης», ο Νίκος Μπακόλας και η πολυεπίπεδη «Μεγάλη πλατεία» -εμβληματικό μυθιστόρημα της μεταπολεμικής μας λογοτεχνίας-, και τα δύο, καθοριστικά για τη γραφή μου -αφηγηματικές τεχνικές, οπτική- μυθιστορήματα του Αλέξανδρου Κοτζιά «Αντιποίηση αρχής» και «Φανταστική περιπέτεια».
Από τους ξένους νεωτερικούς συγγραφείς υπάρχουν αρκετοί που έχουν καθοριστικά επιδράσει στη γραφή μου. Αναφέρω επιλεκτικά: Τους «Υπνοβάτες» του Χέρμαν Μπροχ, το «Αν μια νύχτα του χειμώνα ένας ταξιδιώτης» του Ιταλο Καλβίνο, «Το εκκρεμές του Φουκό» του Ουμπέρτο Εκο, «Ο δρόμος της Φλάνδρας» του Κλοντ Σιμόν, «Το κουτσό» του Κορτάσαρ, «Η πόλη και τα σκυλιά» του Λιόσα, έως τους τελευταίους, Ζέμπαλντ, Παμούκ, Καμπρέ… και η περιπέτεια συνεχίζεται.
Τελευταίο βιβλίο της Ελ. Χουζούρη είναι το μυθιστόρημα «Ο θείος Αβραάμ μένει πάντα εδώ» (Πατάκης, 2016).
