Από τον Αϊνστάιν στον Χόκινγκ

Με αφορμή τη συμπλήρωση 63 χρόνων από τον θάνατο του Αϊνστάιν (18.4.1955), σκέφτηκα να γράψω για τη σχέση του κορυφαίου επιστήμονα του 20ού αιώνα με τον Στίβεν Χόκινγκ, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή.

Αμφότεροι έφεραν επαναστάσεις στον τομέα της γνώσης για το Σύμπαν, ενώ επιπλέον ο Χόκινγκ έδειξε με μεγαλειώδη τρόπο τη δύναμη του ανθρώπου, αφού πέτυχε τις επιστημονικές ανακαλύψεις του καθηλωμένος επί πολλές δεκαετίες σε αναπηρικό καροτσάκι και υποχρεωμένος να μιλά επί μεγάλο χρονικό διάστημα με μηχανική υποστήριξη.

Πέραν της επιστημονικής μεγαλοσύνης, οι Αϊνστάιν και Χόκινγκ είχαν κοινό χαρακτηριστικό την αφοσίωσή τους στην υπόθεση της ειρήνης και της κοινωνικής δικαιοσύνης.

Με άλλα λόγια, υπήρξαν και οι δύο αριστεροί, κάτι που δεν είναι ευρύτερα γνωστό, ίσως διότι συμφέρει την κυρίαρχη ιδεολογία αυτό να αποσιωπάται.

Υπενθυμίζω ότι ο Αϊνστάιν κυνηγήθηκε από το χιτλερικό καθεστώς, αυτοεξοριζόμενος στις ΗΠΑ το 1933 και η τελευταία υπογραφή του, μία εβδομάδα πριν πεθάνει, ήταν κάτω από το περίφημο «μανιφέστο Αϊνστάιν-Ράσελ» που αποτέλεσε διεθνή έκκληση για την ένωση όλων των φιλειρηνικών ανθρώπων μπροστά στην αυξανόμενη απειλή ενός παγκόσμιου πυρηνικού ολοκαυτώματος.

Το 1949, ο Αϊνστάιν δημοσίευσε άρθρο με τίτλο «Γιατί ο σοσιαλισμός», στο αμερικανικό περιοδικό «Monthly Review» του φίλου του Paul Sweezy.

Είναι αξιοσημείωτο ότι από τότε ο Αϊνστάιν έβλεπε να συντελείται η παγκοσμιοποίηση. «Θα αποτελούσε μικρή υπερβολή», έγραφε, «να ισχυριστούμε ότι ακόμα και τώρα έχουμε μια πλανητική κοινότητα παραγωγής και κατανάλωσης».

Υποστηρίζοντας τον σοσιαλισμό, ο Αϊνστάιν ταυτόχρονα προειδοποιούσε για τον κίνδυνο της γραφειοκρατίας, γράφοντας ότι «η σχεδιασμένη οικονομία δεν αποτελεί ακόμα σοσιαλισμό», αφού «μια σχεδιασμένη οικονομία ως τέτοια μπορεί να συνοδεύεται από πλήρη υποδούλωση του ατόμου».

Παρόμοιες ιδέες υπηρέτησε και ο Στίβεν Χόκινγκ, που άσκησε έντονη κριτική στον αμερικανικό πόλεμο στο Βιετνάμ, ενώ τάχθηκε κατά του ακραίου νεοφιλελευθερισμού της Μάργκαρετ Θάτσερ, υποστηρίζοντας το Εργατικό Κόμμα της Βρετανίας και τον σημερινό ηγέτη του Τζέρεμι Κόρμπιν, έχοντας παλαιότερα καταφερθεί εναντίον του Τόνι Μπλερ για τον πόλεμο στο Ιράκ.

Δεν είναι τυχαίο ότι επιστήμονες του μεγέθους των Αϊνστάιν και Χόκινγκ υπήρξαν αριστεροί. Τα πιο φωτεινά πνεύματα της ανθρωπότητας, ιδιαίτερα στον 20ό αιώνα, ασπάστηκαν και υποστήριξαν τις ιδέες της απελευθέρωσης της κοινωνίας και του ανθρώπου από την εκμετάλλευση και καταπίεση.

Καταλήγω με τη φράση του Αϊνστάιν: «Ο πόλεμος δεν μπορεί να γίνει ανθρώπινος».

*Μέλος του Συμβουλίου του Διεθνούς Γραφείου Ειρήνης