Η λογοτεχνία ως γραφή και ανάγνωση

Οι Εκδόσεις των Συναδέλφων, αυτό το τόσο σημαντικό συνεργατικό εκδοτικό εγχείρημα, ευτύχησε σε αυτό το βιβλίο. Δεν είναι ένα βιβλίο ενός ανθρώπου που συμμετέχει σε κοινωνικές δράσεις και άρα αυτοδικαίως βγαίνει το βιβλίο του. Είναι ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό έργο που αξίζει την προσοχή μας.

Γιατί γράφουμε; Αυτή η ερώτηση, η οποία με έχει απασχολήσει και στις δικές μου προσπάθειες γραφής, με τριβέλισε πολύ όταν τελείωσα αυτό το τόσο απολαυστικό βιβλίο. Εγώ, στην απόπειρά μου να απαντήσω, είχα θέσει σειρά ερωτήσεων: Από ανάγκη έκφρασης; Από μια ματαιόδοξη αίσθηση μιας αβέβαιης συνέχειας; Για να ξορκίσω την καταδίκη σε θάνατο, η οποία αποτελεί έναν αδιαπέραστο ορίζοντα; Ολα αυτά μαζί –είχα σκεφτεί– είναι η προφανής απάντηση, όμως εδώ ο Σβόλης, αφού υπηρετεί αυτές τις υπαρξιακές αγωνίες, είμαι σίγουρος ότι έχει προσθέσει και κάποιες ακόμα.

Ο Κώστας έχει να προσφέρει ένα έργο στο οποίο ο ίδιος έχει διασκεδάσει, έχει εκφραστεί και έχει μιλήσει, προσφέρει μια σύγχρονη θέαση τόσο του πολιτικού όσο και του κοινωνικού περιβάλλοντος και αυτό το επιτυγχάνει όχι μέσα από μια στείρα παράθεση, αλλά μέσα από τους εξελισσόμενους ήρωες του έργου. Επίσης, συναντάμε σε μεγάλες δόσεις μια μεγάλη αγάπη για τη λογοτεχνία, πάθος, αναζήτηση νοήματος, όλα αυτά και τόσα άλλα συνωθούνται σε αυτές τις σελίδες με μια αιφνιδιαστική μαεστρία και σε κάνουν να μη θες να αφήσεις το βιβλίο από τα χέρια σου.

Κώστας Σβόλης Το δικαίωμα των νεκρών Εκδότης: ΟΙ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΝΑΔΕΛΦΩΝ Χρονολογία Εκδοσης Μάρτιος 2018 Αριθμός σελίδων 208 |

Η λογοτεχνία πρέπει να ιδωθεί ως μια διττή πράξη – γραφής και ανάγνωσης. Ακούμε λοιπόν τους λόγους που ποτέ δεν ειπώθηκαν, τις αναμνήσεις που ενώ είναι απολύτως απαραίτητες δεν έχουν βιωθεί. Ενα πολύ σημαντικό κομμάτι της σύγχρονης σκέψης και πράξης στηρίζεται στην περιβόητη γνώση της αλήθειας, της προβολής αυτής της αλήθειας ως αυταπόδεικτου συμβάντος και της υπηρέτησης των συνεπειών που αυτή συνεπάγεται.

Σήμερα αισθανόμαστε να ασφυκτιούμε μέσα στη λογική των νόμων. Υπάρχει μέσα μας κάτι παθιασμένο, γενναιόψυχο και ελεύθερο, που υπερβαίνει τις παραστάσεις της λογικής. Χάρη σ' αυτήν την υπέρβαση είμαστε ανθρώπινοι. Αυτό γίνεται, στη σημερινή σήψη, αντικείμενο ποινικής αντιμετώπισης. Η τέχνη έχει από καιρό φύγει από τη σφαίρα του όποιου φορμαλισμού· σήμερα μπορεί να φτάσει μέχρι το σημείο να υποσκάψει και να υπονομεύσει τις συνήθειες και τις αυτοματοποιημένες αντιλήψεις.

Ο πιο ενδιαφέρων χαρακτήρας του έργου δεν είναι παρών ως φυσική παρουσία, αλλά είναι ο καταλύτης εκκίνησης. Οι χαρακτήρες εξελίσσονται μπροστά μας με ένταση, διατηρώντας έναν τρομερό ρυθμό. Το εξαιρετικό εύρημα του Κώστα είναι ότι οι ζωές των ηρώων του μας παραθέτουν την κενότητα μιας κοινωνίας παθητικής, μας παρουσιάζεται η δύναμη της μοναξιάς, η απουσία σκοπών και στόχων, η διαρκής αναζήτηση νοήματος, η σοβούσα κρίση νοημάτων.

Πού βρίσκεται το εύρημα που σας έταξα; Βρίσκεται στη σταδιακή ενεργοποίησή τους. Ο Σβόλης, μέσα από την πλοκή, μας τονίζει ότι η λύση στα αδιέξοδα είναι η ενεργοποίηση, το τέλος της παθητικότητας, η κοινωνική δράση, η διευρυνόμενη αλληλεγγύη. Στην εποχή που η συναίνεση στηρίζεται στον φόβο, οι ήρωες του «Δικαιώματος των νεκρών» υπερβαίνουν σταδιακά αυτόν τον φόβο και επηρεάζουν την πολιτική ζωή της χώρας τους.

Ας τους αφουγκραστούμε λοιπόν:

«Εφτασα, κανείς δεν με περίμενε, αυτό δεν είχε αλλάξει, ποτέ κανένας δεν με περίμενε, ούτε σε σταθμούς ούτε πουθενά, όχι πως είχα ταξιδέψει πολύ στη ζωή μου, μα νά, πάντα το ’χα παράπονο, κάποιος, κάπου να με περιμένει ή έστω να με αποχαιρετά...

Αυτά ξέραμε, αυτά μάθαμε, μια ζωή στην ασφάλεια της ελάχιστης προσπάθειας, στην ευκολία της μετριότητας και αυτού που ήταν μετρήσιμου, τεμαχισμένου σε μικρά απλά βήματα, από εδώ ώς εκεί και από κει λίγο παραπέρα, αργά, σταθερά, στην επιφάνεια να μην ταράξει τα νερά. Πώς σπατάλησε τη ζωή του έτσι, χωρίς πνοή; Χωρίς ανάσα;»

«Ο άνθρωπος συνειδητοποιεί τώρα ότι είναι ένα τυχαίο συμβάν, μια απολύτως μάταιη ύπαρξη, πως πρέπει χωρίς λόγο να παίξει μέχρι τέλους το παιχνίδι», αυτή η φράση του Μπέικον μπαίνει με ένταση στην αρχή του βιβλίου, για να μπορέσει στη συνέχεια η αφήγηση να σκιαγραφήσει διεξόδους.

Ο ακτιβιστής Κώστας θα εκφράσει τον σύγχρονο πολιτικό λόγο του όχι μέσα από τη δράση κάποιου κοινωνικού αγωνιστή, αλλά μέσα από την πορεία και τις σκέψεις του φασίστα Αγραπίδη και του κύκλου μιας σκοτεινής ομάδας εξουσίας. Μέσα από τη δράση αυτής της ομάδας αναγνωρίζουμε τη σύγχρονη αποτύπωση ενός ζοφερού περιβάλλοντος που μόνο η κοινωνική δράση και η αλληλεγγύη μπορούν να αλλάξουν. Καθώς ακούμε τον Αγραπίδη να λέει: «Είναι αλήθεια ότι με τα χρόνια οι πεποιθήσεις του είχαν αλλάξει, ένιωθε να ξεφεύγουν από τον πρωτόλειο φυλετισμό του συρμού και να εξελίσσονται σ' έναν υπαρξιακό ελιτισμό, τι παράξενος νεολογισμός;

Πώς και κανένας άλλος δεν είχε σκεφτεί αυτόν τον ορισμό; Απόρησε. Οχι, δεν ήταν μια αναβίωση του αριστοκρατισμού, η καταγωγή ήταν μια εκφυλιστική ασθένεια των ευγενών που μεταδόθηκε στην αστική τάξη οδηγώντας την κι αυτή στην παρακμή. Οι Κύριοι δεν γεννιόνταν, γίνονταν, όπως αυτός, κατακτούσαν, δεν κληρονομούσαν, ιδιοκτησία και εξουσία, ύλη και ενέργεια, ένα δίπολο, μια σχέση, όχι δεν ήταν ο σκοπός, ήταν ο τρόπος του να βλέπει τη ζωή, ένα παίγνιο συσσώρευσης, ένας τρόπος αυτοεπιβεβαίωσης».

Ξέρουμε ότι η ήττα αυτού του συλλογισμού δεν είναι συμβολική, καθώς το βιβλίο έχει κύριο συμπρωταγωνιστή τον χρόνο, είναι μια νίκη δικαίωσης για το παρελθόν, αποτροπής για το παρόν και ελπίδας για το μέλλον. Αυτό όμως που θα ήθελα να τονίσω, χωρίς κανέναν ενδοιασμό, είναι ότι το έργο αυτό είναι απολαυστικό, δεν το αφήνεις από το χέρι σου, ο ρυθμός του συνεχής, η ένταση και η ροή απογειωτικές. Μια ιστορία με πάθος, με ορμή, με λόγο αριστοτεχνικά πλεγμένο. Οταν κλείνεις την τελευταία σελίδα θέλεις να ξαναδείς τους χαρακτήρες, να συνομιλήσεις μαζί τους. Η σκηνή του θανάτου και της κηδείας του μπαρμπα-Νίκου είναι πραγματικά υπέροχη.

Ο Σβόλης πάνω από όλα κάνει λογοτεχνία, μας λέει μια ιστορία· μια ιστορία τόσο χορταστική που σε κάνει να κοιτάς τις σελίδες με περιέργεια.

*Συγγραφέας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας