«Ενα ποίημα είναι σαν ένα φονικό»

terzopoulou.jpg

Μιράντα Τερζοπούλου Βασίλης Μαθιουδάκης

Από τα έδρανα της Φιλοσοφικής, όπου σπουδάζει Ιστορία και Αρχαιολογία, στο τμήμα Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. Ενδιαμέσως σπουδές Ανθρωπολογίας στο Λονδίνο και στο Παρίσι. Και ύστερα, τα τραγούδια. Η μακροχρόνια έρευνά της, εντός και εκτός Ελλάδας, σχετικά με την παραδοσιακή μουσική. Μόνη της ή παρέα με τη φίλη της, τη Δόμνα Σαμίου, με την οποία συνεργάζονται επί χρόνια, αλωνίζοντας κυρίως τη Μακεδονία και τη Θράκη.

Ταξιδεύει αδιάκοπα, κυρίως στις χώρες της Μέσης Ανατολής και της Αφρικής. Η λαϊκή λατρεία και οι λαϊκές τελετουργίες, η θέση και ο ρόλος των φύλων σε διάφορες εθνοτικές, θρησκευτικές, γλωσσικές μειονοτικές ομάδες, είναι μερικά από τα θέματά της.

Η ίδια πάντως αντιδράει στην τυπική παράθεση των βιογραφικών σημειωμάτων και μου λέει: «Mε δουλεύεις; Eμένα, το ύψιστο πανεπιστήμιό μου ήταν και είναι ο δρόμος και οι μνήμες των ανθρώπων. Αφού το ξέρεις...»

Την πέτυχα καθώς ετοίμαζε τη βαλίτσα της για το προσωπικό της ερημητήριο, στο Βερολίνο. Ο Βασίλης αφοσιώθηκε στη γάτα. Η Βέσπα διεκδικεί τη θέση της στα δύο σπίτια: στον Λυκαβηττό και στη Βόρεια Εύβοια.

Θα την καταλάβεις, αν παραμερίσεις το ριχτάρι και δεις τις νυχιές της στην πλάτη της πολυθρόνας. Με παρόμοιο τρόπο θα ανακαλύψεις και τα ποιήματα της Μιράντας Τερζοπούλου.

Και ίσως συμφωνήσεις τελικά πως η ποίηση φέρει τα αποτυπώματα του ερωτικού εγκλήματος. Σαν νυχιές στη στόφα.

Μιράντα Τερζοπούλου - Χρήστος Αγγελάκος Νιώθω ότι ένα ποίημα είναι σαν ένα φονικό, λέει η Μιράντα Τερζοπούλου στον Χρήστο Αγγελάκο | Βασίλης Μαθιουδάκης

● Πριν από έναν χρόνο, περίπου, εμφανίζεται η πρώτη σου ποιητική συλλογή. Κρατάει χρόνια η σχέση σου με την ποίηση;

Ναι, κρατάει. Είναι ποιήματα πολλών χρόνων. Εντάξει, ήρθε μια στιγμή που επικαιροποίησα κάπως τα συναισθήματα.

● Τα ξαναδούλεψες;

Εγραψα μερικά ακόμα και τα δούλεψα όλα μαζί, όταν η Βάσω Κυριαζάκου αποφάσισε να τα βγάλει. Εντελώς τυχαία.

Απλώς μιλάγαμε μια μέρα για τον γυναικείο λόγο και της έλεγα πως διαπιστώνω ότι δεν υπάρχει. Είναι πολύ λίγες οι γυναίκες τον προηγούμενο αιώνα που έγραψαν ξεκάθαρα για ομοερωτικά αισθήματα.

● Πες μου μία…

Κοίταξε, πρώτα πρώτα έχουμε αυτό το περίφημο βιβλίο του Μεσοπολέμου «Η ερωμένη της», από την Ντόρα Ρωζέττη, που την ανακάλυψε η Χριστίνα Ντουνιά. Χρόνια αργότερα είχαμε τη Θεοδώρα Ντάκου, που έγραψε στις εκδόσεις του Ντίνου Χριστιανόπουλου. Και τη Μαρίνα, φυσικά, στην «Κατάσταση πολιορκίας», από την εξαιρετική Ρένα Χατζηδάκη.

Πάντως, οι άντρες μιλάνε πολύ περισσότερο, πολύ πιο τολμηρά και βιωματικά για τέτοιες καταστάσεις. Οι γυναίκες σιωπούν, μιλώντας πάντα για την Ελλάδα.

● Πότε ξεκινάς να διαβάζεις ποιήματα;

Από πολύ μικρή, παιδί του δημοτικού. Με μάγευε η ποίηση. Και είχαμε και πολλά βιβλία στο σπίτι μας. Και διάβαζα. Διάβαζα πολύ.

● Τι θυμάσαι από τότε;

Οτι έγραφα κιόλας. Θυμάμαι ένα ποίημα που είχα γράψει, ετών 10, και είχε τίτλο «Τα νιάτα». Αλλά με νοσταλγία. Σαν να τα έβλεπα αναδρομικά και να τα νοσταλγούσα. Αλλά να σου πω, τώρα που με ρωτάς, σκέφτομαι ότι όλη μου η ζωή και όλες μου οι αναζητήσεις, η ψυχή μου πάντα, στρέφονται προς το παρελθόν. Με διάφορους τρόπους.

Και σκέφτομαι ότι και μέσα από τη δουλειά μου, που είναι η εθνογραφία, η εθνολογία, οι συνεντεύξεις με τους παλιούς ανθρώπους, ο έρωτας που έχω με όλους αυτούς τους γέρους και τις γριές, είναι ένα παρελθόν που ζητάει να υπάρξει σαν παρόν. Η σχέση μου με το παρελθόν είναι καθοριστική.

● Πάμε λίγο στον τίτλο: «Ομοερωτικά σαν τα άλλα τα ερωτικά». Μοιάζει να λέει «σιγά, παιδιά, μην το κάνουμε και θέμα». Διακρίνω μια λεπτή γραμμή ειρωνείας, η οποία αποφορτίζει τη γενναιότητα του coming out. Δεν έχουμε στα ελληνικά γράμματα, από γυναίκα συγγραφέα, άλλη περίπτωση coming out από το εξώφυλλο ακόμα.

Τόσο δηλωμένο, ε;

● Πώς το αποφάσισες;

Μου βγήκε έτσι. Ουσιαστικά δεν ξέρω αν αυτό το βιβλίο μιλάει για τον ομοερωτισμό, όσο μιλάει για τον έρωτα και για το αδύνατο του έρωτα. Για τον χωρισμό και τον πόνο. Για όλα αυτά που νιώθουμε όταν τελειώνει ένας έρωτας, είτε από μας είτε από άλλους.

Αυτό με απασχολούσε και αυτό νομίζω πως ισχύει σε όλους τους έρωτες. Είτε ομόφυλους είτε ετερόφυλους.

Οπότε, ενώ τα ποιήματα αναφέρονται σε έρωτες με γυναίκες, βλέπω τελικά ότι τα συναισθήματα είναι της ίδιας φύσης, ίσως και περισσότερο σκληρά.

Μάλλον γιατί έχουμε τις ουτοπίες που μας ενέπνευσε ο φεμινισμός, ότι οι γυναίκες μεταξύ τους είναι διαφορετικές, ότι έχουν πολλά περισσότερα να μοιραστούν στην ερωτική σχέση και τη συμβίωση, απ’ ό,τι ένας άνδρας με μια γυναίκα.

● Εννοείς περισσότερα κοινά;

Ναι, ότι τις συνδέουν περισσότερα κοινά αισθήματα από την πρώτη κιόλας φωτιά του έρωτα. Οτι ανάμεσά τους αναπτύσσονται άλλες συντροφικότητες, άλλου είδους εμπιστοσύνη, άλλες προσεγγίσεις.

Αν αυτό πετύχει, είναι άλλο θέμα. Αν δεν πετύχει, είναι το ίδιο σκληρό και απογοητευτικό.

● Να μείνουμε λίγο στον τίτλο. Αν τα ομοερωτικά ποιήματα είναι σαν τα άλλα ερωτικά, οι ομοερωτικές σχέσεις μοιάζουν με τις άλλες ερωτικές σχέσεις; Κρατάνε τα μοντέλα των ετεροφυλικών ερωτικών σχέσεων, τις ψυχικές τους δομές ή διατηρούν δικά τους διαφοροποιητικά στοιχεία;

Για μένα δεν μοιάζουν. Μοιάζουν όμως όταν τελειώσουν. Τα συναισθήματα τότε είναι ίδια. Ισως λίγο πιο βαριά, αλλά ίδια. Ο πόνος του χωρισμού είναι πάντα ίδιος.

Η ακύρωση του έρωτα, η διάψευσή του, η συναίσθηση, η συνειδητοποίηση ότι δεν είναι δυνατόν να μην τελειώσει σκληρά ένας έρωτας, όλα αυτά μοιάζουν μεταξύ τους. Η σχέση η ίδια δεν μοιάζει.

Οταν είσαι ερωτευμένη με έναν άνδρα είναι τελείως διαφορετικό απ’ όταν είσαι ερωτευμένη με μια γυναίκα. Κατ’ εμέ. Βέβαια, οι γυναίκες υιοθετούν μοντέλα από τις ετερόφυλες σχέσεις.

Εξ ου και βλέπουμε τους διάφορους ρόλους που παίζονται στις σχέσεις, αλλά εκεί χωράει πολλή συζήτηση, πολλή ψυχανάλυση, πολλή «μαμά», πολύ «τι ψάχνουμε».

Αλλά μήπως και στις άλλες σχέσεις δεν ψάχνουμε κάτι που έχει βαθιά να κάνει με το δικό μας ανικανοποίητο βρέφος;

● Πάντως και οι ομοερωτικές και οι ετεροφυλοφιλικές σχέσεις πάνω στο έδαφος της απώλειας κινούνται. Μιας επικείμενης απώλειας η οποία είναι ή μετατρέπεται σε τροφοδοσία γι’ αυτόν που γράφει…

Νομίζω πως μόνον έτσι μπορείς να γράψεις.

● Πάνω σε ένα έδαφος απώλειας;

Ακόμα και όταν είσαι σε μια περίοδο ευτυχισμένη, σίγουρα και τότε έχεις τέτοιες ρωγμές και φόβους και αγωνία και επίγνωση. Ή φοβάσαι αυτό που ξέρεις ή αυτό που δεν ξέρεις.

Οπότε, εκείνες οι στιγμές είναι αυτές όπου εγώ γράφω. Και νομίζω ότι, απ’ όσο έχω συζητήσει με γραφιάδες, κάπως έτσι γράφουνε.

Δεν γράφουμε από ευτυχία· μόνο κάποιοι αισιόδοξοι, ιδεαλιστές ή επαναστάτες, κάποτε. Γράφουμε πάνω στο απόν σώμα του άλλου. Γράφουμε στις απότιστες γλάστρες μας. Γράφουμε ωραία λουλούδια.

● Γράφεις στο κενό που αφήνει η απουσία του άλλου;

Ακριβώς. Συμφωνώ απόλυτα μ’ αυτό. Αλλά και η ευτυχία σού δημιουργεί μια τόσο οδυνηρή επίγνωση της προσωρινότητάς της, που είναι ίσως μια προβολή του μέλλοντος στο παρόν.

Δηλαδή ζεις το μέλλον που φοβάσαι, το μέλλον που διαβλέπεις, το μέλλον που γνωρίζεις ότι θα έρθει και το ζεις λίγο πριν έρθει.

● Ως χρονικό ενός προαναγγελθέντος θανάτου. Πάνω στο σώμα των ποιημάτων σου σκαλίζονται δυο ονοματικές αναφορές: η Σαπφώ και ο Ιβάν Γκολ. Θα τους ονόμαζες ποιητικούς σου προγόνους; Σε έχουν επηρεάσει;

Η Σαπφώ πάρα πολύ. Και ως ποιήτρια και ως προσωπικότητα. Σαν μια φωνή από το παρελθόν το απώτατο, που μπόρεσε να διασχίσει τους αιώνες μέσα από την ομοερωτική της διάσταση – και όχι μόνο.

Η Σαπφώ είναι πολύ αγαπημένο διάβασμα και βύθισμα στην προσωπικότητα και στην ποίησή της. Ο Γκολ είναι ένας ποιητής που λατρεύω. Ξέχασες τον Χριστιανόπουλο. Γιατί και σ’ αυτόν έχω αναφερθεί.

● Πες μου ποιους Ελληνες ποιητές αγαπάς;

Τον Βιζυηνό, τον Καρυωτάκη, τον Τέλλο Αγρα. Καλά, δεν μιλάω για τον Καβάφη. Αγαπάω πολύ τους ήσσονες ποιητές. Ο Τέλλος Αγρας μπορεί άραγε να θεωρηθεί ήσσων ποιητής; Εμένα, πάντως, η μελαγχολία του μ’ αρέσει πολύ.

Είναι πολλές οι στιγμές στη ζωή μου που μου βγαίνουν στίχοι του μέσα μου. Ο Λαπαθιώτης, η Πολυδούρη. Και ο Ραφτόπουλος. Μ’ αρέσουν πολύ ποιητές εκείνης της εποχής. Μελαγχολικοί.

● Τα ποιήματά σου είναι ψύχραιμα. Είναι απαραίτητη η απόσταση για να μεταπλάσεις ένα γεγονός ερωτικό, ένα τραύμα;

Εγώ δεν βρίσκω να έχουν ψυχραιμία. Βρίσκω πολύ αυτοσαρκασμό και αναγκαστικό ρεαλισμό, αλλά όχι ψυχραιμία. Σχεδόν όλα τους τα έγραφα κλαίγοντας. Γιατί τη στιγμή που γράφεις ποια απόσταση παίρνεις; Μεταφέρεσαι ολόκληρος.

● Τη στιγμή που διορθώνεις, όμως, έχεις απόσταση· αναγκαστικά την παίρνεις.

Τότε είναι σαν να μην είναι πια δικά μου τα ποιήματα.

● Μα, αυτό είναι όλη η ιστορία. Αυτό που δεν είναι δικό σου και δεν μπορεί να είναι κανενός άλλου.

Νιώθω ότι ένα ποίημα είναι σαν ένα φονικό. Σαν έγκλημα. Μια πράξη που έχει φύγει μόλις έχεις γράψει, όσες διορθώσεις και αν κάνεις.

Αυτό το αίμα που έχει σταλάξει μέσα του, το δάκρυ που έχει μπει από την ψυχή κι από το μυαλό σου, μέσα στις λίγες αράδες, είναι κάτι εγκληματικό το οποίο δεν σου ανήκει πια.

Μπορείς να το διορθώσεις, να το ψιμυθιώσεις, αλλά η πράξη έχει φύγει πια.

● Γράφεις εν θερμώ;

Ναι, ναι. Τα ποιήματα. Αλλα κείμενα, τύπου αυτοβιογραφικά, διηγήματα, κ.λπ., αυτά τα γράφω με πολύ μεγαλύτερη ψυχραιμία. Δεν τα έχω ποτέ παρουσιάσει και ούτε ξέρω κι αν ποτέ θα τα δημοσιεύσω.

● Μου θυμίζεις τον στίχο του Ελιοτ: «Κάθε μου ποίημα επιτάφιος». Ισχύει κάτι τέτοιο για τα δικά σου ποιήματα;

Ναι, απόλυτα. Τον έχω σκεφτεί πολλές φορές κι εγώ.

Μιράντα Τερζοπούλου Βασίλης Μαθιουδάκης

● Λες στο βιβλίο σου: «δεν υπάρχει έρωτας που δεν έχει προδοθεί. Είτε με το φιλί, είτε με το μαχαίρι πάλι σε λυγμό θα καταλήξει». Και παρακάτω λες: «δεν έχει αγάπη ο έρωτας, δεν έχει ευτυχία, δεν έχει γαλήνη». Τι είναι αυτό που μας σπρώχνει κάθε φορά με τον ίδιο ενθουσιασμό σ’ έναν καινούργιο έρωτα, από τη στιγμή που γνωρίζουμε το τέλος;

Η πολύτιμη αμνησία μας. Αλλιώς δεν θα ερωτευόμασταν. Θα ερωτευόμασταν μία φορά στα 12 και τέρμα. Νομίζω ότι είμαστε απλά ανόητοι όταν ερωτευόμαστε. Ξέρουμε, αλλά ξεχνάμε.

● Ο Πικάσο έλεγε: «Κάθε μου πίνακας είναι ένα άθροισμα από καταστροφές». Μπορούμε να πούμε το ίδιο και για τα ερωτικά ποιήματα; Οτι προϋποθέτουν την καταστροφή;

Στην άκρη του τάφου στέκεσαι και είναι σαν να μην είναι όλα κατεστραμμένα. Αλλά έχεις φτάσει στην καταστροφή. Και την έχεις ξεπεράσει. Είσαι ζωντανός.

● Είσαι μετά την καταστροφή;

Πολλές φορές την προβλέπεις. Τη φοβάσαι ότι θα συμβεί. Ισως και να την προκαλείς.

● Γι’ αυτό κι ένα από τα συστατικά του έρωτα είναι ο φόβος;

Βέβαια, ο φόβος της απώλειας. Είναι και το ανικανοποίητο. Για μένα είναι πολύ σημαντικό αυτό. Κι όταν είσαι ερωτευμένος κι έχεις μες στα χέρια σου τον άνθρωπο που αγαπάς. Τον θέλεις. Σαν να μην είναι εκεί. Θέλεις εκείνο το κομμάτι που σου διαφεύγει. Τον θες να τον φας.

Αυτό που είχε απαντήσει ο Νταλί στην ερώτηση: «Τι θέλεις να κάνεις τη γυναίκα που αγαπάς;» «Θέλω να την φάω».

● Θα ήθελα να σου χαρίσω έναν στίχο της Ρουκ: «Φτιάχνεις έναν έρωτα τότε για να προστατευτείς από το φαρδύ τοπίο». Φτιάχνουμε αυτό που θα μας καταπιεί;

Το φτιάχνουμε. Σοφή κουβέντα, όπως όλη η υπέροχη ποίηση της Ρουκ. Αλλά δεν μπορώ να τη δεχτώ και πολύ. Πιστεύω στην ουτοπία και στην ψευδαίσθηση που σε κατακλύζουν.

Δεν καταφέρνω να πω αυτό το «κι ύστερα κανόνισα και δεν σου τηλεφώνησα». Δεν θέλω να παραδεχτώ ότι το φτιάχνουμε όλο αυτό. Αν ήταν τόσο ψυχρό, δεν θα το φτιάχναμε. Πώς μου είπες πριν, αφού ξέρουμε, γιατί ερωτευόμαστε; Δεν ξέρω τι είναι αυτό. Και δεν ξέρω αν κανένας έχει απαντήσει στο «τι είναι ο έρωτας», είναι σαν να ρωτάς «τι είναι ο θάνατος». Ποιος ξέρει;

● Ενας σταθερός κύκλος αναφορών στη συλλογή σου είναι ο κύκλος των τραγουδιών, των «αγίων ρεμπέτικων», που λέει και ο φίλος σου ο Θωμάς Κοροβίνης.

Με δυναστεύει η μουσική, κάθε είδος μουσικής. Παιδί ήμουν κολλημένη στο ραδιόφωνο, κουκουλωνόμουν με μια κουβέρτα, «κουβέρτα της μουσικής» την έλεγα, και εκεί στο σκοτάδι ταξίδευα στις μεγαλουπόλεις του καντράν περνώντας από ένα είδος σε άλλο, αράβικα, τζαζ, ιταλιάνικα, γαλλικά.

Νομίζω ότι είμαι φτιαγμένη από μελωδίες και συγχορδίες, ξέρω εκατοντάδες τραγούδια, έχω περάσει με θέρμη από πολλά ρεύματα ανάλογα με τις ηλικίες μου.

● Και πού έχεις φτάσει;

Μπορώ να σου πω πως η μουσική, κυρίως το τραγούδι, έχει καθορίσει τη ζωή μου αφού και η δουλειά μου είναι αυτή, να ψάχνω, να ακούω, να καταγράφω, να κατανοώ τραγούδια. Μαγεύομαι απ’ τον κόσμο των τραγουδιών.

Προσπαθώ να τον εξιχνιάσω, να γράφω γι’ αυτόν. Τόσο τον κόσμο του παραδοσιακού που μέσα απ’ την υψηλή και παρεξηγημένη τέχνη του μάς αποκαλύπτει άλλες, χαμένες κοινωνικές πραγματικότητες, όσο και το λαϊκό και το σύγχρονο που μας αφορά και μας συγκινεί πιο προσωπικά, γιατί αναφέρεται στις συνθήκες που λίγο-πολύ όλοι ζούμε, σε βιωμένες εμπειρίες, στα –συχνά ανομολόγητα– συναισθήματά μας.

● Μέσα στα ποιήματά σου ποιον ρόλο έχεις αποδώσει στα τραγούδια;

Είναι φυσική η συχνή παρουσία στίχων ή αναφορών στα «άγια τραγούδια» μέσα στα λογοτεχνικά μου κείμενα. Αν είχα το ταλέντο, δεν θα έγραφα, νομίζω, ούτε πεζά ούτε ποιήματα ούτε δοκίμια· θα έγραφα τραγούδια.

Είμαστε γυμνοί και έρμαιο στο άκουσμα μιας ωραίας ερμηνείας, ενός ωραίου τραγουδιού. Κι ας μη γλεντάμε πια όπως παλιά – ή όπως νομίζουμε ότι γλεντάγαμε.

Η φαντασία, το ταξίδεμα, η συγκίνηση μας γραπώνουν μετά από ένα ποτήρι κρασί – ακόμη και χωρίς αυτό. Είναι ανυπολόγιστη η δύναμη των τραγουδιών, πολύ επικίνδυνη θα έλεγα.

● Πώς τη βγάζεις καθαρή ανάμεσα στους έρωτες που θέριεψαν και κατέληξαν να γίνουν ποιήματα; Ή, μάλλον, τη βγάζεις;

Ισως κι εδώ υπάρχει μια απάντηση, ξέρεις, αυτό που μου έλεγες για τα ποιήματα. Σαν να υπάρχει ένας σαρκασμός, μια ειρωνεία ότι όλα είναι τόσο σχετικά.

Το να μην παίρνεις τόσο σοβαρά τον εαυτό σου και τα πάθη σου: αυτό είναι το κλειδί για μένα. Με κάθε τρόπο ζει ο καθένας. Ευγνωμονώ αυτά και αυτούς απ’ τους οποίους επέζησα. Χωρίς να έχω γίνει πιο δυνατή, ίσως μόνο λίγο πιο σοφή.

 Info:

Η παρουσίαση της ποιητικής συλλογής της Μιράντας Τερζοπούλου, «Ομοερωτικά / σαν τα άλλα ερωτικά», θα γίνει τη Δευτέρα 16 Απριλίου, στις 8 το βράδυ, στο Poems and Crimes των εκδόσεων Γαβριηλίδη, Αγίας Ειρήνης 17, Μοναστηράκι, τηλ.: 210-3228839.

Η εκδήλωση θα ξεκινήσει με μια συζήτηση ανάμεσα στη δημοσιογράφο Κυριακή Μπεϊόγλου και στην ποιήτρια.

Ποιήματα θα διαβάσουν οι ηθοποιοί Ρηνιώ Κυριαζή και Μάριος Χατζηπροκοπίου.

Την εκδήλωση θα κλείσει ένα λάιβ με λαϊκά τραγούδια του χωρισμού από τον Γιάννη Καρβέλη, τη Χαρούλα Τσαλπαρά, τη Θεοδώρα Αθανασίου και τον Βαγγέλη Καμπουράκη.

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας