Από το 2020 και κάθε χρόνο το Ινστιτούτο «Νίκος Πουλαντζάς» σε συνεργασία με την εταιρεία Prorata S.A. πραγματοποιεί μία από τις λίγες, αν όχι τη μοναδική, διαχρονική έρευνα για τη νεολαία, τις συνήθειες, τις αντιλήψεις και την πολιτική της συμπεριφορά. Φέτος ολοκληρώθηκε λίγες μέρες πριν από το δυστύχημα στα Τέμπη κι αφιερώνεται στο «τρένο των φοιτητών» και στη μνήμη των παιδιών που δεν μπόρεσαν «να πάρουν όταν φτάσουν».
Η έρευνα καταγράφει τις αγωνίες και τις δυσκολίες μιας γενιάς που μεγαλώνει στις μυλόπετρες μιας αέναης πολλαπλής κρίσης κι ένιωθε σε μεγάλο βαθμό ανικανοποίητη από τη ζωή κι ανασφαλής για το μέλλον πριν (και) από αυτό το προμελετημένο έγκλημα εναντίον της.
Ωστόσο, είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και πριν από τα τραγικά γεγονότα των Τεμπών η νέα γενιά ζητούσε δικαιοσύνη, έθετε ως μείζον πρόβλημα τη διαφθορά, ζητούσε διαφάνεια και λογοδοσία από την πολιτική και στη συντριπτική της πλειοψηφία πίστευε πως η χώρα πηγαίνει προς τη λάθος κατεύθυνση – λίγες μέρες μετά εκτροχιάστηκε πλέον και εμφανώς. Μιλάμε με τη Δανάη Κολτσίδα, διευθύντρια του Ινστιτούτου «Νίκος Πουλαντζάς».
• Βλέπουμε μαθητές και φοιτητές να κατεβαίνουν μαζικά στον δρόμο. Τα συνθήματα, τα πανό, οι πικέτες τους δείχνουν μια σαφώς πολιτικοποιημένη γενιά. Ποια είναι η άποψή σας;
Το υψηλό, σχεδόν καθολικό πολιτικό ενδιαφέρον των νέων καταγράφεται σταθερά στην έρευνά μας. Αντιλαμβάνονται, βέβαια, την πολιτική κάπως διαφορετικά. Οχι ως κάτι αυστηρά δομημένο και «εξωτερικό» προς τους ίδιους και τις ίδιες, αλλά με πολύ πιο προσωποποιημένο τρόπο. Τους αφορά στον βαθμό που επηρεάζει τη ζωή τους και παρεμβαίνουν σε αυτήν με ασυνέχειες. Και αντίστροφα, όμως, φέρνουν στον δημόσιο χώρο και στη συλλογικότητα όσα τους απασχολούν ατομικά. Είναι χαρακτηριστικό -και συγκινητικό- το πώς οι νέοι και οι νέες μετέτρεψαν κάτι τόσο προσωπικό, όπως το πένθος, σε συλλογική διαμαρτυρία και διεκδίκηση. Και το έκαναν με έναν τρόπο αυθόρμητο και δημιουργικό που κινητοποίησε όλη την κοινωνία.
• Η έρευνά σας ολοκληρώθηκε λίγες μέρες πριν από την τραγωδία στα Τέμπη. Τι απαντούσαν οι νέοι ώς τότε και πώς εκτιμάτε ότι τους επηρεάζει το δυστύχημα;
Είναι πολύ νωρίς -και κάπως άχαρο σε μια τέτοια στιγμή- να εκτιμήσει κανείς τι μακροπρόθεσμη επίδραση θα έχει αυτό το γεγονός, αν και η μαζικότητα της διαμαρτυρίας αποτελεί μια πρώτη ένδειξη. Η συγκεκριμένη γενιά ήδη βίωνε τις συνέπειες μιας διαρκούς κρίσης. Σε κάθε δέκα νέες και νέους που συμμετείχαν στην έρευνά μας, οι έξι δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, οι τέσσερις ζουν με τους γονείς τους, ακόμα και μετά τα 30, οι τέσσερις δεν είναι ικανοποιημένοι/ες από τη ζωή τους και οι έξι νιώθουν ανασφαλείς για το μέλλον τους. Το «από τύχη ζούμε» που εκφράστηκε μετά το δυστύχημα στα Τέμπη έχει πολύ βαθύτερες ρίζες. Το πώς θα εγγραφεί η τραγωδία αυτή στο παραπάνω κοινωνικό και ψυχολογικό υπόστρωμα θα το δούμε τις επόμενες μέρες και εβδομάδες.
• Ποιο είναι το προφίλ αυτής της γενιάς;
Τα βιώματα που σας ανέφερα στέρησαν την ανεμελιά, αλλά ταυτόχρονα προσέδωσαν μια αξιοσημείωτη ωριμότητα σε αυτή τη γενιά. Είναι χαρακτηριστικό ότι στην ερώτηση τι θα ήθελαν να δουν στην πολιτική, οι δύο πρώτες επιλογές τους είναι διαφάνεια/λογοδοσία και άμεσα εφαρμόσιμες προτάσεις που να αφορούν τη ζωή τους. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νέοι και οι νέες δεν έχουν θυμό. Στην έρευνά μας καταγράφηκαν σχεδόν καθολικά ποσοστά αγανάκτησης για όλα τα αρνητικά φαινόμενα που αφορούν άμεσα τη ζωή τους, όπως η στεγαστική κρίση, η ακρίβεια, αλλά και η έμφυλη βία. Απλώς ο θυμός μετουσιώνεται, με τον δικό τους πάντα ιδιαίτερο τρόπο, σε πολιτική. Αυτό καταγράφεται στην έρευνά μας, με τη «δικαιοσύνη» και την «αλλαγή» να είναι τα κυρίαρχα αιτήματα.
.jpg)
