Επιμέλεια: Ντίνα Δασκαλοπούλου, Κώστας Ζαφειρόπουλος
Πрихилити небо στα ουκρανικά σημαίνει «να φέρεις τον ουρανό πιο κοντά». Είναι μια φράση που χρησιμοποιείται για να δείξει αγάπη – τόσο μεγάλη, που για κάποιον θα κατέβαζες ακόμα και τον ουρανό. Από τη ρωσική εισβολή και την έναρξη του πολέμου, οι κάτοικοι της Ουκρανίας κοιτάζουν συνεχώς τον ουρανό – περιμένοντας βόμβες και πιέζοντας τις ευρωπαϊκές χώρες να κλείσουν τον εναέριο χώρο επάνω από τη δική τους.
Ο πόλεμος είναι αιματηρή πολιτική και δεν κερδίζεται ποτέ μόνο σε ένα πεδίο. Αν η μεγαλύτερη «τέχνη» είναι να υποτάξεις τον εχθρό χωρίς μάχη, στην Ουκρανία η Ρωσία φαίνεται πως έχει ήδη ηττηθεί. Η ασθενής εθνική ταυτότητα των Ουκρανών μετά την εισβολή ενδυναμώνεται και επανανοηματοδοτείται μαζί με τα φιλοδυτικά αισθήματα. Μια ματιά όμως σε οποιονδήποτε επιχειρησιακό χάρτη δείχνει πως οι Ρώσοι δεν είναι μακριά από το να κατακτήσουν όλα τα παράλια, έχουν περικυκλώσει τις μεγάλες πόλεις, έχουν καταστρέψει ολοκληρωτικά την ουκρανική πολεμική αεροπορία και δεκάδες βάσεις, αεροδρόμια και αποθήκες. Ωστόσο, οι κάτοικοι του πολιορκημένου Κιέβου, που έχει βομβαρδιστεί ελάχιστα –ευτυχώς– συγκριτικά με άλλες πόλεις, νιώθουν πως η νίκη γι’ αυτούς είναι σίγουρη.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι από τα γεγονότα που τέμνουν κάθετα την Ιστορία και διαλύει την ψευδαίσθηση που είχαμε στην Ευρώπη πως δεν θα μας απειλήσει ξανά με το άγριο πρόσωπό της. Είναι επίσης ο πρώτος πόλεμος στη γειτονιά μας στην εποχή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των fake news που διοχετεύονται ακόμα και από μεγάλα δίκτυα.
Οι ιστορίες των ανθρώπων σε έναν πόλεμο συνήθως φτάνουν σε εμάς μέσα από τον αχό μιας σφοδρής γεωπολιτικής σύγκρουσης, μέσα από τα πυρά της αντικρουόμενης προπαγάνδας, μέσα από έναν βομβαρδισμό «αντικειμενικών εικόνων», μέσα από πληροφορίες φιλτραρισμένες και διαμεσολαβημένες. Κι όταν η Ιστορία τρέχει με ιλιγγιώδη ρυθμό, σπάνια μας δίνεται η ευκαιρία να γνωρίσουμε τους ανθρώπους και τις ιστορίες τους, τη δική τους αλήθεια, τη σκέψη και το βλέμμα τους.
Ο έμπειρος φωτορεπόρτερ Νίκος Πηλός έζησε στο πολιορκημένο Κίεβο επί δύο εβδομάδες. Οι άνθρωποι που άνοιξαν τα σπίτια τους σε εκείνον –και σε όλους μας– είναι εκείνοι που, για διάφορους λόγους, επιλέγουν να μην κατέβουν στα καταφύγια όταν ηχούν οι σειρήνες. Εχουν ξεπεράσει το αρχικό σοκ και δομούν μια νέα καθημερινότητα αντίστασης ανάμεσα στην ελπίδα και στον φόβο. Η δίκαιη οργή τους πλημμυρίζει τον Δνείπερο. Βιώνουν το παράλογο του πολέμου και μένουν στα σπίτια τους γιατί αυτό μπορούν να κάνουν. Ο δρόμος τους για τον ουρανό είναι κλειστός.
Οταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία είχα πολύ σοβαρές αμφιβολίες για το αν ήθελα να την καλύψω. Μια εβδομάδα μετά –και ενώ όλοι περίμεναν να δουν τον ρωσικό στρατό να καταλαμβάνει το Κίεβο– συνειδητοποίησα ότι αυτός είναι ο πρώτος πόλεμος στην Ευρώπη και δη στον 21ο αιώνα χωρίς κανένα ιδεολογικό πρόσημο – δηλαδή ξεκάθαρα γεωπολιτικός.
Οταν γράφεται η Ιστορία, χάνονται οι ιστορίες των ανθρώπων. Τα μεγάλα πρακτορεία και τα τηλεοπτικά δίκτυα εστιάζουν στις εμπόλεμες ζώνες, τα καταφύγια, τα ποτάμια των προσφύγων – την καυτή ειδησεογραφία. Η μεγάλη εικόνα που βλέπει κανείς σε μια κρίση, μια καταστροφή, έναν πόλεμο είναι αναγκαστικά γενική, ίσως στερεοτυπική – και σίγουρα δεν εμβαθύνει στις ζωές των ανθρώπων. Θέλησα να προσεγγίσω τις ιστορίες των ανθρώπων και πώς αυτές ανασυνθέτουν τη μεγάλη εικόνα. Με ενδιαφέρει να καταλάβω πώς ο πόλεμος έχει ανατρέψει τις ζωές τους, πώς σκέφτονται, τι επιθυμούν, τι φοβούνται. Να φωτίσω το συλλογικό και το ατομικό τους τραύμα.
Εχοντας δουλέψει αρκετές φορές σε εμπόλεμες περιοχές, πάντα έτρεφα μια ξεχωριστή εκτίμηση για εκείνους που παραμένουν στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια των βομβαρδισμών. Στο Κίεβο οι διαπιστευμένοι στο υπουργείο Στρατιωτικών εκπρόσωποι των ΜΜΕ έχουν αυτονομία στις κινήσεις τους κι επιλέγουν οι ίδιοι πού θα πάνε – εκτός των ωρών απαγόρευσης κυκλοφορίας. Πήγα στην ανατολική πλευρά και τη δυτική πλευρά του Δνείπερου, σε τρεις διαφορετικές πολυκατοικίες που αντιπροσωπεύουν τρεις διαφορετικές ιστορικές περιόδους: την τσαρική, την περίοδο της ΕΣΣΔ και την περίοδο της ανεξαρτησίας.
Συνάντησα ανθρώπους όλων των κοινωνικών ομάδων και τάξεων. Ο ένας με γνώριζε στον άλλον και επί 15 μέρες ζούσαμε μαζί – δεν παρακολουθούσα ως παρατηρητής που έρχεται, φωτογραφίζει και φεύγει. Οι λήψεις έγιναν στα σπίτια τους κατά τη διάρκεια της βραδινής απαγόρευσης κυκλοφορίας και των νυχτερινών συναγερμών-βομβαρδισμών. Μοιράστηκαν μαζί μου το φαγητό, το σπίτι και τις σκέψεις τους. Αυτή είναι η φωνή τους.
Νίκος Πηλός
Σεργκέι Ανατόλεβιτς, 48
Εξι η ώρα το πρωί έβαλα τον βραστήρα για το τσάι κι ο ανιψιός μου λέει ότι οι Ρώσοι ξεκίνησαν τον πόλεμο. Η πρώτη σκέψη μου ήταν φόβος –άνθρωπος είμαι– και πώς θα σώσω τα δύο παιδιά μου και τις γυναίκες μας, τη δική μου και του αδερφού μου. Tους μεταφέραμε με ασφάλεια στην Ουκρανία. Μείναμε πίσω να προστατέψουμε τη γη μας και την πατρίδα μας. Το μόνο που αισθάνομαι είναι το χρέος για την πατρίδα. Θέλω να πολεμήσω, όπως και να ’χει. Γράφτηκα στην τοπική πολιτοφυλακή και τώρα περιμένουμε να έρθει η νέα παρτίδα όπλων και να μας τα μοιράσουν. Είναι μια μάχη ζωής και θανάτου, δεν πρέπει να κάνουμε πίσω.
Ζητώ από τις δυτικές χώρες, στην Αμερική και στο ΝΑΤΟ να κλείσουν τον εναέριο χώρο ώστε να σώσουν εκατομμύρια γυναίκες, γέρους, το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού. Θεός φυλάξει, αν καταφέρουν αυτοί να μπουν στο Κιέβο, πιστεύω ότι οι γειτονικές ευρωπαϊκές πόλεις και χώρες θα βοηθήσουν με πραγματική στρατιωτική βοήθεια. Και όλο αυτό θα μεγαλώσει και θα είναι πολύ λογικό να ξεσπάσει ένας πολύ μεγαλύτερος πόλεμος.
Οι Ρώσοι είναι εξαπατημένοι από την κυβέρνησή τους, τους έχουν στείλει σαν κρέας για να σφαχτεί στην πρώτη γραμμή. Να το ξανασκεφτούν και το καλύτερο που έχουν να κάνουν είναι να παραδοθούν σαν αιχμάλωτοι. Εδώ τους περιμένει ο θάνατος. Στους απλούς πολίτες θέλω να πω σταματήσετε να μην μιλάτε, επιτέλους ο ρωσικός λαός θα πρέπει να ξεσηκωθεί ενάντια στον πόλεμο. Ο Ζελένσκι είναι ο μοναδικός πρόεδρος που άρχισε να σπάει τη μηχανή της διαφθοράς, που είχε ριζώσει από τα χρόνια της ανεξαρτησίας. Ο μοναδικός που αξίζει τον σεβασμό μου: δεν εγκατέλειψε τη χώρα, παρόλο που είναι αρκετά πλούσιος και θα μπορούσε να φύγει ανά πάσα στιγμή. Επέλεξε να μείνει μαζί μας μέχρι το τέλος, μέχρι τη νίκη.
Ρώσοι, επιστρέψτε στα σπίτια σας, στις μανάδες και τους πατεράδες σας και ζητήστε συγγνώμη για όλα αυτά που έχετε κάνει στη χώρα μας! Φύγετε από τη χώρα μας, σταματήστε αυτόν τον πόλεμο.
Ανιέτ Οντόνεβα, 60 ετών επιμελήτρια βιβλίων
Εχω τη δυνατότητα να φύγω από την πόλη ή τη χώρα αν χρειαστεί, αλλά από τη δεύτερη μέρα του πολέμου αποφάσισα να μην εγκαταλείψω τον τόπο. Η διπλωματία πρέπει να είναι επιτυχής, να συνεχιστούν οι διαπραγματεύσεις και ελπίζω η Ρωσία να χάσει.
Ημουν σίγουρη ότι θα έχουμε πόλεμο πολύ καιρό πριν ξεκινήσει. Ημουν πάντα άνθρωπος της οργάνωσης. Τα έχω όλα προγραμματισμένα: πότε θα κοιμηθώ, πότε θα φάω, πότε θα ενημερώσω τους φίλους μου για να τους πω ότι είμαι ακόμη ζωντανή. Είμαι πολύ ενεργή στα σόσιαλ μίντια, με διάφορα προφίλ, μέσα από τα οποία διατηρώ επαφή με τους ανθρώπους. Παροτρύνω τους συνεργάτες μου να συνεχίζουν να δουλεύουν και να μην φοβούνται.
Νομίζω πως η Ρωσία πρέπει να σταματήσει να υπάρχει με τη μορφή που υπάρχει τώρα, γιατί δεν γίνεται να έχουμε έναν τέτοιο γείτονα. Να συνεχίσουμε τις διαπραγματεύσεις. Για το Ντονμπάς δεν έχω άποψη, ούτε ξέρω πώς θα τελειώσει. Ομως στην πρωτεύουσα πιστεύω πως θα το παλέψουμε.
Νάζγκουλ Σουκάεβα τραγουδίστρια της όπερας
Γεννήθηκα στο Καζακστάν, σε μια πόλη κοντά στη Ρωσία. Ζω στην Ουκρανία 22 χρόνια. Εχω φίλους σε όλο τον κόσμο που μου λένε να πάω να μείνω μαζί τους, είχα όμως ένα προαίσθημα που μου έλεγε να μείνω στο σπίτι μου, με τα παιδιά μου, εδώ στο Κίεβο. Είχα μια δύσκολη ζωή και έχω γαλουχηθεί έτσι ώστε να υπομένω τις κακουχίες.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, νιώθω ότι έγινα πιο δυνατή, παρά τον τρόμο. Είναι σαν μια δοκιμασία και πρέπει να βρω την ισορροπία για να προστατεύσω τα παιδιά μου, να ψάχνω το φως στο σκοτάδι. Σκέφτομαι τον ήλιο που πέφτει στο γρασίδι, τα ζώα που παίζουν έξω στο πάρκο, μικρές στιγμές χαλάρωσης, για να προχωράω.
Καθημερινά βάζω τον εαυτό μου να επιλέγει: είτε θα βρίζω τον Πούτιν και τον πόλεμο είτε θα διαλέγω τη ζωή. Επιλέγω το δεύτερο, αν και δεν είναι κάθε μέρα εύκολο.
Εχω πολλούς και καλούς φίλους στη Ρωσία. Κάθε μέρα με καλούν να με βοηθήσουν και μου λένε «συγχώρεσέ μας». Εχουν ενσυναίσθηση, ίσως περισσότερη από ό,τι έχω εγώ γι’ αυτούς.
Μαρίνα Κλιβάσκαγια, 47 ψυχολόγος
Το προηγούμενο βράδυ πριν ξεσπάσει ο πόλεμος είχαμε ανοίξει μια σαμπάνια για να γιορτάσουμε την είσοδό μας στο καινούργιο μας σπίτι. Ηταν 4 τα ξημερώματα όταν ακούσαμε τις πρώτες βόμβες. Ηταν σοκ, ήθελα απλώς να τρέξω μακριά.
Δεν φεύγω απλώς γιατί δεν μπορώ, οι ρίζες μου δεν με αφήνουν να φύγω. Ο πατέρας μου είναι πολύ άρρωστος κι έχουμε κατοικίδια που δεν μπορούμε να αφήσουμε – μόλις πήραμε ένα μικρό κουταβάκι. Γιατί να φύγουμε εμείς; Να φύγουν αυτοί από τη χώρα μας!
Περιμένουμε, με βάση τα ευρωπαϊκά ιδανικά, στρατιωτική βοήθεια και πιο πολλές κυρώσεις κατά της Ρωσίας – όσο πιο αδύναμη η Ρωσία τόσο πιο εύκολα θα ζήσουμε εμείς. Και να μας δεχθούν στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Συμμετείχαμε από τις πρώτες μέρες στις εκδηλώσεις του Μεϊντάν. Δεν υπάρχουν αλλαγές μόνο με θετικό ή αρνητικό αντίκτυπο. Τότε καταφέραμε να εξοργίσουμε τον Πούτιν. Τότε καταλάβαμε ότι έχουμε το δικαίωμα της επιλογής. Αν θα περνούσαν τα χρόνια, θα εξαφανίζονταν τα ανεξάρτητα ΜΜΕ και θα καταλήγαμε να γίνουμε σαν τους ενεργούς και δημοκρατικούς Ρώσους που αυτή τη στιγμή διώκονται.
Ο Πούτιν έχει κάνει ένα ψυχολογικό λάθος και με το Μεϊντάν και με τον πόλεμο: έχει την ψευδαίσθηση ότι στη ρίζα είμαστε ίδιοι με τη Ρωσία. Στο Μεϊντάν, όταν έπεφτε ένας, σηκώνονταν δέκα, γευτήκαμε τη νίκη και αναγεννήθηκε το έθνος. Τότε πολλοί τα έβλεπαν από την τηλεόραση, τα γεγονότα ήταν τοπικά, τώρα είναι μαζικά. Καταφέραμε να έχουμε το δικαίωμα της επιλογής και να μιλάμε.
Το μήνυμά μου στον Πούτιν είναι απλώς να ψοφήσει – είναι ένας άνθρωπος που μπορεί να χαλάσει τα πάντα σε αυτόν τον κόσμο. Να έχουμε πίστη στη χώρα μας, στους ανθρώπους μας και ότι τα πράγματα θα είναι καλύτερα, διαφορετικά. Θα είναι μια ανεπτυγμένη, όμορφη και, πάνω από όλα, ελεύθερη χώρα.
Μαργαρίτα Σλεπτσένκο, 82
Ημουν σπίτι μου όταν ξεκίνησε η επίθεση. Δεν το πίστευα με τίποτα, ξέρετε έχω γεννηθεί στο Λένινγκραντ, επιβίωσα από την πολιορκία. Ημουν ενός έτους. Δεν μπορούσα να φανταστώ ότι η πόλη μου θα δημιουργούσε ένα τέτοιο τέρας σαν τον Πούτιν. Ο πατέρας μου πέθανε τις πρώτες μέρες της επίθεσης των ναζί. Στα 70 χρόνια από την επέτειο της πολιορκίας μάς είχαν καλέσει στο Λένινγκραντ, να πάμε στους τάφους των συγγενών μας. Και ήμασταν πολλοί από το Κιέβο. Ακόμα είμαστε μια κοινότητα εδώ στο Κιέβο οι επιζήσαντες – συζητάμε τα γεγονότα, τις μνήμες, τους νεκρούς στους δρόμους…
Δεν βλέπω κανένα νόημα να πάω σε καταφύγιο στο υπόγειο του κτιρίου, απλά θα εγκλωβιστούμε εκεί. Οταν οι εκρήξεις είναι πιο δυνατές, μετακινούμαι μακριά από τα παράθυρα. Πιστεύω στον Θεό και πιστεύω ότι η Παναγία δεν θα αφήσει να μου συμβεί κάτι κακό.
Επιλέγω να ζω λίγο στον κόσμο μου, απλώς κλείνω τις κουρτίνες. Ρωτάω τους γείτονες πόσο άσχημη είναι η κατάσταση. Εχω συγγενείς στη Ρωσία, αλλά μετά την έναρξη του πολέμου δεν έχω λάβει κανένα τηλεφώνημα. Δεν ήμουν ψηφοφόρος του Ζελένσκι, είχα ψηφίσει Ποροσένκο. Ομως νομίζω πως κάνει ό,τι μπορεί πια, πλέον είμαι εντάξει μαζί του.
Ντάρια Χριστίνοβα, 27, PR μάνατζερ σε φεστιβάλ
Τη δεύτερη μέρα του πολέμου μπήκαν στην περιοχή μου Ρώσοι με τανκς και τα άρματα μάχης είδαμε να περνάνε πάνω από έναν άνθρωπο που ήταν μέσα στο αυτοκίνητό του. Η οικογένειά μου είναι στην Κριμαία –εκεί είναι μια χαρά τα πράγματα– και η αδελφή μου μετακόμισε στη Γεωργία. Στην αρχή φοβόμασταν πολύ. Ομως είναι τρομερό πως όσο περνάει ο καιρός και ακούμε συνεχώς εκρήξεις, πλέον δεν τους δίνουμε σημασία. Αρχίζεις να το συνηθίζεις. Τώρα φοβόμαστε μόνο όταν ακούμε μια έκρηξη που είναι πάρα πολύ κοντά στο σπίτι μας.
Διαβάζω σε κάποια δυτικά μέσα ενημέρωσης ότι η Ουκρανία πρέπει να είναι πιο διαλλακτική ή να προτείνει στον Πούτιν κάποιον ειρηνευτικό συμβιβασμό. Θέλω να μεταφέρω στον κόσμο ότι είναι πολύ επικίνδυνο να του προτείνεις κάτι τέτοιο. Αν υποκύψουμε εμείς, θα υποκύψει και όλος ο υπόλοιπος κόσμος υπό τη δική του απειλή.
Αλίνα Σαπράν, 26 ηθοποιός και σχεδιάστρια
Σήμερα μπήκα σε ένα καφέ κι άκουσα μουσική – ήθελα να κλάψω, δεν μπορούσα να πιστέψω ότι ακούω μουσική! Δεν μπορώ να επιτρέψω στον εαυτό μου να ζει κανονικά και να απολαύσει τη ζωή ενώ γίνεται πόλεμος. Γύρω είναι άνοιξη –ανθίζουν τα λουλούδια και κελαηδούν τα πουλιά– και δεν μπορώ να το χαρώ…
Τώρα δεν βλέπω τίποτα πέρα από το τέλος του πολέμου, δεν κάνω σκέψεις. Νιώθω σαν να μην υπάρχω. Δεν πρέπει να νιώθω μίσος, αλλά δυστυχώς για να νικήσεις πρέπει να νιώσεις κι αυτό. Οταν βλέπω βίντεο με νεαρούς Ρώσους να λένε ότι δεν ήξεραν πού ήρθαν, καταλαβαίνω αυτόν τον νεαρό, νιώθω ανησυχία για αυτόν. Είναι μια επικίνδυνη στιγμή: προσπαθώ να τον συγχωρήσω, αλλά ξέρω ότι δεν πρέπει γιατί εκείνος την επόμενη μέρα μπορεί άνετα να σκοτώσει κάποιον. Οπότε προσπαθώ να κλείσω όλα αυτά τα συναισθήματα συμπόνοιας για τους Ρώσους στρατιώτες.
Για τη φωτογραφία έχω φορέσει καλά ρούχα. Στην αρχή ήμουν σαν άστεγη και άρρωστη – μετά κατάλαβα ότι δεν θα φοβάμαι μέσα στο ίδιο μου το σπίτι. Η δική μου αντίσταση είναι να ντύνομαι, να βάφομαι, να περιποιούμαι τον εαυτό μου.
Αλεξάντερ Αλεξάνδρου, 31 γραφίστας
Η κοινωνία έχει αλλάξει πολύ. Σήμερα μαζί με κάποιον άλλον βοηθούσαμε να συντηρηθεί ένα μνημείο. Βγήκα στον ήλιο και ξαφνικά άρχισαν εκρήξεις, κοιτάξαμε ο ένας τον άλλον και νιώσαμε μια τόσο μεγάλη ένωση. Αυτή η ένωση θα είναι, νομίζω, το συναίσθημα του ουκρανικού λαού.
Η Ουκρανία πρέπει να είναι στο ΝΑΤΟ, αλλά φαίνεται ότι δεν μας θέλουν εκεί. Οπότε πρέπει να φτιάξουμε μια δική μας ένωση για την άμυνά μας με άλλες χώρες – σίγουρα η Πολωνία, η Τουρκία και η Βρετανία. Πιστεύω ότι η Ε.Ε. αρχίζει να φθείρεται, η Βρετανία βγήκε εκτός και η Γαλλία και η Γερμανία δεν συμπεριφέρονται με μεγάλη αυτοπεποίθηση. Η Ε.Ε. φθείρεται στα θεμέλιά της – δεν ξέρω πόσο σωστό θα ήταν να μπει τώρα η Ουκρανία.
Αλέξι Ντοσέιφ, 69 συνταξιούχος
Δεν κατεβαίνουμε κάτω στο καταφύγιο, πιστεύουμε στη μοίρα, είτε θα είναι ναι είτε θα είναι όχι. Θα κάτσουμε εδώ. Δεν περίμενα ποτέ ότι η Ρωσία θα μπορούσε να κάνει κάτι τέτοιο, οπότε την πρώτη μέρα ήμουν σε σοκ. Μετά άρχισα να θυμώνω για αυτούς τους λεχρίτες. Αν ήμουν λίγο μικρότερος, θα ήμουν ήδη στον στρατό, αλλά η ηλικία μου δεν το επιτρέπει.
Σε μια μέρα δεν μπορείς να καταλάβεις τι συμβαίνει. Τώρα που έχει περάσει κάποιος καιρός καταλαβαίνουμε ότι οι Ρώσοι είναι ο εχθρός νούμερο ένα και πρέπει να τον διώξουμε. Ο γιος μου πολεμάει στην πρώτη γραμμή.
Τατιάνα Ντοσέιβα, 68
Οι Ρώσοι δεν καταλαβαίνουν ότι εδώ συμβαίνει πόλεμος. Και όσοι καταλαβαίνουν μας λένε «Αυτά που σας συμβαίνουν σας συμβαίνουν γιατί σκοτώνατε τους ανθρώπους στο Ντονέτσκ και στο Λουγκάνσκ». Καταλήξαμε ότι είναι παλαβοί και δεν μπορούμε να συνεννοηθούμε. Το μήνυμά μου για τον Πούτιν είναι απλό: Να ψοφήσει! Οσο το δυνατόν πιο γρήγορα!
Μπάρμπαρα Μποντεριούκ δασκάλα χορού
Ημουν δασκάλα χορού και τα πάντα ακυρώθηκαν, έχασα τους μαθητές μου. Η ζωή άλλαξε ακόμα και στα απλά πράγματα – να βγεις έξω, να πας μια βόλτα ή σε ένα μαγαζί. Το πρωί ξυπνάω, διαβάζω τα νέα και βλέπω αν είναι επικίνδυνα να βγω έξω.
Πάω μια βόλτα με τον σκύλο, τηλεφωνώ στη μητέρα μου να δω αν είναι καλά. Μιλάμε με κοντινούς φίλους, πολλοί άνθρωποι ήταν πολύ στρεσαρισμένοι, είχαν αμφιθυμία αν πρέπει να φύγουν ή να μείνουν. Το ίδιο συνέβαινε και σε μένα, δεν ήξερα αν πρέπει να μείνω ή να φύγω. Κάποια στιγμή αποφάσισα ότι εδώ θα μείνω, έχω το σπίτι μου, έχω ένα μέρος να ζεσταθώ, να μαγειρέψω, να κάνω μπάνιο. Θα μείνω εδώ. Φυσικά, αν μια βόμβα έρθει εδώ, κοντά στο σπίτι μου, και τα καταστρέψει όλα, θα το σκεφτώ να φύγω.
Πριν από τον πόλεμο, μπορεί ο καθένας να ήταν πιο εγωιστής, αλλά τώρα φάνηκε ότι είχαμε μέσα μας την αλληλεγγύη. Τις πρώτες μέρες μέναμε στον δρόμο, πολλά καταστήματα ήταν κλειστά και δεν ξέραμε ποιο ήταν ανοιχτό. Ρωτούσαμε «Ε, από πού αγόρασες το ψωμί;» και ο άλλος όχι μόνο σου έλεγε πού ήταν το μαγαζί, αλλά και «Χρειάζεσαι ψωμί; Ελα, πάρε! Εγώ έχω κι άλλο».
Ντιμίτρι, 35 φωτογράφος
Το ήξερα ότι θα συμβεί. Ενιωσα οργή. Ηταν 4 τα ξημερώματα και κοιμόμασταν ήσυχοι. Κάποια στιγμή γίνονται εκρήξεις στο Βάντε.
Βγήκαμε στον διάδρομο. Αρχισαν να σπάνε τα παράθυρα του σπιτιού όταν 3 ρουκέτες πέτυχαν το εργοστάσιο. Υπήρχε πολύς καπνός, φωτιά – ευτυχώς δεν έφτασε στο σπίτι μας. Ξαφνικά η μέρα έγινε νύχτα. Σκοτείνιασαν τα πάντα.
Δεν κατεβήκαμε στο καταφύγιο. Αν συμβεί και εκεί κάτι, θεωρώ ότι δεν είναι αρκετά εξοπλισμένο για να μείνουμε εκεί. Αν κοιμάσαι στο κρεβάτι σου και γίνει κάτι και σηκωθείς, είναι σχεδόν αδύνατο να κατέβεις, υπάρχουν μόνο δύο τοίχοι και τίποτα άλλο.
Είμαι μισός Ρώσος και δεν μπορούσα ποτέ να φανταστώ ότι οι άνθρωποι εκεί έχουν γίνει τόσο ζόμπι και ότι θα πίστευαν οτιδήποτε τους πλασάρουν. Συνεχίζω να μιλάω με τον αδελφό μου στη Ρωσία, εκείνος καταλαβαίνει τα πάντα, αλλά εκείνοι δεν μπορούν να κάνουν απολύτως τίποτα. Ο Πούτιν είναι ένας μοναδικός δικτάτορας τον οποίο θα τον θυμόμαστε για πολλά χρόνια ακόμα.
Η ιστορία δεν συγχωρεί και δεν πρέπει να συγχωρήσει ποτέ αυτό που έγινε. Οι άνθρωποι δεν ξεχνούν όσα έγιναν εδώ. Τον ρώσικο λαό ίσως κάποτε να τον συγχωρήσουμε, τον Πούτιν ποτέ.
Τώρα ζούμε μέρα με τη μέρα, δεν πιστεύω ότι στο μέλλον η χώρα θα υπάρχει όπως είναι τώρα, θα είναι μια διαφορετική κοινωνία. Ο κόσμος έχει ενωθεί πάρα πολύ, πάρα πολύ. Ποτέ δεν υπήρχε τέτοια συσπείρωση του κόσμου. Ολοι καταλαβαίνουν για ποιο λόγο ζούνε.
