Eργαλείο καταπολέμησης ανισοτήτων

Βρισκόμαστε σε μια φάση διάχυτης ρευστότητας και εντεινόμενης αστάθειας. Οι πρόσφατες διαδοχικές κρίσεις και οι πολιτικές αντιμετώπισής τους ανέτρεψαν «σταθερές» σε όλα τα επίπεδα, προκαλώντας αβεβαιότητα και χαμηλή προβλεψιμότητα, επιδεινώνοντας τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων.

Σε κατάσταση γενικευμένων ανισορροπιών, διευρυνόμενων ανισοτήτων και ποικίλων αποκλεισμών, η πανδημία κατέδειξε εμφατικά την ευάλωτη φύση της οικονομικής και κοινωνικής οργάνωσης της εποχής μας. Η ανθρωπότητα φάνηκε απροετοίμαστη, χωρίς τους απαραίτητους μηχανισμούς συλλογικής προστασίας. Σήμερα, οι κοινωνίες είναι πιο εκτεθειμένες από ποτέ σε απειλές και κινδύνους, βιώνοντας συνθήκες συλλογικής και ατομικής ανασφάλειας. Η κρίση COVID-19 συνιστά σημείο-τομή για να σκεφτούμε ποιο μέλλον επιδιώκουμε και με ποια μέσα θα το υλοποιήσουμε.

Για να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά όσα δοκιμάζουν τα όρια αντοχών των κοινωνιών μας, χρειαζόμαστε ριζοσπαστικές ιδέες που μορφοποιούνται σε ολοκληρωμένες προτάσεις άσκησης πολιτικής. Μία από αυτές είναι και η ιδέα του Καθολικού Βασικού Εισοδήματος. Αυτό εντάσσεται σε μια συνολική θεώρηση μετάβασης από πεποιθήσεις που πρόκριναν την «αυθόρμητη» ρύθμιση, το ατομικό ρίσκο και τη διακινδύνευση, σε αξίες που εν μέσω πανδημίας φαίνεται να κερδίζουν ολοένα και περισσότερο έδαφος, όπως η βιωσιμότητα, η κοινωνική συνοχή και η αλληλεγγύη. Το Καθολικό Βασικό Εισόδημα μπορεί να έχει όχι μόνο έντονη αναδιανεμητική δυναμική, αλλά και ισχυρή αναπτυξιακή συμβολή εάν συνδεθεί με το πέρασμα σε ένα νέο βιώσιμο παραγωγικό πρότυπο.

Η κρίση, εξαιτίας της αναμενόμενης έκρηξης της ανεργίας, της απώλειας εισοδημάτων, της νέας φτωχοποίησης, των νέων ανισοτήτων και αποκλεισμών σε παγκόσμια κλίμακα, επικαιροποιεί την υιοθέτηση μιας τέτοιας πρότασης. Ηδη η ισπανική κυβέρνηση εισάγει ένα είδος βασικού εισοδήματος, ενώ και στην Ελλάδα η πρόταση του ΣΥΡΙΖΑ για το Εισόδημα Εκτακτης Ανάγκης μοιάζει να αποτελεί ένα εργαλείο-γέφυρα προς την κατεύθυνση αυτή.

Στο πλαίσιο αυτό το Ινστιτούτο Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ προετοιμάζει για το επόμενο διάστημα μία σειρά δράσεων (κείμενα εργασίας, έρευνες κ.ά) που θα εγκαινιαστεί με έναν κύκλο συζητήσεων που αρχίζει με τον Guy Standing και την Albena Azmanova, δύο διεθνούς αναγνώρισης ακαδημαϊκούς, ο ένας εκ των κύριων εισηγητών του βασικού εισοδήματος και η άλλη με ορισμένες από τις πιο διεισδυτικές αναλύσεις των σύγχρονων μορφών ανισοτήτων και ανασφάλειας.

Στόχος του ΕΝΑ είναι η προώθηση στη δημόσια σφαίρα της ιδέας του Βασικού Εισοδήματος με την ανάδειξη των προϋποθέσεων εκείνων υπό τις οποίες μπορεί να αποτελέσει ένα προοδευτικό εργαλείο πολιτικής: Να είναι καθολικό, να αφορά δηλαδή όλους, να εγγυάται όχι μόνο εισόδημα αλλά και βιωτικό επίπεδο, να λειτουργεί συμπληρωματικά με άλλα εργαλεία καταπολέμησης των ανισοτήτων. Ετσι θα διαμορφώνει συνθήκες κοινωνικής ανθεκτικότητας, συλλογικής ευημερίας και ατομικής προόδου.

* Γενικός διευθυντής Ινστιτούτου Εναλλακτικών Πολιτικών ΕΝΑ