Αισιόδοξος, αλλά σε βάθος χρόνου…

Διατηρώ μνήμες από κείμενα του ποιητή Νικηφόρου Βρεττάκου από τότε –προδικτατορικά– που, όντας έφηβος, διάβαζα κείμενά του στο περιοδικό «Δρόμοι της ειρήνης», όπου τακτικά, στις πρώτες σελίδες του περιοδικού, υπό τον υπέρτιτλο «Με το ράμφος του περιστεριού», σχολίαζε επίκαιρα θέματα.

Αργότερα, μεταδικτατορικά, όντας δημοσιογράφος, τον γνώρισα και από κοντά, καθώς συνεργαζόταν ως επιφυλλιδογράφος με την «Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία», αλλά και από την ποίησή του, οπότε με διάφορες αφορμές τού είχα πάρει δυο-τρεις συνεντεύξεις. «Πρόθεσή μου, πάθος της ψυχής μου θα έλεγα, ήταν να ζωντανέψω στον συνάνθρωπο την αγάπη του για το αγαθό της ζωής και το χρέος του προς αυτή, να προξενήσω ένα χαμόγελο», έλεγε σε συνέντευξη στην «Ελευθεροτυπία» (27 Ιανουαρίου 1979), σε αφιέρωμα για τα 50 χρόνια από τότε (1929), που έκανε την εμφάνισή του στην ποίηση. Εκτοτε ακολούθησαν και άλλες ποιητικές συλλογές, που τον καθιέρωσαν ως έναν από τους επιφανέστερους της γενιάς του – οι περισσότερες από τις οποίες περιλαμβάνονται στο ογκώδες τρίτομο «Τα Ποιήματα» (εκδ. «Τρία φύλλα», με επιμέλεια του γιου του, σκηνοθέτη και συγγραφέα Κώστα Βρεττάκου – πάει κι αυτός…). Ο ίδιος έφυγε από τη ζωή 4 Αυγούστου 1991 (πριν από 30 χρόνια), στα 79 του.

Στην Αντίσταση

Από τους ταλαιπωρημένους της γενιάς του (και) ο Βρεττάκος, λόγω της ιδεολογίας του. Γεννημένος στις Κροκεές της Λακωνίας, από το 1929 στην Αθήνα, σε διάφορες δουλειές, για να διοριστεί το 1938 στο Δημόσιο και ν’ απολυθεί το 1945, λόγω της συμμετοχής του στην Εθνική Αντίσταση. Διευθυντής και συνεργάτης σε αριστερές εφημερίδες και περιοδικά, αυτοεξόριστος στη διάρκεια της χούντας, με αντιχουντική δάση. Κομμουνιστής, αλλά όχι περιχαρακωμένος, με προσωπικές αρχές, υπέρμαχος των ανθρωπιστικών αξιών, με κορυφαίες την αγάπη και την ειρήνη.

Είχε την καλή τύχη στα στερνά του ν’ απολαύσει τιμές και βραβεία, εδώ και στο εξωτερικό, ενώ η Ακαδημία Αθηνών εδέησε το 1982 να τον συμπεριλάβει στα μέλη της. Εκείνο όμως που συγκινούσε ιδιαίτερα τον ίδιο ήταν η αγάπη του κοινού και ιδιαίτερα των νέων.

Μερικά αποσπάσματα (προφητικά εν πολλοίς) από τη συνέντευξη του 1979. Ειδικότερα, τι τον κράτησε στην ποίηση:

«Η διαδικασία της καλλιτεχνικής δημιουργίας μοιάζει σαν να κρύβει μέσα της κάποιο μυστικό που είναι δύσκολο να ερμηνευτεί […] Θα έλεγα πως ένας καλλιτέχνης έρχεται στον κόσμο φέρνοντας μέσα του μια ιδιαίτερη ευαισθησία, φορτωμένη με πομπούς και δέκτες. Ξεχειλίζει από τα εξωτερικά ερεθίσματα που δέχεται και εκτονώνεται χτίζοντας το καλλιτεχνικό του έργο με αυτό το περίσσευμα. Χωρίς την εκτόνωση αυτή, η ζωή του σ’ αυτόν τον κόσμο θα ήταν δύσκολη. Το τι με κράτησε λοιπόν στην ποίηση είναι εύκολο να εννοηθεί. Ηταν η ανάγκη να απαλλαγώ από τα βάρη που με φόρτωσαν οι εξωτερικοί πομποί για να μπορέσω να υπάρξω».

Αν τον απασχολεί το μέλλον, η διάρκεια της ποίησής του: «Δεν υπάρχει δημιουργός που να μην τον απασχολεί το μεγάλο θέμα της ζωής του. Προσπαθώ, όσο γίνεται, να ξεπεράσω τη ματαιοδοξία και να μην τη σκέφτομαι. Πάντως, το ότι “όταν φύγουμε από αυτόν τον κόσμο δεν θα χάσει τίποτε το σύμπαν το λαμπρό”, όπως λέει ο Ουγκό, αυτό είναι βέβαιο».

Αθάνατη η ποίηση

Γενικότερα για το μέλλον της ποίησης: «Από μια άποψη, η ποίηση είναι ο ίδιος ο άνθρωπος που αντιστέκεται. Το ότι ο Ομηρος δεν πέθανε ώς σήμερα σημαίνει ότι η ποίηση είναι κάτι που δεν πεθαίνει. Βρίσκεται μέσα στη φύση του ανθρώπου και γι’ αυτό δεν αμφιβάλλω για το μέλλον της».

Και όσο για το μέλλον του κόσμου: «Η λύτρωση του κόσμου δεν είναι θέμα μιας κοντινής προοπτικής. Είμαι αισιόδοξος, βλέπω το μέλλον του, αλλά το βλέπω πολύ μακριά. Η σημερινή εμπλοκή του κόσμου, φανερή σε όλους μας, δεν φαίνεται να αποτελεί μια προσωπική ατυχία της ανθρωπότητας. Αν χειροτερέψει, πράγμα πολύ πιθανό, το ξεμπλοκάρισμα θα χρειαστεί ανυπολόγιστο σε βάθος χρόνο. Αν φτάσουν και σε δυναμικές αναμετρήσεις, και οι νικημένοι –γιατί όλοι θα είναι νικημένοι– ιδούν ρεαλιστικά την πραγματικότητα και υποχρεωθούν από τα ίδια τα πράγματα, να σκεφτούν ανθρώπινα, θ’ αρχίσει ένα νέο στάδιο για την ανθρωπότητα. Αλλά έτσι ή αλλιώς, είμαι βέβαιος πως η απόληξη της παραφροσύνης θα είναι κάποτε ο σωφρονισμός, που ήδη υπάρχει, αλλά, δυστυχώς, μόνο στους λαούς».

Στο πλαίσιο

Ολυμπιάδα χωρίς θεατές και μ’ έναν χρόνο καθυστέρηση, αλλά τι να γίνει; Απ’ το ολότελα… Συγκινητικές οι στιγμές – τουλάχιστον για εμάς τους Ελληνες: Με τη σημαία και τους ημέτερους αθλητές να παρελαύνουν πρώτοι, τον Ολυμπιακό Υμνο (Αρχαίο πνεύμα αθάνατο…), την Ολυμπιακή Φλόγα. Λαμπρή η ιδέα των Ιαπώνων οργανωτών να δώσουν έμφαση στις γυναίκες, στα άτομα με ειδικές ανάγκες, στους πρόσφυγες.

Και ξανά η φρούδα ιδέα, τι ωραία αν οι Ολυμπιάδες τελούνταν στη χώρα που γεννήθηκαν – τι άλλο χρειαζόταν αυτός ο τόπος; Οσο για τα άλλα έθνη, θα μπορούσε να τους ανατεθεί –«τιμής ένεκεν», που λέμε– η έναρξη και η λήξη. Που έχουν μεν έξοδα, αλλά και έσοδα.

Παρελθόν η γραβάτα και το σκούρο κοστούμι από φέτος στην προεδρική εκδήλωση για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας (αλλά και την απώλεια –μην ξεχνάμε– της μισής Κύπρου), με μόνο τα μέτρα κατά του κορονοϊού, Που για όσους προσκλήθηκαν, ήταν μια ευπρόσδεκτη νότα στη ζοφερότητα. Να προσθέσω –ενδίδοντας σε μια κοσμική νότα– ότι αυτό δεν εμπόδισε κυρίες που προσήλθαν, να ενδυθούν με ό,τι εντυπωσιακό, μολονότι το τακούνι μερικών δοκιμαζόταν τόσο κατά την κάθοδο στις σκάλες όσο και στο πυκνό γκαζόν του κήπου.

Τα 96 έτη συμπλήρωσε αισίως (29 Ιουλίου) ο Μίκης Θεοδωράκης. Ηταν, είναι και θα είναι.

Πάει κι ο καλός συνάδελφος Παναγιώτης Βενάρδος, που τον τελευταίο καιρό αντιμετώπιζε πρόβλημα υγείας. Εντιμος, ικανός, αγαπητός. Συρρικνώνεται η γενιά μας…

ΚΑΙ… Αύξηση 2% προσφέρει η κυβέρνηση στους κατώτερους μισθούς – όσων, εννοείται, εργάζονται. Θα βαρυστομαχιάσουν οι άνθρωποι.