«Η Επανάσταση του 1821 δεν ξεκίνησε την 25η Μαρτίου! Δεν ξεκίνησε με τις πρώτες μάχες. Ξεκίνησε πολλούς μήνες νωρίτερα, όταν οι αδελφοί Σπηλιωτόπουλοι, σε συνεννόηση με τον πρόκριτο Θανάση Αντωνόπουλο, ανακαίνιζαν τους μπαρουτόμυλους στη Δημητσάνα και ξεκινούσαν την προετοιμασία των απαραίτητων για τον Αγώνα πολεμοφοδίων. Ξεκίνησε τότε που όλοι σχεδόν οι Δημητσανίτες είχαν μπει στη “δούλεψη του μπαρουτιού”, όπως έλεγε ο Κολοκοτρώνης».
Ετσι αρχίζει την παρουσίαση του λευκώματος «21+1 πρόσωπα του ’21» ο Κώστας Λάμπρου, πρόεδρος Δ.Σ. του Διασυνεδριακού Πολιτιστικού Κέντρου Δημητσάνας, που εξέδωσε το εν λόγω λεύκωμα, του οποίου είχε και την επιμέλεια (που συνοδεύεται από σχετική βιβλιογραφία), στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τα 200 χρόνια από την Επανάσταση του 1821.
Δημητσανίτες
Εχει ενδιαφέρον, κυρίως για όποιον δεν γνωρίζει, το γεγονός ότι το λεύκωμα περιλαμβάνει, πέρα από τα γνωστά, και άλλα πρόσωπα –Δημητσανίτες ή Δημητσανίτικης καταγωγής, με σημαντική αγωνιστική προσφορά. Επειδή δεν υπάρχει αριθμητική σειρά, παραθέτω τα ονόματα των αναφερομένων (στο λεύκωμα συνοδεύονται από πορτρέτα και κατατοπιστικά βιογραφικά στοιχεία) αλφαβητικά:
Αγιος Γρηγόριος Ε’, Αγιος Μητροπολίτης Θεσσαλονίκης Ιωσήφ, Παναγιώτης Ανδρόνικος, Θανάσης Αντωνόπουλος, Παναγιώτης Δημητρόπουλος, Φώτος Ηλιάδης, Δανιήλ Παναγιωτόπουλος, Παναγιώτης Κάλλας – Τσοπανάκος, Καλλίνικος Καστόρχης, Παναγιώτης Κόκκαλης, Ανανίας Λαμπάρδης, Κυριακή Ναύτου, Θεόδωρος Λεονάρδος, Γεώργιος Μπηλίδας, Νεόφυτος Νικητόπουλος, Μιχαήλ Οικονόμου – Καζής, Αγάπιος Παπαντωνόπουλος, Ανάργυρος Πετράκης, Ανδρέας Παπαδιαμαντόπουλος, Παλαιών Πατρών Γερμανός, Νικόλαος και Σπυρίδων Σπηλιωτόπουλοι, Φιλόθεος Χατζής.
Η Κυριακή
Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι μεταξύ των προσώπων αυτών περιλαμβάνεται μια γυναίκα, η Κυριακή Ναύτου, στην οποία αξίζει να διατεθεί ένα μεγάλο μέρος του σημερινού κειμένου, με στοιχεία που αφορούν και τα αγωνιστικά ήθη της εποχής, από το συγκεκριμένο λεύκωμα:
Ο Μιχαήλ Ναύτης, σύζυγος της Κυριακής Ναύτου, ήταν γιατρός και επικεφαλής της Φιλικής Εταιρείας στη Σμύρνη. Ο πατέρας της, Γεώργιος Μητάκης, ήταν Κρητικός και η μητέρα της Δημητσανίτισσα, ανιψιά του μητροπολίτη Λακεδαίμονος Αννανία Λαμπάρδη, που είχε διαφύγει οικογενειακώς από τη Δημητσάνα, λόγω των διωγμών μετά την επανάσταση του Ορλώφ.
Κάποια μέρα, η Κυριακή, λόγω του ανήσυχου χαρακτήρα της, άρχισε να ψάχνει τα έγγραφα που έφερνε κρυφά και έκρυβε ο σύζυγός της: διαταγές και συνεννοήσεις με τον Σκουφά, τον Τσακάλωφ, τον Σέκερη, τον Ξάνθο και άλλους. Βλέποντας τα έγγραφα αυτά, τα κωδικοποιημένα και ακατανόητα κείμενα και σύμβολα, άρχισε να θρηνεί, νομίζοντας ότι ο σύζυγός της είχε εμπλακεί σε κύκλωμα «φραγκομασόνων», όπως έλεγαν τότε τους Τούρκους.
Από τα κλάματα ξύπνησε ταραγμένος ο σύζυγος και βλέπει τα έγγραφα της Εταιρείας στα χέρια της. Ο Ναύτης είχε ορκιστεί: «Να μην φανερώσω το παραμικρόν από τα σημεία και τους λόγους της Εταιρείας, μήτε να σταθώ κατ’ ουδένα λόγον η αφορμή του να καταλάβωσιν άλλοι ποτέ ότι γνωρίζω περί τούτων, μήτε εις συγγενείς μου, μήτε εις πνευματικόν φίλον μου»…
Μόλις ξημέρωσε, ο Ναύτης συνάντησε τους άλλους εταίρους της Σμύρνης και συζήτησε το θέμα. Με δάκρυα στα μάτια τους είπε: «Πάρτε το πιστόλι μου και θυσιάστε τη. Ας θαφτεί το τρομερό μυστικό μαζί της. Είναι η μητέρα των παιδιών μου, αλλά πρώτο έρχεται το συμφέρον της πατρίδος». Τελικά όμως αποφασίστηκε να τη μυήσουν στη Φιλική Εταιρεία. Ηταν η πρώτη γυναίκα Φιλικός στον Αγώνα.
Η Κυριακή έδωσε τους όρκους της Φιλικής Εταιρείας και έγινε πλέον η απόλυτη φύλακας των εγγράφων της Εταιρείας στη Σμύρνη. Εκανε μυστικούς εράνους μέσα στην τουρκοκρατούμενη Σμύρνη και έστειλε, τον Μάρτιο του 1831, τα πρώτα πολεμοφόδια για τον αγώνα. Ως πρώτη συνεισφορά ο σύζυγός της πρόσφερε 3.000 μάρκα κι εκείνη έδωσε όσα χρήματα μπόρεσε, πουλώντας τα κοσμήματά της.
Υπάρχει όμως κι ένα άλλο πρόσωπο στο λεύκωμα, στο οποίο αναφέρομαι διεξοδικότερα –εκτάκτως που λέμε– παραδίπλα.
■Οσοι ενδιαφέρονται ν’ αποκτήσουν το εν λόγω λεύκωμα, μπορούν ν’ απευθυνθούν στο Διασυνεδριακό Πολιτιστικό Κέντρο Δημητσάνας, τηλ. 6972446890.
Στο πλαίσιο
Ο εικονιζόμενος Παναγιώτης Κάλλας γεννήθηκε στη Δημητσάνα το 1789. Ηταν βραχύσωμος και δύσμορφος, αλλά ευφυής και χωρατατζής. Παρακολούθησε μαθήματα στη Σχολή της Δημητσάνας. Λόγω όμως των σωματικών του προβλημάτων, εγκατέλειψε τις σπουδές του. Διέθετε καταπληκτική φωνή και αυτοσχεδίαζε σατιρίζοντας τα τεκταινόμενα στην κοινωνία της Δημητσάνας –γι’ αυτό τον ονόμασαν Τσοπανάκο, δίνοντάς του το όνομα του γνωστού καλλικέλαδου πουλιού.
Οταν άρχισε ο Αγώνας του ’21, ακολούθησε τον Κολοκοτρώνη και άλλους οπλαρχηγούς, συντάσσοντας πατριωτικούς και σατιρικούς στίχους, εξυμνώντας τα κατορθώματα των αγωνιστών. Ως «αντίδωρο» ο Νικηταράς του έστειλε ένα άλογο, που ο Τσοπανάκος δεν ήξερε τι να το κάνει, καθώς το άλογο ήθελε φαγητό και αυτός μόλις που εξασφάλιζε το ψωμί του –οπότε έγραψε στον δωρητή του:
Το δώρο σου Νικηταρά
είν’ άλογο χωρίς ουρά,
ή μου στέλνεις και κριθάρι
ή σου στέλνω το τομάρι!
Ο Τσοπανάκος πέθανε το 1825 σε ηλικία μόλις 36 ετών. Εφαγε πολλά κορόμηλα, με αποτέλεσμα να υποστεί σοβαρότατο κοιλιακό πρόβλημα…
