Να ξέρεις πότε φεύγεις…

«Συνηθίζουν πολλοί συνάδελφοι να λένε “εγώ θα φύγω πριν με βαρεθεί το κοινό”. Προσωπικά νομίζω ότι θα είναι πολύ σκληρή αυτή η στιγμή. Με τρομάζουν τα γηρατειά. Ξέρω ότι όλα αυτά θα συμβούν, ότι η φωνή μου δεν θα με υπηρετεί, ότι θα έχω γεμίσει ρυτίδες, ότι θα με καλούν σε ειδικές εκπομπές όπου θα λέω “Τότε εμείς στα χρόνια μας”, αλλά είναι φυσικό τώρα που βρίσκομαι στην πιο δημιουργική στιγμή της ζωής μου να τα σκέφτομαι λιγότερο».

Πριν από 36 χρόνια

Είναι η Χάρις Αλεξίου σε δισέλιδη συνέντευξη, που της είχα πάρει για την «Ελευθεροτυπία», 18 Ιανουαρίου 1984 (πριν από 36 χρόνια), έπειτα και από επιθυμία του διευθυντή της εφημερίδας Σεραφείμ Φυντανίδη, καθώς την ημέρα εκείνη η «Ελευθεροτυπία» έβγαινε πανηγυρικά σε σχήμα ταμπλόιντ. (Για την… ιστορία, να προσθέσω ότι είχα κάνει το ρεπορτάζ και για ένα τηλεοπτικό «Παρασκήνιο» της Αλεξίου, με σκηνοθέτη τον Δημήτρη Νόλλα – Μάρτιος 1978).

Αν λοιπόν θυμίζω την τότε συνέντευξή της στην «Ελευθεροτυπία» είναι επειδή η απαισιόδοξη εκείνη εκτίμηση της Αλεξίου δεν έχει σχέση με τη σημερινή, καθώς σε δίωρη συνέντευξή της –την καλύτερή της ίσως- στον Φώτη Απέργη την περασμένη εβδομάδα, 6-8 απόβραδο, στη ραδιοφωνική εκπομπή του –ΕΡΤ, Β΄ Πρόγραμμα- αποκάλυψε ότι αποχωρεί από δισκογραφία και εμφανίσεις.

Αφενός, επειδή δεν έχει πλέον εμπιστοσύνη στη φωνή της και αφετέρου επειδή αισθάνεται χορτασμένη από την καλλιτεχνική της διαδρομή. Τις ημέρες αυτές, εξ άλλου, κυκλοφόρησε (ως αποχαιρετιστήριος, υποθέτω) ο δίσκος της με «Τα τραγούδια της ξενιτιάς» – «σκόρπια» τραγούδια γνωστών, συνθετών, που έχει στο παρελθόν ερμηνεύσει. Και συνεχίζω με στοιχεία από την παλιά -σε σχέση με τη σημερινή- Αλεξίου.

Ηταν πριν… από 50 χρόνια, Γενάρης του 1970, όταν έκανε δειλά τα πρώτα τραγουδιστικά της βήματα στην «Αρχιτεκτονική» της οδού Πανεπιστημίου, μαζί με τον γνωστό ήδη τραγουδιστή των μπουάτ Αλέξη Γεωργίου. «Το πρώτο βράδυ είχαμε αρκετό κόσμο, γιατί είχαμε προσκλήσεις, το δεύτερο όμως ήταν ελάχιστοι, που ήρθαν, κυρίως για τον Γεωργίου. Εμένα δεν με ήξερε σχεδόν κανένας. Και έτσι σταμάτησα…». Από μικρή πάντως η φωνή της ψυχαγωγούσε συγγενείς και άλλους, ώσπου βρήκε τον δρόμο της.

Γεννήθηκε στη Θήβα, από πατέρα γεωργό και μητέρα με ρίζες από Σμύρνη. Μια αρρώστια του πατέρα της, που τελικά τον οδήγησε στον θάνατο, τους φέρνει στην Αθήνα, αλλάζοντας κάθε τόσο κατοικία, σε λαϊκές συνοικίες. Το πραγματικό της ονοματεπώνυμο Χαρίκλεια Ρουπάκα, το άλλαξε, έπειτα από προτροπή και του Αλέξη Γεωργίου, σε Χάρις Αλεξίου, όπως και αδελφός της, ανερχόμενος τότε τραγουδιστής, Γιώργος Σαρρής. «Το άλλαξα σε Αλεξίου γιατί άλλοι με λέγανε Ρουμπάκα, άλλοι Τρουμπάκα. Τώρα το ’χω μετανιώσει. Θα προτιμούσα να το ’χα κρατήσει…».

Η απαγόρευση

Οταν την είχα συναντήσει για τη συνέντευξη του 1984 η Αλεξίου ετοιμαζόταν για σειρά εμφανίσεων με τον Γιώργο Νταλάρα σ’ ένα θέατρο – τέντα που είχε στήσει ο θεατρικός επιχειρηματίας Σωτήρης Μπασιάκος στη λεωφόρο Συγγρού. Κι εκεί ήταν που προέκυψε ο «πόλεμος» μεταξύ συνθετών – στιχουργών και ερμηνευτών, με τους πρώτους να αποχωρούν από την Ενωση Μουσικοσυνθετών Στιχουργών (ΕΜΣΕ) και να συστήνουν την Ενωση Δημιουργών Ελληνικού Τραγουδιού (ΕΔΕΤ).

Ο εμφανής λόγος: Οι της ΕΔΕΤ διαφωνούσαν με την προώθηση στη Βουλή του νομοσχεδίου για τα λεγόμενα Συγγενικά Δικαιώματα (ο οποίος αναγνώριζε στους εκτελεστές οικονομικό δικαίωμα από τα έργα στα οποία συμμετείχαν). Πράγμα που έβρισκε αντίθετους τους δημιουργούς, που υποστήριζαν ότι με τον τρόπο αυτό οι εκτελεστές θα είχαν το «απάνω χέρι» στο έργο τους. Και για να «γλυκάνουν το χάπι», υπήρξαν και κάποιες διακηρύξεις για τη «σωτηρία του ελληνικού τραγουδιού».

Και το αποκορύφωμα, οι της ΕΔΕΤ απαγόρευσαν την εκτέλεση έργων τους! Πράγμα που αποτέλεσε καίριο πλήγμα για την Αλεξίου, τον Νταλάρα, αλλά και τη Δήμητρα Γαλάνη, που βρίσκονταν στη ηγεσία της Ενωσης Τραγουδιστών Ελλάδας (ΕΤΕ). Αποτέλεσμα, η ματαίωση των εμφανίσεων Νταλάρα – Αλεξίου στην Τέντα. Χάθηκε έτσι και η ευκαιρία να κάνουν από κοινού μια δουλειά, η οποία θα περνούσε και στη δισκογραφία.

Τελικά, κάποια στιγμή δημιουργοί κι ερμηνευτές τα βρήκαν, διαλύθηκε η ΕΔΕΤ, τα Συγγενικά Δικαιώματα έγιναν νόμος (ο 2121 του 1973), χωρίς όμως να σημαίνει ότι λύθηκαν και τα προβλήματά τους, στα οποία προστέθηκαν και τα του ιού. Οπότε, καλότυχος όποιος μπορεί να αποδράσει και μάλιστα χορτασμένος…