• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.1°C / 7.3°C
    0 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.2°C / 5.5°C
    0 BF
    48%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.0°C / 10.1°C
    2 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    1 BF
    38%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    2 BF
    60%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.0°C / 4.8°C
    1 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.6°C / -0.5°C
    2 BF
    50%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.9°C / 5.6°C
    1 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.5°C / 8.8°C
    3 BF
    64%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C -0.1°C / 2.9°C
    1 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 7.4°C / 9.6°C
    3 BF
    57%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 3.5°C / 3.6°C
    1 BF
    53%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    0 BF
    71%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.5°C / 4.9°C
    0 BF
    46%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.5°C / 4.0°C
    1 BF
    70%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.8°C / 7.7°C
    2 BF
    36%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    5°C 3.3°C / 7.5°C
    1 BF
    71%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 0.4°C / 4.9°C
    1 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.7°C / 5.6°C
    1 BF
    60%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    1 BF
    49%

‘‘Ο Φανός των Συντακτών’’, το σατιρικό έντυπο της Ενωσης Συντακτών

Ο «Φανός», ο χορός και το Λαχείο Συντακτών

  • A-
  • A+

Μια αποκριάτικη δημοσιογραφική αναδρομή

Αρχή Τριωδίου αύριο, οπότε επιτρέπεται το κάθε είδους μασκάρεμα, που φέτος έρχεται λίγο μετά το τέλος των βουλευτικών εκλογών (όπου μασκαρέματα και ξεμασκαρέματα είναι διαρκείας). Κι επειδή η παρούσα σελίδα έχει κάποια αδυναμία σε παρελθόντα (που ακουμπάνε όμως και σε παρόντα), λέω να σταθώ σε ημέρες Αποκριάς, έτσι όπως τις βίωνε το δημοσιογραφικό μας σινάφι – και όχι μόνο. Κι αυτό παρά τους πολέμους, την Κατοχή και τα κάθε είδους δεινά.

«Ο Φανός»

Οσοι επισκεφθήκατε την έκθεση για τα 100 χρόνια της ΕΣΗΕΑ στο κτίριο της οδού Ακαδημίας 20 (τελείωσε προχθές) θα σταθήκατε ίσως σε μια προθήκη με τα εξώφυλλα ενός περιοδικού. Ηταν «Ο Φανός των Συντακτών», που κυκλοφορούσε την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς και συνόδευε τον Χορό των Συντακτών που, ας σημειωθεί, παρά την… κοσμικότητά του, γινόταν για… λαϊκότατους λόγους: για την ενίσχυση των ισχνότατων οικονομικών των δημοσιογράφων (εκεί που, λίγο πολύ, βρισκόμαστε σήμερα).

«Ο Φανός των Συντακτών» πρωτοβγήκε το 1918 και συνέχισε την έκδοσή του ώς την Κατοχή, αφού επιβίωσε της 4ης Αυγούστου, με ηπιότερης μορφής περιεχόμενο. Γιατί κυρίως ήταν μια σατιρική πολιτικοκοινωνική έκδοση με κείμενα και εικονογράφηση των σπουδαιότερων δημοσιογράφων και γελοιογράφων – σκιτσογράφων της εποχής.

Με τη διακοπή της κυκλοφορίας του «Φανού» οι συντάκτες του δεν πτοήθηκαν. Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς του 1942 και του 1943, σκάρωσαν και παρουσίασαν στο θέατρο «Κοτοπούλη» παραστάσεις, με υπαινικτικές μεν αλλά κατανοητές από το κοινό βολές κατά των κατακτητών, που είχαν τεράστια απήχηση.

Μια και αναφέρθηκα στα οικονομικά των δημοσιογράφων, να θυμίσω το πρωτοχρονιάτικο Λαχείο Συντακτών, που θεσπίστηκε το 1936, και μοίραζε σπίτια στους τυχερούς. Καταργήθηκε το 1967, επί χούντας, που το αντικατέστησε με το, πρωτοχρονιάτικο επίσης, Κρατικό Λαχείο. (Τότε δημιουργήθηκε ο δημοσιογραφικός ιατροφαρμακευτικός οργανισμός – ΕΔΟΕΑΠ - ο οποίος αιμοδοτείται κυρίως από το πολυσυζητημένο αγγελιόσημο, που ήταν στα σκαριά να καταργήσει η τέως κυβέρνηση και ελπίζουμε να μην πραγματοποιήσει η νυν.)

Επιστρέφοντας στον «Φανό των Συντακτών», μεταφέρω από το λεύκωμα της Κωνστάντζας Γεωργακάκη «1894-2014 Η εφήμερη γοητεία της Επιθεώρησης», εκδ. Polaris (ήταν πριν από λίγες ημέρες και το θέμα διημερίδας του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΑ):

Στην Κατοχή

«Με την είσοδο των Γερμανών στην Ελλάδα, οι πολεμικές επιθεωρήσεις αποτελούν πλέον παρελθόν. Τα πατριωτικά φινάλε και τα αντίστοιχα τραγούδια απαγορεύονται από τον κατακτητή. Παρ’ όλα αυτά, οι επιθεωρησιογράφοι [δημοσιογράφοι οι περισσότεροι] βρίσκουν λύσεις για να περάσουν τα μηνύματά τους στην πλατεία. Στις δυο μοναδικές θεατρικές παραστάσεις που οργανώνει στο ‘‘Κοτοπούλη – Ρεξ’’, το 1942 και το 1943 ‘‘Ο Φανός των Συντακτών’’, το σατιρικό έντυπο της Ενωσης Συντακτών, το οποίο κυκλοφορούσε μια φορά τον χρόνο, με την ευκαιρία του αποκριάτικου χορού της, ακούγονταν αρκετά υπονοούμενα για την απελευθέρωση της χώρας […] Παρά τους αυστηρούς ελέγχους όμως, το νοήμον κοινό της ‘‘Χωριάτας’’ του Γιώργου Φτέρη, σε μουσική Θεόφραστου Σακελλαρίδη, που τραγούδησε η Σοφία Βέμπο στην παράσταση του 1942, θα γίνει εγκαίρως αντιληπτό από τους λογοκριτές:

Γενιά σε νιώθω σαν ποτό, / σαν το κρασί το δυνατό / και σαν το πετιμέζι. / Κι αν είναι δύσκολες στιγμές, / τα παλληκάρια με τις νιές / θα ζευγαρώσουν πάλι / άλλα θε νάρθουνε παιδιά, / καινούργιους κλώνους και κλαδιά / το δέντρο μας θα βγάλει.

Η θύελλα χειροκροτημάτων που ακολουθεί το τραγούδι κινεί τις υποψίες του κατακτητή και εκ των υστέρων σπεύδει να το απαγορεύσει. Οι συγγραφείς όμως δεν πτοούνται και δουλεύουν τα νούμερά τους με σατανική εφευρετικότητα για να παρακάμψουν τους ελέγχους, αποκαλύπτει ο Ασημάκης Γιαλαμάς. Χρησιμοποιούν αστεία που φαίνονται αθώα αλλά είναι δηκτικά για τους Γερμανούς, ενώ οι ηθοποιοί όχι μόνο υπογραμμίζουν τα υπονοούμενα, αλλά με μια χειρονομία, με μια γκριμάτσα, με μια αλλοίωση της φωνής δίνουν στο κοινό να καταλάβει πολλά. Ο Παναγιώτης Παπαδούκας, μάλιστα, αναφέρεται και σε συγκεκριμένα παραδείγματα. Εάν η σκηνή παρουσιάζει ένα καφενείο και ο πελάτης ζητάει χαμομήλι, ο ευφυής λογοκριτής διαγράφει το χαμομήλι γιατί ‘‘βγαίνει στο βουνό, εκεί βγαίνουν οι αντάρτες, άρα αυτούς υπονοείτε’’ […] Η επικοινωνία σκηνής και πλατείας είναι μοναδική. Ο κόσμος που γεμίζει ασφυκτικά το θέατρο, αποκρυπτογραφεί τα μηνύματα της σκηνής και επικροτεί κάθε αντικυβερνητικό υπαινιγμό».

 

Στο πλαίσιο

Επιτέλους, μια κυβέρνηση αριστερή, που θα φανεί στο διάβα της κατά πόσο θα ανταποκριθεί στις προσδοκίες. Επιτέλους, μια κυβέρνηση αριστερή, που θα μπορούσε να είναι πιο αριστερή (όχι βέβαια με τον προκύψαντα), αν συναινούσε το ΚΚΕ, με τις κατανοητές και ακατανόητες επιλογές. Επιτέλους μια κυβέρνηση αριστερή, ως εξουσία πλέον, γιατί από το 1957 είχε να γνωρίσει ανάλογη άνοδο. Ηταν τότε που η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ), με όλους τους αριστερούς ενωμένους, έγινε αξιωματική αντιπολίτευση, αλλά για λίγο, καθώς το δεξιό κράτος και παρακράτος, που τα χρόνια εκείνα καθάριζε γενικώς, αγρίεψε με τα γνωστά (που εν πολλοίς έκαψαν και το ίδιο): εκλογές βίας και νοθείας, πρόσκαιρη νίκη του Κέντρου, αποστασία, χούντα.

Κατά τα άλλα, πιστεύω πως βιώσαμε την πιο αναιμική προεκλογική περίοδο. Δεν ήταν θέαμα αυτό, την ίδια ημέρα οι, σε κοντινή απόσταση, προεκλογικές συγκεντρώσεις ΣΥΡΙΖΑ και ΚΚΕ. Μου έλειψε ο παλμός των παλιών. Ακόμα και αυτές που δεν είναι της ιδεολογίας μου: του Κωνσταντίνου Καραμανλή, του Ανδρέα Παπανδρέου (τα πρώτα χρόνια). Και ακόμα πιο πίσω, στη δεκαετία του ’60, οι συγκεντρώσεις της ΕΔΑ, των αριστερών, που όντας -τότε- διωκόμενοι ήταν στ’ απάνω τους και όντας –τώρα- νόμιμοι δεν τα βρίσκουν. Καλή επιτυχία ωστόσο – να γίνει η ελπίδα βεβαιότητα.

Ανεστάλη, ελλείψει παιδιών, η λειτουργία μόνο των απογευματινών μαθημάτων στα αρκαδικά σχολεία, στα οποία αναφέρθηκα το προπερασμένο Σάββατο, με πληροφορεί η εκπαιδευτικός κυρία Ιλια Λακίδου. Στο έργο της νέας κυβέρνησης και το πρόβλημα της ερήμωσης της περιφέρειας.

ΚΑΙ… Προτιμότερος ο πολιτικός όρκος από εκείνων που καμώνονται τους θεοσεβείς.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
«Παράθυρο» σ’ έναν κλειστό κόσμο
«Το κοινό, κομπλεξαρισμένο, σπρώχνεται στην παραλογοτεχνία, στα μπεστ σέλερ και, προπάντων, στο λαϊκό τηλεοπτικό συσσίτιο, θρίλερ, σαπουνόπερα, σίριαλ της δεκάρας», έλεγε στη συνέντευξη του 1997 ο Δημήτρης...
«Παράθυρο» σ’ έναν κλειστό κόσμο
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Μαθαίνοντας από συνεντεύξεις…
«Στα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια, εκτός από το να ακούω μουσική, συνήθιζα να ξεφυλλίζω καθημερινά και να διαβάζω εφημερίδες. Καθημερινά έμπαιναν στο σπίτι δύο εφημερίδες, μία που έφερνε ο πατέρας και μία ο...
Μαθαίνοντας από συνεντεύξεις…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Δημοσιογραφία μιας άλλης εποχής
Δεν έλαχε, στην περίοδο της δημοσιογραφικής μου διαδρομής, να εργαστώ υπό τη διεύθυνση του Κώστα Νίτσου, ενός από τα μυθικά δημοσιογραφικά πρόσωπα της δουλειάς μας.
Δημοσιογραφία μιας άλλης εποχής
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Στης φυλακής τα σίδερα…
Είναι ο συγγραφέας Πέτρος Πικρός κι είναι απόσπασμα από μια αποκαλυπτική έρευνά του στις ελληνικές φυλακές, που πραγματοποιήθηκε το 1926, επί δικτατορίας Θεόδωρου Παγκάλου, και δημοσιεύτηκε σε τριάντα...
Στης φυλακής τα σίδερα…
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Απολαμβάνοντας Ιστορία
Ανήκω σε μια γενιά που έχει δεινοπαθήσει (και) στα σχολικά της χρόνια από τις εμμονές των καθηγητών που μας έλαχαν. Ειδικότερα στο μάθημα των αρχαίων ελληνικών, με την έμφαση στη γραμματική και το συντακτικό –...
Απολαμβάνοντας Ιστορία
ΠΕΡΙΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ
Αγαπημένη μου… σαπουνόπερα
Ηταν στα μέσα της δεκαετίας του ’50, κι ενώ τα ξερονήσια ήταν γεμάτα πολιτικούς κρατούμενους και τα πάντα «τα ’σκιαζε η φοβέρα της κυρίαρχης Δεξιάς, από τα ερτζιανά άρχισαν να εκπέμπονται οι πρώτες ντόπιες...
Αγαπημένη μου… σαπουνόπερα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας