Ελλάς-Αλβανία, θεατρική συμμαχία

«Θα λείπω το Σαββατοκύριακο», έλεγα σε φίλους και γνωστούς την προηγούμενη εβδομάδα. «Πού θα πας;» με ρωτούσαν και έδινα την απάντηση γρήγορα και απότομα ώστε να… κόβω αντιδράσεις: «Αλβανία. Στα Τίρανα».

Τίναγμα του κεφαλιού προς τα πίσω και μάτια να γουρλώνουν, αυτή ήταν η πρώτη αντίδραση των περισσοτέρων, αν όχι όλων. Καμία έκπληξη.

Ακούγεται κάπως η λέξη… Αλβανία. Ελάτε λοιπόν τώρα να ξεδιαλύνουμε το τοπίο, ελάτε να σας μεταφέρω την πραγματική εικόνα των Τιράνων όπως είναι σήμερα. Διότι, φεύγοντας, ταξιδεύοντας, ούτε κι εγώ ήξερα τι να περιμένω.

Αφορμή για το τριήμερο ταξίδι η θεατρική παράσταση «Μια πέτρα λάθος» σε κείμενο και σκηνοθεσία του Θόδωρου Γράμψα. Παρουσιάστηκε πρώτα στην Ελλάδα και τώρα παίζεται στην Αλβανία.

Το προηγούμενο και αυτό το Σαββατοκύριακο ανεβαίνει στα Τίρανα, στην Πειραματική Σκηνή του Αλβανικού Εθνικού Θεάτρου, ενώ μέσα στην εβδομάδα που μας πέρασε περιόδευσε σε διάφορες πόλεις της Αλβανίας.

Το έργο αποτυπώνει τη σχέση μάνας – κόρης με τα πρόσωπα να είναι η Ελένη (η μητέρα) και η Αννα (η κόρη). Και είναι δίγλωσσο, παίζεται και στα ελληνικά και στα αλβανικά. Ταυτόχρονα.

Είναι τέσσερις οι ηθοποιοί, δηλαδή, δύο γυναίκες που μιλούν αλβανικά και δύο γυναίκες που μιλούν ελληνικά. Με τους ίδιους πάνω-κάτω διαλόγους αλλά και κάποιους διαφορετικούς που συνδυάζονται μεταξύ τους μερικές φορές. Εξυπνη ιδέα.

Η Λουίζα Τζιουβάνι στα αλβανικά και η Τζένη Σταυροπούλου στα ελληνικά κρατούν τον ρόλο της μητέρας, η Ελένη Λουντιάνα-Θανάση και η Πέννυ Παπαγεωργίου, τον ρόλο της κόρης.

Το θέατρο το Σάββατο βράδυ ήταν γεμάτο. Με Αλβανούς θεατές στη συντριπτική τους πλειονότητα, αλλά και κάποιους Ελληνες όπως ο πρέσβης μας και ο πρόεδρος της Alpha Bank των Τιράνων.

Οι Ελληνες που ζουν στα Τίρανα είναι περισσότεροι από 10 χιλιάδες πλέον. Εννοείται πως οι περισσότεροι Αλβανοί καταλαβαίνουν ελληνικά. Και σίγουρα θα πετύχεις κάποιον που πέρασε πολλά χρόνια στην Ελλάδα δουλεύοντας.

Σαν να έχουν έρθει πιο κοντά οι δύο λαοί. Στην Ελλάδα παραμένουν ακόμα γύρω στις 400 χιλιάδες Αλβανοί που έχουν γίνει κανονικοί Ελληνες πια.

Είδα με την ευκαιρία ξανά μία παλιότερη εκπομπή «Πρωταγωνιστές» του Σταύρου Θεοδωράκη για τα «Ελληνάκια της Αλβανίας» κι έλεγε για εκείνα τα παιδιά Αλβανών που γεννήθηκαν και μεγάλωσαν στην Ελλάδα, οπότε δεν έχουν την παραμικρή σχέση με την Αλβανία. Ακριβώς έτσι είναι.

Μας διηγήθηκε μια παρόμοια ιστορία για την κόρη του και ο Αλέξανδρος, ένας Αλβανός που έζησε για πολλά χρόνια στη χώρα μας και εργάστηκε σε διάφορα τηλεοπτικά κανάλια. Το ίδιο κάνει τώρα και στην Αλβανία.

Οταν, λοιπόν, ο Αλέξανδρος μετανάστευσε στην Αθήνα, η κόρη του η Θεανώ ήταν 8 μηνών. Μεγάλωσε εδώ, πήγε σχολείο στα Εξάρχεια, πέρασε μάλιστα από τους πρώτους και στην ΑΣΟΕΕ.

Τώρα κάνει μεταπτυχιακό στο Παρίσι και συζεί με τον Αλβάρο, έναν συμφοιτητή της από τη Γρανάδα. Είδατε πώς οι εθνικισμοί ακυρώνονται στην πράξη; Τι να πεις σε αυτά τα παιδιά; Για ποια μεγάλη ιδέα και ποιο μεγάλο κράτος, είτε Ελλάδας είτε Αλβανίας;

Για Τσάμηδες και Βόρεια Ηπειρο; Σημειώστε το αυτό γιατί το επόμενο διάστημα, λόγω των αλβανικών εκλογών του Ιουνίου, θα αντιμετωπίσουμε αναπόφευκτα μία έξαρση του εθνικισμού. Ηδη ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Εντι Ράμα το ξεκίνησε το παιχνίδι.

Aναστάσιος: «Μην υποκύψετε στην παρακμή»

Σάββατο και Κυριακή βράδυ ήταν η εξαιρετική παράσταση του Θόδωρου Γράμψα στην Πειραματική Σκηνή του Εθνικού Θεάτρου της Αλβανίας, καλλιτεχνικός διευθυντής της οποίας είναι ο αεικίνητος και πολύ δημιουργικός σκηνοθέτης Κίτσο Λόντο.

Στο κέντρο της πόλης βρίσκεται το θέατρο, δίπλα στο Δημαρχείο και την Οπερα, στην κεντρική πλατεία των Τιράνων με το άγαλμα του ήρωά τους, του Σκεντέρμπεη να δεσπόζει.

Πέντε σύγχρονους κινηματογράφους διαθέτει η πόλη (ένα multiplex), δυνατή νυχτερινή ζωή, άπειρα μαγαζιά για φαγητό. Εκεί στο κέντρο βρίσκεται το τζαμί της πόλης (ο Ταγίπ Ερντογάν φτιάχνει άλλο, καινούργιο, τεράστιο!), αλλά και ο μητροπολιτικός ορθόδοξος ναός.

Συναντήσαμε τον αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο, αυτόν τον σοφό άνθρωπο, στο Συνοδικό Μέγαρο το πρωί της Κυριακής, αμέσως μετά τη λειτουργία (στα αλβανικά φυσικά και μόνο με Αλβανούς στο εκκλησίασμα).

Είχαμε την τύχη να μας δεχτεί για περισσότερο από μία ώρα και μας εξιστόρησε όσα έζησε αυτά τα 25 χρόνια που αγωνίζεται εκεί, πως ξεκίνησε από το μηδέν και πως τώρα το 21% του πληθυσμού της Αλβανίας είναι χριστιανοί ορθόδοξοι. «Μην υποκύψετε στην παρακμή», ήταν η συμβουλή του για εμάς στην Ελλάδα.

Ξεχωριστή μνεία απαιτείται και για τον ζωγράφο Χρήστο Παπανικολάου που έχει αναλάβει όλες τις αγιογραφίες στο μικρό παρεκκλήσι του ναού. Δεν είναι, όμως, αυτές οι τυπικές αγιογραφίες, μη νομίζετε, είναι ένα πραγματικό έργο τέχνης που ξεφεύγει από τα στενά όρια της θρησκείας.

Τέσσερα χρόνια το δουλεύει, η οικογένειά του βρίσκεται στη Λάρισα και αυτός εκεί, επιμένοντας, να φτιάχνει το έργο της ζωής του έχοντας το πλήρες ελεύθερο του αρχιεπισκόπου. Αγνωστο πότε θα τελειώσει, χρειάζεται ακόμα κάποιο χρόνο, δεν θα αργήσει πάντως μας δήλωσε.

Δύο πτήσεις γίνονται καθημερινά Αθήνα-Τίρανα, μία το πρωί και μία το απόγευμα. Πιο πολλές είναι οι πτήσεις από την Ιταλία. Υπάρχουν αρκετοί Ιταλοί στα Τίρανα. Αλλωστε, οι περισσότεροι Αλβανοί μετανάστες προς εμάς και την Ιταλία πήγαν.

Ακούς πολλά ιταλικά περπατώντας στα Τίρανα. Τα οποία Τίρανα, πλέον, εξελίσσονται σε μία σύγχρονη πόλη. Και με σχεδιασμό παρακαλώ, όχι άναρχα.

Αν είναι καλύτερα από εμάς; Κοιτάξτε, αυτοί βρίσκονται σε άνοδο ξεκινώντας από το μηδέν κι εμείς είμαστε, ως κοινωνία αλλά και ως ατμόσφαιρα, σε φάση κατάθλιψης.

Από αυτή την άποψη είναι καλύτερα. Βλέπεις και χαρούμενα πρόσωπα. Ωραίος κόσμος, νέοι άνθρωποι, smartphones εννοείται χιλιάδες και στα χέρια όλων. Το φάντασμα του Εμβέρ Χότζα είναι πολύ μακρινό πια. Πήραν ανάσα…

Παρουσιάζεται και μία έκθεση τώρα για τα θύματα του κομμουνισμού. Κανονικά για τα θύματα του Χότζα θα έπρεπε να λέει. Στήθηκε σε ένα υπόγειο, ένα πραγματικό καταφύγιο του καθεστώτος.

Και είδαμε μέσα από τα εκθέματα και τα ντοκουμέντα όλη την αγριότητα, από τις φυλακές-κολαστήρια για τους αντιφρονούντες ώς τα εκπαιδευμένα σκυλιά που δάγκωναν όσους προσπαθούσαν να το σκάσουν από τα σύνορα.

Σε ένα από τα δωμάτια της έκθεσης έπαιζε δυνατά η «Μπαλάντα του Μαουτχάουζεν» του Μίκη Θεοδωράκη με τη φωνή της Μαρίας Φαραντούρη. Ασχετο, αλλά τέλος πάντων… Ο Χότζα πέθανε πιο νωρίς κι ευτυχώς για τον ίδιο. Διότι θα είχε, όπως λένε οι ντόπιοι, πιο φρικτό θάνατο και από τον Τσαουσέσκου.