O βασιλιάς Υμπύ στη χώρα του απαρτχάιντ

Από τη Νότια Αφρική έρχεται ο Ουίλιαμ Κέντριτζ, ο πρωτοποριακός εικαστικός και σκηνοθέτης, φέρνοντας μαζί του χειροποίητες κούκλες και πρωτόγονα animations. Η δουλειά του όμως δεν είναι «αθώα» αλλά βαθιά πολιτική, στοχεύει κατευθείαν στον ρατσισμό και στα εγκλήματα του απαρτχάιντ που συγκλόνισαν την πατρίδα του.

«Ο Υμπύ και η Επιτροπή της Αλήθειας», είναι ο τίτλος της multimedia παράστασης που ο Κέντριτζ θα παρουσιάσει από αύριο και μέχρι τις 21 Δεκεμβρίου σε συμπαραγωγή με τη Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών. Πρόκειται για μια νέα εκδοχή του έργου τού 1997, απαράμιλλης δεξιότητας και αισθητικής, που συγχρόνως ακουμπά το συλλογικό τραύμα και αναμοχλεύει την ιστορική μνήμη.

Ο πολυσχιδής καλλιτέχνης πριν από δύο χρόνια παρουσίασε στην Αθήνα το εξαιρετικό «Refuse the Hour». Τώρα, εμπνέεται από τον μετρ του υπερρεαλισμού Αλφρέντ Ζαρί και συνεργάζεται με τη φημισμένη νοτιοαφρικανική ομάδα κουκλοθέατρου Handspring Puppet Company. Ο ίδιος υπογράφει τη σκηνοθεσία και έχει σχεδιάσει τις κινούμενες εικόνες και τα σκηνικά. Ηθοποιοί, κούκλες και κουκλοπαίκτες, βιντεοπροβολές αρχειακού υλικού, ηχητικές μαρτυρίες και τα χαρακτηριστικά «πρωτόγονα» animations του Κέντριτζ δημιουργούν ένα ευφάνταστο, ολικό έργο τέχνης.

Σημείο εκκίνησης αποτελεί το έργο τού 1896 «Ο βασιλιάς Υμπύ», του Ζαρί, το οποίο έριξε τον σπόρο για το Νταντά, τον υπερρεαλισμό και το θέατρο του παραλόγου. Μόνο που εδώ ο άπληστος αντιήρωας του 19ου αιώνα διακτινίζεται στη Νότια Αφρική της δεκαετίας του ‘90 με τη μορφή ενός έκπτωτου καταπιεστή. Εχοντας διαπράξει στυγερά εγκλήματα κατά την περίοδο του απαρτχάιντ, ο Νοτιοαφρικανός αυτός Υμπύ βρίσκεται αντιμέτωπος με τη Δικαιοσύνη. Συγκεκριμένα, με τις ανακρίσεις της Επιτροπής Αλήθειας και Συμφιλίωσης, που συγκρότησε ο Νέλσον Μαντέλα. Καθώς ο Υμπύ επιδιώκει την αμνηστία, οργώνει τη σκηνή σαν σαλτιμπάγκος, χορεύει και τραγουδά στη σκιά της συζύγου του, μιας ζηλότυπης Big Mama Africa. Για συντροφιά έχει μια κουστωδία από μαριονέτες, εμβλήματα του αυταρχισμού του: τον μυθικό τρικέφαλο Κέρβερο, φύλακα του Αδη, κι έναν κροκόδειλο που κατασπαράσσει τα ντοκουμέντα που δεν πρέπει να βγουν στο φως.

Οπως έχει δηλώσει ο Κέντριτζ: «Aυτό που κάνει το έργο τού Ζαρί είναι να φέρει το μπουρλέσκ και τη βία πολύ κοντά. Τι θα συμβεί αν κάποιος βάλει μαζί τον μπουρλέσκ κόσμο του Ζαρί και τα σκληρά ντοκουμέντα των φρικαλεοτήτων στη Νότια Αφρική; Θα μπορούσε να υπονομεύσει το ένα το άλλο; Αυτό που διαπιστώσαμε είναι ότι όσο πιο κοντά βρίσκονται τόσο περισσότερο ενισχύουν το ένα το άλλο…».

Ο Κέντριτζ γεννήθηκε πριν από 59 χρόνια στο Γιοχάνεσμπουργκ και η γενέθλια πόλη αποτελεί σημείο αναφοράς σχεδόν στο σύνολο του έργου του. Εβραϊκής καταγωγής, οι γονείς του ήταν γνωστοί εύποροι νομικοί, που υπερασπίστηκαν τα θύματα του απαρτχάιντ. Ο ίδιος ήδη από τη δεκαετία του ‘70 έκανε αφίσες, σκίτσα και μικρά θεατρικά, τα οποία έβλεπε σαν πράξεις πολιτικής αντίστασης.

Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες και Αφρικανικές Σπουδές, Καλές Τέχνες και θέατρο, αφότου όμως θεώρησε πως η υποκριτική του είναι μέτρια, αφοσιώθηκε στη ζωγραφική και τη σκηνοθεσία, πάντα με πειραματική διάθεση. Σχεδιάζει με κάρβουνο, κάνει μικρές αριστουργηματικές ταινίες animation, δημιουργεί εμβληματικούς ήρωες και υβριδικά έργα που εδραιώνουν τη φήμη του και παρουσιάζονται σε μουσεία και θέατρα σε όλο τον κόσμο («Monument», 1990, «Felix in Exile» 1994, «History of the Main Complaint» 1996, «Stereoscope» 1999, «Journey to the Moon», 2003, «Other Faces», 2011, κ.ά.)

Ο ίδιος πιστεύει πως η τέχνη πρέπει να αντανακλά με κριτικό τρόπο τον κόσμο γύρω της. Θεωρεί πως η δουλειά του είναι σκέψεις πάνω στην πολιτική. Χωρίς να κάνει κήρυγμα, χωρίς ηθικά διδάγματα. Προβληματίζει, δημιουργεί ερωτήματα και αφήνει τα συμπεράσματα στο κοινό.

Info:

«Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών (Συγγρού 107, τηλ.: 210-9005800).

Πρεμιέρα 17/12, ώρα 20.30. Στα αγγλικά με ελληνικούς υπέρτιτλους. Κατάλληλο για άνω των 14 ετών.

Στις 18/12 συζήτηση μετά την παράσταση -συντονίζει η καλλιτεχνική διευθύντρια του MIRfestival Χριστιάννα Γαλανοπούλου.

Στις 20 και 21/12 εργαστήρι από τους Handspring Puppet Company.