Οταν το 1997 ο Ρομέο Καστελούτσι παρουσίασε τον «Ιούλιο Καίσαρα» του Ουίλιαμ Σέξπιρ, που ήταν μόλις η έκτη παραγωγή του θεάτρου του Romeo Castellucci-Socìetas Raffaello Sanzio, η υποδοχή ήταν ανάμικτη.
Οι πιο προχωρημένοι Γάλλοι, που την είδαν λίγο αργότερα στο φεστιβάλ της Αβινιόν, εκστασιάστηκαν, παρόλο που η διοργάνωση «πήρε φωτιά», όπως έγραφε τότε ο γαλλικός Τύπος. Ενώ ένας Αγγλος κριτικός, όταν αυτή πέρασε τη Μάγχη, αναρωτήθηκε: «Μήπως είναι η πιο σοκαριστική παράσταση που παίχτηκε ποτέ στη Βρετανία;».
Εικοσι σχεδόν χρόνια αργότερα ο Ιταλός σκηνοθέτης αποφάσισε να επιστρέψει στον «Ιούλιο Καίσαρα». Μόνο που αντί για μια κανονικής διάρκειας παράσταση με το έργο του Σέξπιρ, συμπύκνωσε το κείμενο αλλά και την παλιά του, πρώτη εκδοχή σε μια περφόρμανς που διαρκεί μόνο 40 λεπτά.
Οι θεατές, μάλιστα, την παρακολουθούν όρθιοι. Το θέαμα, με τίτλο «Ιούλιος Καίσαρας. Σπαράγματα», είναι από τα κορυφαία γεγονότα του Φεστιβάλ Αθηνών, το οποίο τόσες φορές έχει τιμήσει με τη συμμετοχή του ο Ρομέο Καστελούτσι. Φυσικά, και οι τέσσερις παραστάσεις στην Αίθουσα Εκδηλώσεων του Εθνικού Θεάτρου (από αύριο, Παρασκευή, μέχρι Δευτέρα) έγιναν σολντ άουτ με ταχύτητα αστραπής. Παίζουν μόνο τρεις ηθοποιοί, που συμμετείχαν και στην εκδοχή του 1977.
Η ορθοστασία του κοινού έχει σημασία. Μην ξεχνάμε το θέμα και την πλοκή του «Ιούλιου Καίσαρα», σημαντικότερη στιγμή του οποίου είναι ο λόγος που εκφωνεί ο Μάρκος Αντώνιος, αμέσως μετά τη δολοφονία του αυτοκράτορα, καταφέρνοντας να πάρει τον λαό της Ρώμης με το μέρος του, να ξεσκεπάσει και να ισοπεδώσει τους συνωμότες δολοφόνους του.
Σαν άλλοι, δηλαδή, Ρωμαίοι πολίτες οι θεατές θα παρακολουθήσουν όχι μόνο τον περίφημο (θεατρικά, αλλά και από ρητορική άποψη) λόγο του Μάρκου Αντώνιου, αλλά και δύο ακόμα κομβικές σκηνές του έργου, αυτές που επέλεξε ο Καστελούτσι: την εισαγωγή του και την προδοσία του Βρούτου μαζί με τη δολοφονία του Καίσαρα.
Από την πρώτη στιγμή φαίνεται πού επικεντρώνει ο σκηνοθέτης την άποψη και τη θεατρική του έρευνα. Οταν ο Μάρουλλος ανοίγει με μονόλογό του την παράσταση, μια μικρή ενδοσκοπική χειρουργική κάμερα γλιστράει από το ρουθούνι του και φιλμάρει τις φωνητικές χορδές του (τις βλέπουμε σε οθόνη).
Στον άσπρο χιτώνα του είναι καρφωμένη μια κονκάρδα με τα γράμματα VKSJI (ΒΣΚΙ), ένας σύντομος δρόμος για να αναφερθεί ο Καστελούτσι ή μάλλον να κοροϊδέψει τον μέγα Στανισλάβσκι. Διότι ο δικός του «Ιούλιος Καίσαρας» στέκεται στον αντίποδα της «μεθόδου» του Ρώσου, είναι το σώμα του ηθοποιού που τον απασχολεί, πολύ πριν από την ψυχολογία του ρόλου.
Οπως έγραψε πρόσφατα ένας Γάλλος κριτικός, ο Καστελούτσι εντείνει την ειρωνεία του (ή μήπως την κρίνει ακόμα και αυτή;) διαλέγοντας να κλείσει τα «Σπαράγματα» με τη φωνή του Μάρλον Μπράντο, εξέχοντος εκπροσώπου της «μεθόδου», στον ρόλο του Μάρκου Αντώνιου από την ταινία «Ιούλιος Καίσαρας» του Τζόζεφ Μάνκεβιτς.
Πάμε παρακάτω. Ακολουθεί, εντελώς βουβή, η σκηνή δολοφονίας του Καίσαρα, που είναι ένας γυμνός γέρος -ο Βρούτος κάνει μια κίνηση να αρπάξει τους όρχεις του, κάτι που, όπως είχε σχολιάσει ένας κριτικός από την εποχή της Αβινιόν, «δεν είναι και ο πιο αφαιρετικός τρόπος για να υποδηλώσεις την πατροκτονία, αλλά χρειάζεται ένα ιερό ταλέντο σαν τον Καστελούτσι για να πει και να δείξει τα πράγματα τόσο ωμά χωρίς να τον καταπιεί ο στόμφος».
Η πιο συγκλονιστική και τολμηρή σκηνή της παράστασης έρχεται με το που ο Μάρκος Αντώνιος ετοιμάζεται να εκφωνήσει τον περίφημο λόγο του. Ο Καστελούτσι έχει διαλέξει έναν ηθοποιό που έχει υποβληθεί σε λαρυγγεκτομή, με αποτέλεσμα η φωνή που υποτίθεται ξεσηκώνει τα πλήθη των Ρωμαίων να ακούγεται μεταλλική και χαμηλή, οι λέξεις μετά βίας να γίνονται κατανοητές (οι Ιταλοί θεατές θα είχαν μεγάλο πρόβλημα, τουλάχιστον στο Εθνικό θα υπάρχει το κείμενο σε ελληνικούς υπέρτιτλους).
Ο Καστελούτσι ξέρει τι θέλει. Να τραβήξει την προσοχή στις χειρονομίες και τις εκφράσεις του ηθοποιού, να φτάσει τη θεατρική πράξη στα άκρα εξαφανίζοντας τον ήχο των λέξεων. «Ξεγυμνώνει έτσι το θέατρο από την πρωταρχική ουσία του, τη γλώσσα, για να εξερευνήσει όλες τις άλλες ρίζες της δραματικής λειτουργίας», σημείωσε ένας άλλος κριτικός.
Ο Καστελούτσι έχει εξηγήσει γιατί διάλεξε για τον ρόλο του Μάρκου Αντώνιου έναν ηθοποιό με μειωμένες δυνατότητες. «Γιατί ολόκληρος ο λόγος του Αντώνιου αναφέρεται στην πληγή, τη δική του και του Καίσαρα». Προτείνει, με άλλα λόγια, μια ολοκληρωτική εμπειρία που ξαναδίνει στο σώμα του ηθοποιού τη θέση που της αξίζει δίπλα στη φωνή, σε έναν σκηνικό χώρο φορτισμένο από σύμβολα.
«Η πρόκληση από μόνη της είναι στείρα και ξεπερασμένη» έχει πει ο Ιταλός σκηνοθέτης. Και το έχει αποδείξει με όλες τις παραστάσεις του, ακόμα και με τις πιο αναπάντεχες εικόνες και εμπνεύσεις του. Δεν προκαλεί απορία το ότι οι Αθηναίοι ξανατρέχουν να τον υποδεχθούν.
Ιnfo (για καλό και για κακό, σε περίπτωση που υπάρχουν επιστροφές εισιτηρίων): Αίθουσα Εκδηλώσεων Εθνικού Θεάτρου, 17-20 Ιουνίου, 19.00 και 20.30. Τιμές: 20€, 15€ (φοιτητικό), 5€ (άνεργοι, AμεΑ). Στην παράσταση δεν υπάρχουν καθίσματα και αρίθμηση.
