«Αφήστε κάθε ελπίδα όσοι εδώ εισέρχεστε…» Σαν να αιωρείται αυτή η δαντική παρακαταθήκη νιώθεις βλέποντας πάνω στη σκηνή του «Από Μηχανής Θεάτρου» τον Νίκο Χατζηπαπά να σκηνοθετεί και να μετουσιώνεται στον Ζιλ ντε Ρε, ίσως τον πρώτο κατά συρροήν δολοφόνο της ιστορίας του κόσμου, στο θεατρικό έργο «Ζιλ και η νύχτα» του Ούγκο Κλάους.
Δεν είναι ντοκιμαντέρ, είναι θεατρικός μονόλογος, αλλά το κείμενο βασίζεται στα Πρακτικά της δίκης, το 1440, ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης, του στρατάρχη Gilles de Rais, του πλουσιότερου ανθρώπου της Γαλλίας, «συντρόφου εν όπλοις» και σωματοφύλακα της Ζαν ντ’ Αρκ, ο οποίος, μετά τον θάνατό της στην πυρά, μετατράπηκε σε τέρας: από βαθιά θεοσεβούμενος, μαχόμενος με δικό του μεγάλο στρατό για την απελευθέρωση της Γαλλίας, έγινε ένας δολοφόνος που βίαζε και αποκεφάλιζε παιδιά και συμμετείχε σε τελετές μαύρης μαγείας.
Ο Σαρλ Περό για το έργο του «Κυανοπώγωνας» (1697) εμπνεύστηκε από τον Ζιλ ντε Ρε, με αυτόν ασχολήθηκε ο Ζορζ Μπατάιγ· ήταν ένα πλάσμα που ξεπέρασε κάθε όριο άσκησης βίας ανθρώπου σε άνθρωπο και, μάλιστα, σε παιδιά, πάνω από 100, κάποια από τα οποία του τα εμπιστεύονταν οι πάμφτωχοι γονείς τους και άλλα ανήκαν στην παιδική χορωδία αγοριών του Παρεκκλησίου των Αγίων Αθώων –τι ανατριχιαστική ειρωνεία!– που είχε ιδρύσει ο Ντε Ρε το 1433.
Ο Νίκος Χατζηπαπάς παραδίδει σεμινάριο υποκριτικής επί δυόμισι ώρες, αποδίδει άρτια το παραλήρημα του Ζιλ, που μιλάει με τους δαίμονες και τη Ζαν ντ’ Αρκ, αλλάζει φωνές, λέει το ανείπωτο, περιγράφει το απερίγραπτο και προσπαθεί μέσα από τον έλεο και τον φόβο να καταφέρει «την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν». Φόντο σε όλο αυτό, η παρουσία του τραγουδοποιού Πάνου Λαμπρίδη, που ψάλλει με καθηλωτική φωνή γρηγοριανά άσματα στα λατινικά.
Με αφορμή την ξεχωριστή αυτή παράσταση, μιλήσαμε με τον πολυτάλαντο Νίκο Χατζηπαπά: είναι ηθοποιός, σκηνοθέτης, σεναριογράφος και συγγραφέας – το τελευταίο βιβλίο του, «Αυτός που ήθελε», κυκλοφόρησε φέτος από τις εκδόσεις «Οταν».
● Πάντα ήθελα να ρωτήσω: Πώς είναι να σκηνοθετείς τον εαυτό σου;
Αυτή η απόπειρα αυτοσκηνοθεσίας έγινε για να διερευνήσω έναν τρόπο προσέγγισης του ρόλου, να τον δω από μέσα, ως βιωματική διεργασία. Αυτό είναι το άλλοθι (γελάει). Η αλήθεια είναι ότι ήθελα να ικανοποιήσω και το κομμάτι του ηθοποιού που φέρω, γιατί το κείμενο του έργου είναι μια πρόκληση. Παράλληλα, ζω πάντα με την απορία αν έκανα καλά που «έμπλεξα» με τη σκηνοθεσία.
● Αυτό το τόσο σκοτεινό έργο το είχατε ξανανεβάσει το 2018-2019. Γιατί το επαναφέρατε; Πιστεύετε τόσο σε αυτό; Είναι ένας ρόλος με τον οποίο σας αρέσει να αναμετριέστε;
Ολα αυτά. Ομως, πιστεύω ότι δεν είναι ένα σκοτεινό έργο, αλλά μάλλον φωτεινό. Μέσα από την ανάδειξη μιας όντως σκοτεινής προσωπικότητας είναι ο μόνος τρόπος για να εξουδετερώσουμε τη νύχτα.
● Δηλαδή ξορκίζεται η νύχτα φέρνοντας στο φως αυτές τις αποτρόπαιες πράξεις;
Ακριβώς. Πιστεύω ότι για να εξουδετερώσεις το κακό, πρέπει να το ξεμπροστιάσεις, να το ονοματίσεις. Πάντως, όσον αφορά τον Ζιλ ντε Ρε –επειδή ήταν υπαρκτό πρόσωπο–, δεν είναι ξεκάθαρο ότι τα έκανε όντως όλα αυτά που, λόγω σκληρών βασανιστηρίων, ομολόγησε μπροστά στους ιεροεξεταστές. Υπάρχουν ρωγμές στη δίκη. Ηταν πάμπλουτος και κάποιοι ήθελαν να καρπωθούν την περιουσία του, βγάζοντάς τον από τη μέση. Ενας από αυτούς ήταν και ο δικαστής του. Πολλοί, όμως, μελετητές θεωρούν ότι έκανε ακόμα περισσότερα εγκλήματα.
● Με δεδομένη και την εμπειρία σας από διάφορες διοργανώσεις στο εξωτερικό, έχετε σκεφτεί να συμμετάσχετε σε κάποιο φεστιβάλ, παρουσιάζοντας το έργο με υπέρτιτλους; Είναι κρίμα μια τέτοια ερμηνεία να μην περάσει τα σύνορα της χώρας.
Είναι μέσα στα σχέδιά μου. Θέλω να συμμετάσχω σε φεστιβάλ μονοδράματος, όπως σε αυτό που γίνεται στο Λουξεμβούργο, στη Νέα Υόρκη κ.α. Δυστυχώς, όμως, το κείμενο υπάρχει μόνο στα γαλλικά και στα γερμανικά, οπότε θα απευθυνθούμε αρχικά σε γερμανόφωνο και γαλλόφωνο κοινό.
● Σε κάποιο σημείο, ο Ζιλ λέει στους δικαστές «Εγώ είμαι ο πόλεμος» και, σε συνδυασμό με τα συμφραζόμενα, ένιωσα πόσο ανατριχιαστικά επίκαιρο είναι αυτό το έργο, σήμερα, που βλέπουμε να δολοφονούνται τόσα παιδιά στη Γάζα. Ωρες ώρες, είναι σαν να μην πέρασε μια μέρα από τον Μεσαίωνα…
Ακριβώς. Το έργο αυτό μας αφορά ειδικά σήμερα, δυστυχώς, με όσα συμβαίνουν στην Ουκρανία και στη Γάζα. «Εγώ είμαι ο πόλεμος, γι’ αυτό δοξάστηκα» λέει ο Ζιλ ντε Ρε και μπορείτε να βάλετε τα λόγια του στο στόμα πολλών σημερινών αξιωματούχων. Αυτό είναι το βαθύτερο νόημα του έργου.
—
♦ Πληροφορίες: «Ζιλ και η νύχτα» του Ούγκο Κλάους στο «Από Μηχανής Θέατρο» (Ακαδήμου 13, Αθήνα), σε μετάφραση Μαρίας Ευσταθιάδη· Θεατρικός μονόλογος, κατάλληλος για πάνω από 18 ετών·
Σκηνοθεσία-ερμηνεία: Νίκος Χατζηπαπάς·
Συμμετέχει ο Πάνος Λαμπρίδης·
Κοστούμια: Λίτσα Κυρίτση·
Βοηθός σκηνοθέτη: Νέλη Αλκάδη· κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στις 20.30· διάρκεια: 150 λεπτά (με διάλειμμα)· εισιτήρια: κανονικό: 12 ευρώ, μειωμένο (ομαδικά, ανέργων, φοιτητικό, άνω των 65, ΑμεΑ): 10 ευρώ, ατέλειες: 5 ευρώ (πληροφορίες-κρατήσεις: τηλ.: 210 5232097/amtheater.gr). Για τέσσερις ακόμα παραστάσεις (8, 9, 15 και 16 Νοεμβρίου).
